1400 χρόνια Ακάθιστος Ύμνος: Η ζωντανή παράδοση που διασχίζει τους αιώνες

Με ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ορθοδοξία σηματοδοτείται το 2026, καθώς συμπληρώνονται 1400 χρόνια από τότε που ακούστηκε για πρώτη φορά στις εκκλησίες ο Ακάθιστος Ύμνος, ένα από τα σημαντικότερα υμνογραφικά έργα της εκκλησιαστικής παράδοσης. 

Η επέτειος αυτή αναδεικνύεται μέσα από την Πατριαρχική και Συνοδική Εγκύκλιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, η οποία υπενθυμίζει τη βαθιά θεολογική, ιστορική και πνευματική σημασία του ύμνου, που συνδέθηκε άρρηκτα με τη σωτηρία της Κωνσταντινούπολης από την πολιορκία Αβάρων και Περσών το 626 μ.Χ.

Από τότε έως σήμερα, ο Ακάθιστος Ύμνος παραμένει ζωντανό στοιχείο της λατρευτικής ζωής, εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη και την πίστη των πιστών προς την Παναγία. Με τους αλλεπάλληλους «Χαιρετισμούς» και τον ποιητικό του πλούτο, συνεχίζει να συγκινεί και να εμπνέει, αποτελώντας διαχρονικό σημείο αναφοράς για την εκκλησιαστική παράδοση αλλά και για την πνευματική πορεία του ελληνισμού.

Η σχετική Πατριαρχική Εγκλύκλιος έχει ως εξής:

«Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια, ως λυτρωθείσα των δεινών, ευχαριστήρια
αναγράφω Σοι η Πόλις Σου, Θεοτόκε!»

Εφέτος συμπληρούνται χίλια τετρακόσια έτη αφ’ ότου, εις τιμήν της Θεοτόκου,
εψάλη επισήμως επ’ εκκλησίας, και μάλιστα ορθίων ισταμένων πάντων των πιστών,
το σήμερον παγκοσμίως γνωστόν ως «Ακάθιστος Ύμνος» Κοντάκιον, ποίημα υμνογραφικόν και
διδακτικόν, αναφερόμενον, ιστορικώς και θεολογικώς, με μοναδικόν πλούτον καλλιεπείας,
εις την Υπέρλογον θείαν Οικονομίαν και την εις αυτήν μοναδικήν συμβολήν της
Παναχράντου Θεοτόκου.

Οι προσευχόμενοι πιστοί δια του Κοντακίου τούτου χαιρετίζουν ευσεβώς την Παναγίαν
με αλλεπάλληλους επαναλήψεις της πρώτης προς την Κεχαριτωμένην προσφώνησης
του αρχαγγέλου Γαβριήλ, της λέξεως «Χαίρε», δι’ ης φανερώνεται ότι «χαίρειν» καλούνται
οι άνθρωποι εν Χριστώ. Η εις τον Ύμνον τούτον επανάληψις του «Χαίρε» επί εκατόν
τεσσαράκοντα τέσσαρας φοράς προς την Παμμακάριστον Παρθένον, έχει προδήλως
μυστικήν έννοιαν. Παραπέμπει εις τις εκατόν τεσσαράκοντα τέσσαρες χιλιάδες των
εκλεκτών Αγίων της Αποκαλύψεως, των «άδοντων εν κιθάρα τη καινή ωδή» ενώπιον
του Θρόνου του Θεού και «ακολουθούντων τω Αρνίω όπου αν υπάγη». Αγνεύων
ο λαός του Θεού κατά τε το ήθος και το δόγμα, αξιούμενος εξ αοράτου εις τον
σαρκωθέντα Θεόν Λόγον, και ηγνισμένος αφιερώς μετ’ Αυτού, υμνεί την σωτηριώδη
θείαν Οικονομίαν και ταυτοχρόνως χαρίζει εν ωδαίς άσματων μουσουργικών την
Υπερθέον Μητέρα του Κυρίου και Μητέρα της Εκκλησίας, την κραταιάν προστασίαν
αυτής και του ευσεβούς πληρώματος της.

Η εισαγωγή του Κοντακίου, το Προοίμιόν του, ήτο εξ αρχής το γνωστόν «Το
προσταχθέν μυστικώς λαβών εν γνώσει…», το οποίον αναφέρεται αποκλειστικώς εις
τον Ευαγγελισμόν της Θεοτόκου, όπως φανερούται όλος ο ύμνος προσαρμοσμένος εις
την μεγάλην αυτήν εορτήν, της οποίας το γεγονός ακόμη η όλη Ακολουθία των
Χαιρετισμών αποτελεί ωραίον και καλλιάνθη προεόρτιον και μεθεόρτιον στέφανον.

Εν τη πορεία, καθιερώθη νέος εισαγωγικός ύμνος, το «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα
νικητήρια», προκειμένου να εκφρασθή η ευγνωμοσύνη του λαού προς Εκείνην, «δι’ ης
εγείρονται τρόπαια», «δι’ ης εχθροί καταπίπτουσι».

Η σωτηρία της Πόλεως και της όλης Αυτοκρατορίας εκ της δεινής εχθρικής
επιθέσεως Αβάρων και Περσών, αναποδισθέντος του Αυτοκράτορος Ηρακλείου μετά
του στρατού, αγωνιζομένου μακράν δια την επανάκτησιν του Τιμίου Σταυρού υπό
Χριστού, απεδόθη δικαίως εις την κραταιάν προστασίαν και βοήθειαν της Υπεραγίας
Θεοτόκου, εις την οποίαν ο κτίτωρ Ισαάκιος Βασιλεύς Κωνσταντίνος ο Μέγας είχε
ενδεδυθώς αφιερώσει την Νέαν Ρώμην. Δεχομένη η Θεομήτωρ την από καρδίας
ικεσίαν του αγωνιζομένου λαού, όχι μόνον αντετάχθη εις τους ορμητικούς ανέμους
των πολιορκητών, αλλά και μέγα θαύμα ηξιώσατο, την διά της σφοδρότητος
ανέμων ολοκληρωτικήν καταστροφήν του στόλου των πολιορκητών, κατόπιν της
οποίας εκείνοι ετράπησαν εις άτακτον φυγήν και ούτως εσώθη η Πόλις.

Αξιολογώς, λοιπόν, ως λυτρωθείσα των δεινών, η Θεοτοκόπολις ανέγραψε τα
νικητήρια εις την Παναγίαν, την οποίαν έκτοτε ωνόμασεν «Υπέρμαχον Στρατηγόν
της», και ως σωτήν πάλιν και πολλάκις την επεκαλέσθη κατά την πολυκύμαντον
πορείαν του Γένους, ισοτόμως λαμβάνουσα εκάστοτε γλυκείαν πείραν της αγάπης και
της κραταιάς σκέπης Της.

Ο ιστορικός Ναός των Βλαχερνών, όπου κατά παράδοσιν παλαιά ετελείτο
εβδομαδιαίως ιερά Αγρυπνία προς τιμήν της Θεομήτορος, συχνάκις και με
Αυτοκρατορικήν παρουσίαν, κατά την νύκτα της 7ης Αυγούστου 626, εδέχθη τα
συρρεύσαντα πλήθη των θεοφρόνων λαών, εν συγκινήσει πολλή και μετά
δακρύων ευγνωμοσύνης, αποδίδοντες Αυτή την προσκύνησιν και ψάλλοντες το
Κοντάκιον με τον νέον πλέον προοίμιον, ως ετερομελούμενην ευχαριστίαν και
δοξολογίαν προς τον Θεόν και την «τα δευτερεία της Τριάδος έχουσαν», κατά την
μούσαν του Αγίου Ανδρέου Κρήτης, την Ελευθερώτριαν και Σωτείραν της Πόλεως
και του όλου κράτους.

Από της ώρας εκείνης, ο «Ακάθιστος Ύμνος», το περίλαμπρον άριστοτέχνημα
τούτο της εκκλησιαστικής ποιήσεως, ασύγκριτον μνημείον του ελληνικού λόγου και
χρυσοποίκιλτον τεχνήμα θεοπνεύστου θεολογίας, κατέστη ο πλέον δημοφιλής ύμνος
της λειτουργικής ζωής, εντρύφημα λυρικόν των Χριστιανών. Έχει μεταφρασθή εις
πολλάς γλώσσας. Αρχιερείς και ιερείς τον ψάλλουν εν κατανύξει. Οι μοναχοί τον
αναγινώσκουν καθημερινώς, οι δε πιστοί πολλαπλασίως καθ’ όλην την διάρκειαν
του έτους. Θεολόγοι αναλύουν τα υψηλά δογματικά του ανάβαθρα. Φιλόλογοι και
λογοτέχναι καταδύονται εις τους ωραίους βυθούς της εκφραστικής του κομψότητος
και του ποιητικού του μεγαλείου. Ποιηταί και ζωγράφοι εμπνέονται από τας
φωτεινάς λυρικάς του εκφράσεις. Αγιογράφοι ιστορούν ωραίας εικόνας εκ των
πολυποίκιλων του περιεχομένων. Οι μύσται της εκκλησιαστικής μουσικής τον
ενδύουν με περίτεχνα ιερά μελίσματα. Αλλά ο «Ακάθιστος Ύμνος» πάντοτε είναι
θεοφιλής προσευχή της Εκκλησίας, φωνή της ευσεβείας των Χριστιανών καρδίας,
δοξολογία και ευχαριστία και δέησις και ικεσία προς τον «δι’ ημάς ανθρώπους και
διά την ημετέραν σωτηρίαν κατελθόντα εκ των ουρανών», και σαρκωθέντα εκ
Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και ενανθρωπήσαντα, και παραλλήλως
προς την έχουσαν Μητρικήν προς τον Θεόν παρρησίαν και πολλάκις και πολυτρόπως
πάντοτε την κραταιάν Αυτής βοήθειαν και σκέπην δαψιλευούσαν εις το ευσεβές
Γένος των Ορθοδόξων.

Ο Ακάθιστος Ύμνος καλεί κάθε πιστόν να γρηγορεί και να τηρεί την ορθόν και
ευστάθη, εν ταπεινώσει και προσευχή, ενόψει των μεγάλων προκλήσεων της εποχής
μας, εις τας δυστήνους ημέρας των πολλών αναταράξεων και πολεμικών συρράξεων,
τας οποίας διέρχεται κατ’ αυτάς η ανθρωπότης. Ας δεηθώμεν εντόνως, όπως η
Μήτηρ της «Ειρήνης του Θεού», φιλοτιμουμένη εκ της απ’ άκρου μέρους όλων των
πιστών και εν κατανύξει και ευλάβεια προσευχητικής αποδόσεως του «Ακαθίστου
Ύμνου» Της, ενεργήση και αυθις ως «Υπέρμαχος Στρατηγός» πανταχού δοκιμαζομένου
και κινδυνεύοντος, και ως Σκέπη κραταιά των ανά την Οικουμένην τέκνων της
Εκκλησίας, βραβεύουσα εις το ανθρώπινον γένος την αληθινήν και «πάντα νουν
υπερέχουσαν» ειρήνην του Υιού Της.

Εν έτει σωτηρίω βκστ’, κατά μήνα Μάρτιον (κστ’)
Επινεμήσεως Γ’

Ο Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος εν Χριστώ ευχέτης

• ο Χαλκηδόνος Εμμανουήλ
• ο Καρπάθου και Κάσου Αμβρόσιος
• ο Μιλήτου Απόστολος
• ο Πριγκηποννήσων Ιωσήφ
• ο Φιλαδελφείας Μελίτων
• ο Κολωνείας Αθανάσιος
• ο Ικονίου Θεόληπτος
• ο Μυτιλήνης Άνθιμος
• ο Σουηδίας και πάσης Σκανδιναβίας Κλεόπας
• ο Ίμβρου και Τενέδου Κύριλλος
• ο Ντένβερ Κωνσταντίνος
• ο Αγγλίας Γρηγόριος