Οι Νεάντερταλ ζουν στο DNA μας: Ο Νομπελίστας Svante Pääbo εξηγεί τι σημαίνει για την υγεία μας
Ο βραβευμένος με Νόμπελ Σουηδός γενετιστής εξηγεί πώς το DNA των Νεάντερταλ επηρεάζει την υγεία μας και τι αναζητά η επιστήμη στο γενετικό μας παρελθόν.
Οι Νεάντερταλ έχουν εξαφανιστεί εδώ και χιλιάδες χρόνια, όμως μέρος της γενετικής τους κληρονομιάς παραμένει μέσα μας, επηρεάζοντας ακόμη και την υγεία μας. Από τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης με COVID-19 έως την αναπαραγωγή και την ανταπόκριση σε φάρμακα, ο Svante Pääbo, κορυφαίος Σουηδός εξελικτικός γενετιστής και Νομπελίστας του 2022, εξήγησε κατά την παρουσία του στο ΙΤΕ πώς το μακρινό ανθρώπινο παρελθόν συνδέεται με το παρόν.
Ο επιστήμονας βρέθηκε στην Κρήτη για τη διάλεξη «Φ. Καφάτος 2026», με αντικείμενο τη συμβολή του αρχαίου DNA στην κατανόηση της ανθρώπινης προέλευσης, της βιολογίας και των ασθενειών.
Svante Pääbo: «Φυσικά και το ΙΤΕ θα μπορούσε να κατακτήσει ένα βραβείο Νόμπελ»
Η κληρονομιά των Νεάντερταλ και το παράδειγμα της COVID-19
Όπως εξήγησε, στους ανθρώπους με καταγωγή εκτός υποσαχάριας Αφρικής, περίπου το 2% του DNA προέρχεται από τους Νεάντερταλ. Ορισμένες από αυτές τις γενετικές παραλλαγές εξακολουθούν να επηρεάζουν την υγεία μας, άλλοτε επιβαρυντικά και άλλοτε προστατευτικά.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η πανδημία της COVID-19. Σύμφωνα με τον επιστήμονα, μια γενετική παραλλαγή στο χρωμόσωμα 3, κληρονομημένη από τους Νεάντερταλ, συνδέθηκε με διπλάσιο ή τριπλάσιο κίνδυνο σοβαρής νόσησης ή θανάτου μετά τη μόλυνση.
Υπάρχουν, ωστόσο, και παραλλαγές με ευεργετικές επιδράσεις. Ο Pääbo αναφέρθηκε σε εκείνες που σχετίζονται με την αναπαραγωγική υγεία και τον μικρότερο κίνδυνο αποβολής, αλλά και με την ανταπόκριση του οργανισμού σε συγκεκριμένα φάρμακα.
Παράλληλα, μίλησε για τη γενετική συνεισφορά των Ντενίσοβαν, μιας άλλης ομάδας αρχαϊκών ανθρώπων που εντοπίστηκε στην Ασία, η μελέτη της οποίας προσφέρει πρόσθετα στοιχεία για την εξέλιξη και τις δυνατότητες προσαρμογής του σύγχρονου ανθρώπου.
Μια ανασκαφή στο DNA μας
Στο ερώτημα αν το αρχαίο DNA μπορεί να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε μελλοντικές ασθένειες, ο Pääbo διευκρίνισε ότι η βασική συμβολή αυτής της έρευνας είναι η κατανόηση της ανθρώπινης ιστορίας και της προέλευσης των γενετικών παραλλαγών που φέρουμε σήμερα.
Παρομοίασε τη διαδικασία με μια αρχαιολογική ανασκαφή στο γονιδίωμά μας: όπως οι αρχαιολόγοι αναζητούν στοιχεία για τους ανθρώπους που έζησαν κάποτε σε έναν τόπο, έτσι οι ερευνητές αναζητούν στο DNA τα ίχνη της καταγωγής και της εξέλιξής μας.
Η προσέγγισή του αναδεικνύει τη σημασία της έρευνας για την κατανόηση του πώς διαμορφώθηκε ο σημερινός άνθρωπος και πώς το εξελικτικό του παρελθόν εξακολουθεί να επηρεάζει τη βιολογία του.
Η εντύπωση από το ΙΤΕ και το επόμενο επιστημονικό βήμα
Ερωτηθείς αν η έρευνα που πραγματοποιείται στο ΙΤΕ θα μπορούσε κάποτε να οδηγήσει σε μια ανακάλυψη επιπέδου Νόμπελ, εμφανίστηκε θετικός, εκφράζοντας την ιδιαίτερα καλή εντύπωση που του προκάλεσαν οι εγκαταστάσεις και το ερευνητικό περιβάλλον του Ιδρύματος.
Όσο για το επόμενο μεγάλο βήμα στην έρευνα της ανθρώπινης εξέλιξης, επισήμανε ότι δεν μπορεί να προβλεφθεί: αν γνωρίζαμε ήδη την επόμενη ανακάλυψη, δεν θα αποτελούσε πραγματικά ένα νέο επιστημονικό πεδίο.
Ως ιδιαίτερα συναρπαστική προοπτική περιέγραψε τη μελέτη γονιδιωμάτων άλλων, πλέον εξαφανισμένων μορφών ανθρώπων, όπως ο Homo floresiensis, που θα μπορούσε να φωτίσει πρώιμες διακλαδώσεις της ανθρώπινης εξελικτικής πορείας.
Η παρακαταθήκη του Φώτη Καφάτου και η Μονάδα Αρχαίου DNA
Ο πρόεδρος του ΙΤΕ, καθηγητής Βασίλης Χαρμανδάρης, χαρακτήρισε τον Svante Pääbo εξέχουσα προσωπικότητα, που άνοιξε νέους δρόμους στην έρευνα του γονιδιώματος. Παράλληλα, αναφέρθηκε στην επιστημονική παρακαταθήκη του Φώτη Καφάτου, στη μνήμη του οποίου πραγματοποιείται η διάλεξη.
«Όπως γνωρίζουμε όλοι μας, ο Φώτης Καφάτος ήταν μια εμβληματική προσωπικότητα», τόνισε, υπογραμμίζοντας τον καθοριστικό του ρόλο στην ίδρυση και την επιτυχημένη πορεία του ΙΤΕ, ως πρώτου διευθυντή του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας. Αναφέρθηκε επίσης στη διεθνή αναγνώριση του επιστημονικού του έργου και στη συμβολή του στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC).
Από την πλευρά του, ο διευθυντής του ΙΜΒΒ του ΙΤΕ, καθηγητής Γιάννης Βόντας, επισήμανε ότι η παρουσία του Νομπελίστα συμπίπτει με την έναρξη λειτουργίας της Μονάδας Αρχαίου DNA. Η ενίσχυσή της με την ερευνήτρια Ειρήνη Σκουρτανιώτη, όπως ανέφερε, αναμένεται να δώσει σημαντική ώθηση στην έρευνα που διεξάγεται στο Ινστιτούτο.
- Τέμπη: Καταθέτουν τα παιδιά της 51χρονης Μαίρης Μουρτζάκη
- Θλίψη στα Χανιά για τον χαμό του Μανώλη Σπανουδάκη
- Νέες μεταναστευτικές αφίξεις στην Κρήτη - Δύο ακόμα συλλήψεις φερόμενων διακινητών
