Η νεο-ευγονική και η ιεραρχία του υαλουρονικού

Το πρόσφατο περιστατικό, όπου ένας άοπλος νέος αυτιστικός θανατώθηκε έπειτα από αστυνομική επέμβαση, άφησε αρχικά μια μουδιασμένη αντίδραση και επανέφερε στη μνήμη μας τη live θανάτωση του νευροδιαφορετικού Αντώνη Καργιώτη από τον Άγιο Νικόλαο. Πολύ γρήγορα, όμως, το μούδιασμα διαδέχθηκε ένας γνώριμος κυνισμός. Μισαναπηρισμός και ρατσισμός κατέκλυσαν το διαδικτυακό «ελληνικό καφενείο», λες και το ζητούμενο ήταν να αξιολογήσουμε τη συμμόρφωση ή την ανθρώπινη ζωή με βάση την κανονικότητα του «Έλληνα νοικοκυραίου» (ασφαλώς, ειρωνικά). Όταν η δημόσια συζήτηση βιάζεται να αποφανθεί ότι κάποιοι αξίζουν λιγότερο, δεν βλέπουμε απλώς μεμονωμένα ξεσπάσματα μίσους. Βλέπουμε να δουλεύει, υπόγεια αλλά επίμονα, μια νεο-ευγονική λογική. Η ιδέα ότι η κοινωνία έχει δικαίωμα να ιεραρχεί ανθρώπους.

Η ευγονική ιστορικά δεν ήταν μόνο υπόθεση στρατοπέδων και απαγορεύσεων. Τροφοδοτήθηκε από τη «λογική» και την επίφαση ουδετερότητας. Κι εδώ ταιριάζει η πιο επικίνδυνη της μεταμόρφωση. Σήμερα η νεο-ευγονική δεν φορά λευκές στολές και δεν μιλά ρητά για «φυλή». Μιλά με αλγόριθμους και διαγράμματα  για «βελτιστοποίηση» και «αποδοτικότητα». Εμφανίζεται ως τεχνοκρατική ουδετερότητα και παράλληλα, ως πολιτισμική πίεση... «η ιεραρχία του υαλουρονικού»,  που ενισχύει την ιδέα ότι η αξία μας αυξάνει όσο πλησιάζουμε, με χρήμα και μέσα, σε ένα πρότυπο ελέγχου και προβολής του σώματος που ουδέποτε συναποφασίσαμε.

Το Σύνταγμα, Διεθνές (UNCRPD) και Ευρωπαϊκό (Χάρτα Θεμελιωδών δικαιωμάτων) νομικό πλαίσιο μάς δίνει τα εργαλεία και μας προστατεύει αν και όταν τα γνωρίζουμε και τα εφαρμόζουμε. Όμως τα κείμενα δεν αρκούν αν δεν εφαρμόζονται στις πιο δύσκολες στιγμές,  εκεί όπου δοκιμάζεται η ισότητα και η ελευθερία, στην αστυνομική πρακτική, στον δημόσιο λόγο, στους πολιτικούς θεσμούς. Το αν θα μείνουν κείμενα ή θα γίνουν πράξη κρίνεται κάθε φορά που η «άοπλη διαφορετικότητα»  έρχεται αντιμέτωπη με τη θεσμοθετημένη  ισχύ και κάθε φορά που αποφασίζουμε αν θα υψώσουμε φωνή ενάντια στον μισαναπηρισμό και τον ρατσισμό ή αν θα αφήσουμε το «καφενείο του όχλου» να γράψει, ξανά, την πιο ντροπιαστική εκδοχή μας.

Η  θανάτωση του αυτιστικού μη ομιλούντος 20χρονου Θοδωρή Ζαβραδινού-Καραμπαμπά μια ζεστή βραδιά  του Ιούλη στο Άργος, είναι υπόθεση της Δικαιοσύνης και τελεί υπό διερεύνηση. Ως πολίτες, όμως, μας αφορά το πώς αντιδρά μια δημοκρατία, αν η πρώτη μας κίνηση είναι να αναζητήσουμε λόγους για να υποτιμήσουμε τη ζωή του θύματος, τότε το πρόβλημα δεν είναι η υπερβολή των social media. Είναι ο πυρήνας μιας κουλτούρας που διαστρέφει την τάξη σε πειθάρχηση, την ασφάλεια σε ομοιομορφία και στιγματίζει ως «αδυναμία» το δικαίωμα στη στήριξη.

Η αναπηρία, ήταν, είναι, και θα είναι αναπόσπαστο τμήμα  της ανθρώπινης ποικιλομορφίας.  Στον 21ο αιώνα συνεχίζουμε να παλεύουμε για τα αυτονόητα (και κατοχυρωμένα).

Αγγελική Μπαλτατζή* 
*Mέλος του ΔΣ του Διεθνούς Οργανισμού Autism-Europe (Βρυξέλλες)
Εμπνεύστρια Εθελοντικής Πρωτοβουλίας HER-autism (Ηράκλειο Κρήτης)
Κοινωνική Ανθρωπολόγος (Παν/μιο Αιγαίου), MA in European Union Studies (University of Sussex, UK)
Επιμελήτρια στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης (Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών)