"Άσβεστη η ιστορική κληρονομιά του Ηρακλή Κοκκινίδη"
Η επιμνημόσυνη ομιλία της εκπαιδευτικού Χρυσούλας Αστυρακάκη για την παρακαταθήκη του οπλαρχηγού της Κρητικής Επανάστασης του 1866
Εκδήλωση τιμής και μνήμης διοργανώθηκε το Σάββατο στο Κεραμούτσι από τον Δήμο Μαλεβιζίου για τον οπλαρχηγό της Κρητικής Επανάστασης του 1866 Ηρακλή Κοκκινίδη (1842 - 1868).
Στη διάρκεια της εκδήλωσης, την επιμνημόσυνη ομιλία για την ιστορική παρακαταθήκη του Ηρακλή Κοκκινίδη είχε η εκπαιδευτικός Χρυσούλα Αστυρακάκη. Το πλήρες περιεχόμενο της ομιλίας είναι το ακόλουθο:
«ΗΡΑΚΛΗΣ ΚΟΚΚΙΝΙΔΗΣ (1842 – 1868)
Αξιότιμε κύριε Δήμαρχε, εκπρόσωποι της Πολιτείας, της Εκκλησίας και των τοπικών αρχών, κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα να συγχαρώ τον Δήμο Μαλεβιζίου, τους κατοίκους του Κεραμουτσίου, την Τοπική Κοινότητα και τον Πολιτιστικό Σύλλογο, καθώς και όλους τους διοργανωτές αυτής της τελετής, που κρατούν άσβεστη την ιστορική κληρονομιά που άφησε ο Ηρακλής Κοκκινίδης και δείχνουν πως το παρελθόν παραμένει πολύτιμος οδηγός για το μέλλον.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες εκφράζω στον Μανόλη Αστυρακάκη για την τιμητική πρόταση να ετοιμάσω αυτή την ομιλία και την εμπιστοσύνη που μου έδειξε, καθώς και στον Ηρακλή Πυργιανάκη για την πολύτιμη καθοδήγηση του. Στις σελίδες του βιβλίου του «Ο καπετάν Ηρακλής Κοκκινίδης 1842–1868» ένιωσα τον παλμό μιας εποχής. Είδα μπροστά μου ανθρώπους που δεν λύγισαν, που αγωνίστηκαν, που θυσιάστηκαν, εικόνες που χαράχτηκαν με αίμα, αγωνιστές που μάς καλούν να μην αφήσουμε την αλήθεια να σβήσει.
Δεν τελούμε σήμερα ένα τυπικό μνημόσυνο. Συγκεντρωθήκαμε για να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη του Ηρακλή Κοκκινίδη, ένα φως που εδώ και ενάμιση αιώνα φωτίζει τις ψυχές μας και δείχνει τον δρόμο της αυτοθυσίας και της ελευθερίας. Έναν ήρωα του τόπου μας, που έζησε μόλις 26 χρόνια, αλλά πρόλαβε να γίνει θρύλος. Τα λόγια μοιάζουν φτωχά μπροστά στο μεγαλείο του. Πώς να αποδώσουν την πίστη, τη φλόγα και το αδούλωτο φρόνημά του; Πώς να ζωντανέψουν τις μάχες και τα κατορθώματά του;
Μέσα σε αυτό το κλίμα συγκίνησης, αξίζει να θυμηθούμε την εποχή που έζησε και τις ρίζες του αγωνιστή. Γεννήθηκε εδώ στο Κεραμούτσι Μαλεβιζίου, έναν τόπο με μακρά παράδοση αντίστασης από τη Βενετοκρατία έως την Τουρκοκρατία. Την περίοδο εκείνη, στο χωριό κατοικούσαν κυρίως μουσουλμανικές οικογένειες, όπως και σε πολλά πεδινά χωριά της περιοχής. Ανάμεσα στις λίγες χριστιανικές οικογένειες ξεχώριζαν οι Κοκκινίδηδες, ή Κόκκινοι, όπως ονομάζονταν αρχικά, που είχαν μετακινηθεί από την Κράνα Μυλοποτάμου, φέρνοντας μαζί τους το πνεύμα της ελευθερίας. Την οικογένεια Κοκκινίδη τιμούσαν και σέβονταν όχι μόνο οι χριστιανοί, αλλά και οι Οθωμανοί της περιοχής, με τους οποίους σε καιρό ειρήνης μπορούσαν να συμβιώνουν ειρηνικά.
Ο πατέρας του, Νικόλαος Κοκκινίδης, ήταν δραστήριος και εργατικός και κατάφερε να αποκτήσει σημαντική περιουσία. Συμμετείχε στην Επανάσταση του 1821, δείχνοντας έτσι τον βαθύ πατριωτισμό, το αγωνιστικό φρόνημα και την αφοσίωση στον αγώνα για την ελευθερία. Η μητέρα του, παπαδοπούλα από το Καρδουλιανό του Δήμου Μινώα Πεδιάδας, ήταν μια δυναμική γυναίκα και στήριγμα της οικογένειας. Ο Ηρακλής μεγάλωσε με τον αδελφό του Μανόλη και την αδελφή του Θεονύμφη σε ένα περιβάλλον εμποτισμένο με την ιδέα της ελευθερίας.
Από νωρίς φάνηκε ο χαρακτήρας του Ηρακλή. Όταν ο πατέρας του τον έστελνε να πουλήσει λάδι, εκείνος συχνά έδινε τα χρήματα στους επαναστάτες για όπλα και τρόφιμα, λέγοντας πως τον είχαν κλέψει οι Τούρκοι. Μια παιδική πράξη που φανέρωνε γενναιότητα και ανιδιοτέλεια.
Ο έντονος πόθος των Κρητικών για ένωση με την Ελλάδα, οι αυθαιρεσίες, η κακοδιοίκηση, η σκληρότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το μοναστηριακό ζήτημα δηλαδή η βαριά φορολόγηση της εκκλησιαστικής περιουσίας, προκάλεσαν αντιδράσεις από τον κλήρο και τον λαό, ενίσχυσαν τη δυσαρέσκεια και οδήγησαν στην Κρητική Επανάσταση το 1866.
Η οικογένεια του Νικολάου Κοκκινίδη, με τους δύο γιους Ηρακλή και Μανόλη και τον γαμπρό του Μιχ. Καλημεράκη, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του αγώνα, καθώς ο ίδιος ο πατέρας έθεσε τα πάντα, παιδιά και περιουσία, στην υπηρεσία της πατρίδας, πολεμώντας στο πλευρό του καπετάν Κόρακα ως υπολοχαγός.
Όταν η βοήθεια από την Κεντρική Επιτροπή της Αθήνας δεν επαρκούσε, ο Ηρακλής διέθετε την περιουσία του για τις ανάγκες του αγώνα, προσφέροντας τρόφιμα, όπλα και ό,τι άλλο μπορούσε. Έτσι, η γενναιότητά του δεν φαινόταν μόνο στη μάχη, αλλά και στην προσφορά προς τους συναγωνιστές του.
Συμμετείχε ενεργά σε όλες τις προπαρασκευαστικές επαναστατικές κινήσεις υπό τη γενική αρχηγία του Μιχαήλ Κόρακα όπου πραγματοποιούνταν μυστικές συνελεύσεις και λαμβάνονταν αποφάσεις για την οργάνωση του αγώνα.
Στις 8 Αυγούστου του 1866 στον Άγιο Μύρωνα συγκεντρώθηκαν εκατοντάδες αγωνιστές, σχηματίστηκε ο ιερός λόχος 400 ανδρών, τελέστηκε δοξολογία και ορίστηκε αρχηγός ο Παύλος Ντεντιδάκης. Τα αδέλφια, Ηρακλής και Μανόλης Κοκκινίδης εντάχτηκαν από τους πρώτους στον Ιερό Λόχο και προετοιμάζονταν για την υπεράσπιση της περιοχής. Στις 21 Αυγούστου 1866 κηρύχθηκε επίσημα η επανάσταση.
Σύντομα ο Γιαχλή Πασάς κινήθηκε προς το Μαλεβίζι. Οι κάτοικοι του Αγίου Μύρωνα αρνήθηκαν να υποταχθούν εκφράζοντας σε επιστολή τους προς τον πασά την απόφασή τους να υπερασπιστούν με κάθε δύναμη τα παιδιά, τις οικογένειες, τα ιερά και τους τάφους των προγόνων τους. Ακολούθησαν σφοδρές συγκρούσεις· οι Οθωμανοί κατέλαβαν το χωριό, όμως οι μάχες συνεχίστηκαν σε όλη την περιοχή με σθένος και αυτοθυσία.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, στο Σερβιλί, οι επαναστάτες στάθηκαν απέναντι σε υπέρτερες Οθωμανικές δυνάμεις. Στα στενά του Αλμυρού, το χώμα ποτίστηκε με αίμα και η σύγκρουση έγινε σώμα με σώμα. Ανάμεσά τους, ο Διάκος Ευμένιος Βουρεξάκης έπεσε όρθιος, σύμβολο πίστης και ανδρείας. Παρότι η υποχώρηση ήταν αναπόφευκτη, το Σερβιλί έμεινε χαραγμένο στη μνήμη ως μια στιγμή όπου η ψυχή της Κρήτης δεν λύγισε.
Η κατάσταση για τους επαναστάτες ήταν δραματική. Ο Ηρακλής δεν μπορεί να μείνει αδιάφορος απέναντι σε αυτά. Το χρέος και οι ηγετικές του ικανότητες τον οδήγησαν να φροντίζει όχι μόνο για τη μάχη, αλλά και για τις συνθήκες επιβίωσης του λαού. Χαρακτηριστική είναι η επιστολή του προς την Κεντρική Επιτροπή στην Αθήνα για τη λειτουργία του νοσοκομείου στην Αξό Μυλοποτάμου.
Στο μεταξύ οι αιματηρές συγκρούσεις συνεχίζονται. Κορύφωση των συγκρούσεων υπήρξε η φονική μάχη της 15ης Ιανουαρίου 1867 στην Τύλισο και στον Καμαριώτη. Εκεί τραυματίστηκε βαριά ο Παύλος Ντεντιδάκης, ο οποίος μεταφέρθηκε στην Κράνα Μυλοποτάμου, όπου και άφησε την τελευταία του πνοή. Πριν φύγει, πρόλαβε να ορίσει διάδοχό του τον Ηρακλή Κοκκινίδη. Έτσι, ο Κοκκινίδης ανέλαβε την αρχηγία Μαλεβιζίου και Τεμένους. Νέοι από τα γύρω χωριά έσπευσαν να ενταχθούν στο πλευρό του, αναγνωρίζοντάς τον με πίστη ως ηγέτη τους. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά σε επίσημο έγγραφο, «τον Ηρακλή Κοκκινίδη αναγνωρίζουμε ως οπλαρχηγό μας», σφραγίζοντας έτσι την εμπιστοσύνη και την ελπίδα ενός ολόκληρου λαού στο πρόσωπό του, με υπογραφές του εκατόνταρχου και 60 Τυλισανών.
Μέρα με τη μέρα οι επαναστάτες δεν περιορίζονταν πλέον στην περιοχή τους. Μαζί με τον καπετάν Μιχαήλ Κόρακα, ο Ηρακλής Κοκκινίδης διέσχιζε ολόκληρη την Κρήτη, δίνοντας το παρών σε κάθε μάχη, από τα Σφακιά και τον Μυλοπόταμο έως το Λασίθι.
Πάντοτε ριψοκίνδυνος, επιτίθεται σε κάθε ευκαιρία και μάχεται αψηφώντας την υπεροπλία του αντιπάλου, όπως αναφέρει ο Ηρακλής Πυργιανάκης στο βιβλίο του. Στις 6 Νοεμβρίου 1867 επιτίθεται στον Άγιο Μύρωνα και διώκει τους Τούρκους από την Πυργού. Στη θέση «Καμίνι» τραυματίζεται στην ωμοπλάτη από σφαίρα. Στη διάρκεια της μάχης ο Ηρακλής λέει στον αδελφό του Μανόλη, που πολεμούσε δίπλα του, να του φέρει το άλογό του και έμεινε στη μάχη χωρίς να καταλάβουν οι άλλοι ότι είχε πληγωθεί. Αναφέρει ο λαϊκός ποιητής:
«το αίμα τρέχει ποταμός μα πάλι δεν τα χάνει,
να πολεμήσει δεν μπορεί μα καερέτι κάνει
τρεις ώρες είναι ς’ τ’ άλογον απάνω καρφωμένος
και δεν το κάτεχε κιανείς πως ήτον πληγωμένος..»
Έτσι συγκράτησε τους συναγωνιστές του και δεν χάθηκε η μάχη.
Τον περιέθαλψαν στο ιστορικό μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα στο Φόδελε και από εκεί μεταφέρθηκε με ατμόπλοιο στην Αθήνα, όπου υποβλήθηκε σε επέμβαση. Οι εφημερίδες έγραφαν για τα κατορθώματά του γενναίου Κρητικού. Μόλις ανάρρωσε και μπορούσε να περπατήσει, επισκέφθηκε τα Ανάκτορα ύστερα από πρόσκληση του βασιλιά Γεωργίου, σε επίσημη τελετή. Ο βασιλιάς τον επαίνεσε για την ανδρεία του τού δώρισε ένα οπισθογεμές όπλο τελευταίου τύπου και η βασίλισσα Όλγα ένα σπαθί. Ο Γεώργιος ήταν πρόθυμος να του προσφέρει ό,τι επιθυμούσε. Εκείνος, με βαθιά ανιδιοτέλεια, ζήτησε μόνο όπλα, φυσέκια και τρόφιμα για τους συμπολεμιστές του. Στις 17 Φεβρουαρίου 1868 επέστρεψε στην Κρήτη, φτάνοντας στον όρμο του Φόδελε με πλοίο γεμάτο εφόδια και εθελοντές, έτοιμος να συνεχίσει τον αγώνα. Αυτή η στάση ζωής, να βάζει το «εμείς» πάνω από το «εγώ», αποτελεί η πολυτιμότερη παρακαταθήκη που μας άφησε.
Η μοιραία μέρα ήρθε στις 2 Μαρτίου 1868. Αν και διέθετε μόλις 150 άνδρες απέναντι σε 2.000 Τούρκους, ο Ηρακλής δεν δίστασε. Στη Γαζανή Καμάρα, στη θέση «Βαγιδάκια», έπεσε ηρωικά, χτυπημένος από τα βόλια του εχθρού. Η σκληρότητα που επέδειξαν οι αντίπαλοι έρχεται σε αντίθεση με το ήθος και τον σεβασμό που συχνά έδειχναν ακόμη και οι μεγάλοι στρατηλάτες προς τους γενναίους αντιπάλους τους.
Η λαϊκή μούσα δεν έμεινε ασυγκίνητη από τα κατορθώματά του:
«..Το όνομά σου , Ηρακλή, θα λέει με λαχτάρα,
όντε περνά ο Κρητικός τη Γαζανή Καμάρα..»
και παρακάτω λέει ..
«…Πάντοτε αγαπητερός θα είσαι ’ς την πατρίδα
Γιατί με εσένα απόχτησεν η Κρήτη Λεωνίδα…»
Όπως έγραψε ο αρχαίος ποιητής Σιμωνίδης στο επιτάφιο επίγραμμα για τους πεσόντες στις Θερμοπύλες.: "Ὦ ξεῖν', ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε κείμεθα, τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι «δηλαδή «Ω ξένε, πες στους Λακεδαιμονίους ότι εδώ κειτόμαστε, πιστοί στους νόμους τους», έτσι κι ο Ηρακλής Κοκκινίδης «κείται» στην καρδιά της κρητικής γης, στη Μονή Σαββαθιανών μαζί με άλλους ήρωες της Κρητική επανάστασης, πιστός στο χρέος του προς την ελευθερία.
Ο Ηρακλής ξεχώριζε για το ήθος και την ανιδιοτέλειά του, πολεμώντας πάντα στην πρώτη γραμμή, πιστός στο «Ελευθερία ή Θάνατος». Αν και δεν πρόλαβε να δει την Κρήτη ελεύθερη, η συμβολή του ήταν καθοριστική στο μέλλον της.
Η μνήμη του διατηρήθηκε ζωντανή μέσα από τιμές, ποιήματα και λαϊκές αφηγήσεις, καθιστώντας τον διαχρονικό σύμβολο ηρωισμού και αυτοθυσίας. Το Κεραμούτσι έχει τιμήσει τον εθνομάρτυρα Ηρακλή Κοκκινίδη, με προτομή, φιλοτεχνημένη από τον γλύπτη Κων. Παγωμένο. Η από κοινού, με τον τότε Δήμο Τυλίσου και τον Δήμο Γαζίου, έκδοση του βιβλίου του Ηρακλή Πυργιανάκη «Ο καπετάν Ηρακλής Κοκκινίδης (1842–1868)» αποτελεί σημαντική πηγή πληροφοριών και τιμής προς τον ήρωα. Όλα ξεκίνησαν από την έκδοση αυτού του βιβλίου. Επίσης στο σημείο όπου σκοτώθηκε, 133 χρόνια μετά τον θάνατό του, ο τότε Δήμος Γαζίου έστησε το μνημείο του και ονόμασε τον οδικό κόμβο «Κόμβο Ηρακλή Κοκκινίδη».
Κυρίες και κύριοι, η αυτοθυσία του Ηρακλή Κοκκινίδη δεν ήταν το τέλος, αλλά η αρχή μιας πορείας που μας καλεί να σταθούμε αντάξιοι της ιστορίας μας. Σήμερα στον 21ο αιώνα καλούμαστε να μετατρέψουμε το παράδειγμά του σε πράξη, αγωνιζόμενοι για πρόοδο, δικαιοσύνη και συμμετοχή στο κοινωνικό γίγνεσθαι.
Η σημερινή μάχη είναι κοινωνική και ηθική, να ξεπεράσουμε τις αντιπαλότητες που κρατούν τον τόπο πίσω και να χτίσουμε μια κοινωνία με ενότητα, σεβασμό και αλληλεγγύη, όπου το κοινό καλό θα βρίσκεται πάνω από κάθε προσωπικό συμφέρον.
Ο Ηρακλής Κοκκινίδης παραμένει σύμβολο ενότητας, ανιδιοτέλειας και προσφοράς. Οι μεγάλοι ήρωες δεν χάνονται ποτέ· ζουν στις καρδιές των ανθρώπων που θυμούνται και εξυμνούν τα κατορθώματά τους, αλλά και στις αξίες που άφησαν πίσω τους. Οι πράξεις, το ήθος και η αυτοθυσία του συνεχίζουν να εμπνέουν λειτουργώντας ως φάρος και οδηγός για τις επόμενες γενιές. Ας κρατήσουμε τη φλόγα του ζωντανή, όχι μόνο ως μνήμη του παρελθόντος, αλλά ως πυξίδα για το αύριο.
Αιωνία η μνήμη του!»
Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ηράκλειο
