Αυταρχικότητα και Θεοκρατικές προεκτάσεις στη Μέση Ανατολή

Άρθρο του Γιώργου Α. Ζερβάκη *

Στη Μέση Ανατολή, σε χώρες του Περσικού, σε μουσουλμανικά κράτη, έχει διαμορφωθεί ένα μίγμα μειωμένης θεσμικής, δημοκρατικής νομιμοποίησης, που δεν παρέχει σημαντικές ευκαιρίες για κοινωνικές αλλαγές. Ειδικά στο θεοκρατικό Ιράν, απέναντι σε ένα καθεστώς στο οποίο έχουν ριζώσει δυνάμεις  ασφαλείας του, όπως το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης, αποτυπώθηκε στις προ μηνών έντονες κοινωνικές διαμαρτυρίες, ότι αυτές οι δυνάμεις ασφαλείας που περιστοιχίζουν το καθεστώς, έχουν ως χαρακτηριστικό τους ότι ενεργοποιούνται μαζικά για την καταστολή κινητοποιήσεων και την εξάλειψη όσων συμμετέχουν σε αυτές. Και ένας κίνδυνος μιας ευρύτερης αποσταθεροποίησης στην Μέση Ανατολή, συνδέεται άμεσα με μια οριοθετημένη αδυναμία πολιτικού status, ικανή στο να διασφαλίζει πολιτική βιωσιμότητα, να μπορεί να απορροφά γεωπολιτικούς κραδασμούς.

Το καθεστώς της Τεχεράνης και οι πληρεξούσιοι σύμμαχοι του, διατυπώνουν με κάθε ευκαιρία απειλές όχι μόνον κατά του Ισραήλ και των ΗΠΑ, αλλά δεν διστάζουν να στέλνουν μηνύματα σε γειτονικές χώρες του Κόλπου. Απέναντι σε ένα καθεστώς που έχει διαμορφώσει μέσα σε αυτές τις δεκαετίες μια ανθεκτικότητα των δομών του που σχετίζονται με την εσωτερική ασφάλεια του και συνολικά με άλλους μηχανισμούς εξουσίας, που έχει τις δικές του προτεραιότητες, έχει αποδείξει ότι δεν διστάζει να καταπνίξει στο αίμα κάθε προσπάθεια στην κατεύθυνση να υπάρξει πολιτική μεταβολή.

Μια αποδυνάμωση του ιρανικού καθεστώτος, θα το κάνει περισσότερο σκληρό απέναντι στην ιρανική κοινωνία, ενώ αποτυπώνεται η αδυναμία αντιπολιτευόμενων δυνάμεων να διαμορφώσουν ένα αξιόπιστο πόλο για την εξουσία. Μπορεί το σύστημα εξουσίας στην Τεχεράνη τις τελευταίες δεκαετίες να είναι ένα από τα πιο ολοκληρωτικά και αυταρχικά καθεστώτα παγκοσμίως, όμως η ιρανική κοινωνία  δεν χαρακτηρίζεται από μια σταθερότητα ως προς την διεκδικητικότητα της να δημιουργηθούν συνθήκες που θα αποτελέσουν το τέλος του καθεστώτος και μια ειρηνική δημοκρατική μετάβαση.

Ο κίνδυνος μιας βαθμιαίας αποσταθεροποίησης του θεοκρατικού καθεστώτος, δεν μπορεί να αποκλείσει τον κίνδυνο για ένα ξέσπασμα εμφύλιων συγκρούσεων, σε μια χώρα που διαμορφώνεται από πλήθος διαφορετικών εθνοτικών ομάδων. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα επιφέρει άλλου τύπου επιπτώσεις, ριζοσπαστικοποίηση, πολιτική και κοινωνική αστάθεια, προσφυγικά ρεύματα, επηρεάζοντας το σύνολο των χωρών της περιοχής.

Το πως θα εξελιχθούν τα πράγματα στο Μεσανατολικό πεδίο, στο εσωτερικό του Ιράν κυρίως, με τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, έχει πολλούς απρόβλεπτους παράγοντες. Γιατί δεν είναι μόνον τα αιτήματα για δημοκρατικές ελευθερίες, αλλά και η αναγκαιότητα για βαθύτερες αλλαγές που αφορούν την πολιτική, την κοινωνία, την θέση της γυναίκας. Το καθεστώς των Αγιατολάχ, εδώ και πέντε δεκαετίες δεν διστάζει να σφαγιάζει χιλιάδες πολίτες που επιζητούν το τέλος μιας θρησκευτικής δικτατορίας, που έχει φέρει σε αδιέξοδο το πολιτικό σύστημα, συνοδευόμενο από κρίσεις στην οικονομία, υψηλή ανεργία. Από την διεκδίκηση των αιτημάτων της εξέγερσης του Ιανουαρίου και των μαζικών διαδηλώσεων που ακολούθησαν, το θεοκρατικό καθεστώς απάντησε με μια δολοφονική καταστολή με θύματα χιλιάδες νεκρούς, τραυματίες και φυλακισμένους.

Ουδείς γνωρίζει τι θα φέρει μια επόμενη μέρα και ένα ουσιαστικό τέλος των πολεμικών συγκρούσεων. Και κυρίως εάν ευοδωθεί το ζητούμενο μιας δημοκρατικής μετάβασης, να οδηγηθούν ενώπιον της δικαιοσύνης οι δυνάμεις του καθεστώτος που σχεδόν επι μισό αιώνα καταδυναστεύουν την ιρανική κοινωνία. Ενώ υπάρχει κυρίαρχος ο φόβος τον πόλεμο να διαδεχθεί μια εμφύλια χαοτική κατάσταση, με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει. Άλλωστε τα παραδείγματα που σχετίζονται με άλλες μουσουλμανικές χώρες, όπως με το Αφγανιστάν, με το Ιράκ και την Λιβύη, τι ακολούθησε μετά την πτώση των καθεστώτων τους, είναι σχετικά πρόσφατα.

Οι πολεμικές συγκρούσεις δεν έχουν πτοήσει τις σκληρές και βίαιες στρατιωτικές δυνάμεις της θεοκρατικής ισλαμικής εξουσίας, ενώ υπάρχει ένα πολύ μεγάλο έλλειμμα ως προς την αναγκαιότητα δημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις να δημιουργήσουν έναν ικανό πολιτικό συνασπισμό που μπορεί να συνεννοηθεί και να κινηθεί συγκροτημένα προς μια κατεύθυνση στιβαρής μεταβολής από την Ισλαμική Δημοκρατία σε ένα κοσμικό κράτος. Και πρόκειται για ένα κρίσιμο και ιδιαίτερα πολυσύνθετο ζήτημα, μια και μιλάμε για ένα κράτος με πληθυσμό 90 εκατομμυρίων, μια κοινωνία η οποία περιλαμβάνει ένα μίγμα επιμέρους διαφορετικών εθνοτήτων, Κούρδων, Αζέρων. Και η εξέλιξη προς ένα δημοκρατικότερο μέλλον χρειάζεται την μετατόπιση από τον ζόφο μιας δικτατορικής εξουσίας σε μια συνθετικότητα συσπείρωσης κοινωνικών δυνάμεων που αναζητούν το πέρασμα σε μια ικανότητα συμπόρευσης, που φιλοδοξούν να συμβάλλουν στην οικοδόμηση μιας διαφορετικής κοινωνίας, της οποίας η καθημερινότητα δεν θα τίθεται κάτω από τις απειλές των θεοκρατικών, σκοταδιστικών αντιλήψεων, που ακόμα και την ανθρώπινη ζωή δεν την λαμβάνουν υπόψιν τους.

* Ο κ. Γιώργος Α. Ζερβάκης , είναι εκπρόσωπος των Ευρωπαίων Φεντεραλιστών Κρήτης