Π. Τσακαλίδης: “Η επόμενη δεκαετία θα είναι η εποχή συνεργασίας ανθρώπου και Τεχνητής Νοημοσύνης”
Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ μιλά στο Cretalive για το βραβείο “Στέλιου Πηχωρίδη”, το SPACE-Crete και όλα όσα περιμένουμε να έρθουν στον θαυμαστό κόσμο της πληροφορικής.
Κάποτε, το να μιλάμε από ένα κινητό τηλέφωνο ανήκε στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Πλέον, είναι καθημερινότητα!
Τι μας επιφυλάσσει η τεχνολογία για τα επόμενα χρόνια; Ο πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης, καθηγητής του Τμήματος Επιστήμης Υπολογιστών του Ιδρύματος, διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ, Παναγιώτης Τσακαλίδης, αναφέρει στο Cretalive πως “αν η τελευταία δεκαετία ήταν η δεκαετία των δεδομένων, η επόμενη θα είναι η δεκαετία της συνεργασίας ανθρώπου και μηχανής. Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα λειτουργεί όλο και περισσότερο ως ένας νέος γνωστικός συνεργάτης: από τη συγγραφή κώδικα και την ανάλυση δεδομένων, μέχρι τη διάγνωση στην ιατρική ή τη διατύπωση υποθέσεων στην έρευνα.”
Η συνέντευξη γίνεται με αφορμή την απονομή του βραβείου Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας «ΣΤΕΛΙΟΥ ΠΗΧΩΡΙΔΗ» για το ακαδημαϊκό έτος 2024- 2025 που θα γίνει την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026 και ώρα 19:00, στην αίθουσα «Καστελλάκη» του Επιμελητηρίου Ηρακλείου.
Πανεπιστήμιο Κρήτης: Στον Παναγιώτη Τσακαλίδη το βραβείο «Στέλιου Πηχωρίδη»
Το κείμενο της συνέντευξης έχει ως εξής:
Να ξεκινήσουμε από την επικείμενη απονομή του Βραβείου Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας «ΣΤΕΛΙΟΥ ΠΗΧΩΡΙΔΗ». Τι σημαίνει για εσάς αυτή η βράβευση;
“Είναι μια πολύ μεγάλη τιμή, κυρίως γιατί προέρχεται από έναν θεσμό που έχει συνδεθεί με μερικούς από τους σημαντικότερους δασκάλους του Πανεπιστημίου Κρήτης. Με συγκινεί ιδιαίτερα γιατί αυτή η διάκριση δεν αφορά μια μεμονωμένη επιτυχία. Αφορά μια διαδρομή 25 ετών μέσα στο αμφιθέατρο και στο εργαστήριο. Ως μία αναγνώριση που συνδέεται με τη διδασκαλία, έχει για εμένα ξεχωριστή αξία γιατί αντανακλά την εκτίμηση ανθρώπων με τους οποίους έχω μοιραστεί χρόνο, προσπάθεια, αγωνίες και όνειρα. Η εκτίμηση των συναδέλφων είναι πολύτιμη, γιατί γνωρίζουν από πρώτο χέρι τις απαιτήσεις του πανεπιστημιακού λειτουργήματος. Και η εκτίμηση των φοιτητών είναι ίσως το μεγαλύτερο δώρο, γιατί είναι εκείνοι που τελικά κρίνουν αν κατάφερες να τους μεταδώσεις όχι μόνο γνώσεις, αλλά και έμπνευση, αυτοπεποίθηση και αγάπη για την επιστήμη.
Και φυσικά, το θεωρώ όχι μόνο προσωπική αλλά και συλλογική διάκριση. Πίσω από κάθε δάσκαλο βρίσκονται μεταπτυχιακοί βοηθοί διδασκαλίας, συνεργάτες και διαδοχικές γενιές φοιτητών που συνέβαλαν στη διαμόρφωσή του. Με αυτή την έννοια, νιώθω ευγνωμοσύνη προς όλους όσοι μοιράστηκαν μαζί μου αυτό το ταξίδι.”
Υπάρχει ο “κίνδυνος” ένας πανεπιστημιακός να αφοσιωθεί τόσο στην επιστήμη που να ξεχάσει ότι είναι και δάσκαλος;
“Υπάρχει, όπως υπάρχει και ο αντίστροφος κίνδυνος. Το πανεπιστήμιο όμως είναι όμορφο ακριβώς επειδή απαιτεί ισορροπία. Η έρευνα σε κρατά στην αιχμή της γνώσης. Η διδασκαλία σε αναγκάζει να καταλάβεις πραγματικά τι ξέρεις. Αν δεν μπορείς να εξηγήσεις μια δύσκολη ιδέα σε έναν εικοσάχρονο, πιθανόν να μην την έχεις κατανοήσει όσο νομίζεις.
Για παράδειγμα, όταν διδάσκεις πιθανότητες είναι εύκολο να χαθείς στους τύπους και τις εξισώσεις. Όταν όμως έχεις δουλέψει ερευνητικά στις τηλεπικοινωνίες, μπορείς να δείξεις πώς η Γκαουσιανή κατανομή μπορεί να περιγράψει τον θόρυβο που επηρεάζει ένα σήμα και καθορίζει αν ένα μήνυμα θα ληφθεί σωστά ή όχι. Ξαφνικά, κάτι που φαινόταν αφηρημένο αποκτά φυσική υπόσταση και πραγματικό νόημα. Αυτές οι στιγμές είναι που κάνουν τη διδασκαλία συναρπαστική.”
Σημαντική επιτυχία για το Πανεπιστήμιο Κρήτης: Έγκριση της πρότασης TEAMING “SPACE-Crete” του ΙΤΕ
Είστε συντονιστής του SPACE-Crete. Γιατί είναι τόσο σημαντικό για την Κρήτη αυτό το έργο;
“Διότι για πρώτη φορά η Κρήτη διεκδικεί οργανωμένα θέση στον ευρωπαϊκό χάρτη των διαστημικών τεχνολογιών. Και όταν λέμε διάστημα, δεν μιλάμε μόνο για πυραύλους και δορυφόρους. Μιλάμε για ασφαλείς οπτικές τηλεπικοινωνίες, παρατήρηση γης, πολιτική προστασία, γεωργία ακριβείας, άμυνα, περιβάλλον και νέες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δημιουργείται ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα. Φέρνουμε κοντά πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και νέους επιστήμονες, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις ώστε η γνώση να μετατρέπεται σε καινοτομία, προϊόντα και υπηρεσίες με διεθνή απήχηση. Αν πετύχουμε, το μεγαλύτερο κέρδος δεν θα είναι οι υποδομές αλλά οι άνθρωποι που θα αποφασίσουν να δημιουργήσουν το μέλλον τους εδώ.
Βεβαίως, το έργο προβλέπει την ανάπτυξη νέων ερευνητικών και τεχνολογικών υποδομών που, σε συνδυασμό με το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα και τη μοναδική γεωγραφική θέση της Κρήτης, θα δημιουργήσουν ένα κέντρο με πραγματικά ευρωπαϊκή εμβέλεια. Φιλοδοξία μας είναι το Κέντρο αυτό να εξελιχθεί σε έναν αξιόπιστο και μακροπρόθεσμο εταίρο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, ικανό να υποστηρίζει αποστολές, να φιλοξενεί προηγμένες δοκιμές και να συμβάλλει στην ανάπτυξη τεχνολογιών αιχμής για το ευρωπαϊκό διαστημικό οικοσύστημα.
Πιστεύω ότι η μεγαλύτερη αξία του SPACE-Crete είναι ότι δεν αντιμετωπίζει το διάστημα ως έναν μακρινό και αφηρημένο στόχο. Το μετατρέπει σε μοχλό ανάπτυξης, εξωστρέφειας και τεχνολογικής αυτοπεποίθησης για την Κρήτη και για τη χώρα συνολικά.”
Ο Π. Τσακαλίδης νέος διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ
Ποιος είναι ο στόχος για τη θητεία σας στο “τιμόνι” του Ινστιτούτου Πληροφορικής;
“Το Ινστιτούτο Πληροφορικής έχει χτιστεί από σπουδαίους ανθρώπους και βρίσκεται ήδη ανάμεσα στα κορυφαία Ινστιτούτα της Ευρώπης. Ο στόχος μου δεν είναι να αλλάξω την πορεία του, αλλά να βοηθήσω ώστε να συνεχίσει να εξελίσσεται, να ανανεώνεται και να διατηρεί τη διεθνή του πρωτοπορία.
Θα ήθελα να το δω ακόμη πιο εξωστρεφές, ακόμη πιο ελκυστικό για νέους επιστήμονες από όλο τον κόσμο και ακόμη πιο συνδεδεμένο με τις μεγάλες προκλήσεις της κοινωνίας. Να συνεχίσει να παράγει έρευνα παγκόσμιας κλάσης, αλλά ταυτόχρονα να μετατρέπει τη γνώση σε απτό κοινωνικό και οικονομικό όφελος.
Ένας ακόμη σημαντικός στόχος είναι να υπηρετήσουμε μια μεγάλη αλλαγή που συντελείται σήμερα στην επιστήμη. Η Πληροφορική δεν αποτελεί απλά ένα αυτόνομο γνωστικό πεδίο που εξελίσσεται παράλληλα και ανεξάρτητα από τις άλλες επιστήμες. Έχει πλέον γίνει η κοινή γλώσσα και το απαραίτητο εργαλείο σχεδόν για όλες τις επιστήμες. Από τη Βιολογία και την Ιατρική μέχρι τη Φυσική και τη Χημεία, από την Οικονομία μέχρι τις ανθρωπιστικές επιστήμες, οι μεγάλες ανακαλύψεις γεννιούνται όλο και συχνότερα στα σύνορα μεταξύ διαφορετικών πεδίων. Η ανάλυση δεδομένων, η τεχνητή νοημοσύνη, η υπολογιστική μοντελοποίηση και οι ψηφιακές υποδομές αποτελούν πλέον βασικά συστατικά της επιστημονικής προόδου.
Θα ήθελα λοιπόν το Ινστιτούτο να ενισχύσει ακόμη περισσότερο αυτόν τον διεπιστημονικό του ρόλο: να λειτουργεί ως καταλύτης συνεργασιών, ως σημείο συνάντησης διαφορετικών επιστημονικών κοινοτήτων και ως ένας χώρος όπου η Πληροφορική δεν αναπτύσσεται μόνο για τον εαυτό της, αλλά συμβάλλει ενεργά στην πρόοδο ολόκληρης της επιστήμης.”
Με δεδομένη την εξέλιξη στο κομμάτι της Τεχνητής Νοημοσύνης, ποιο είναι το αύριο της Πληροφορικής;
“Αν η τελευταία δεκαετία ήταν η δεκαετία των δεδομένων, η επόμενη θα είναι η δεκαετία της συνεργασίας ανθρώπου και μηχανής. Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα λειτουργεί όλο και περισσότερο ως ένας νέος γνωστικός συνεργάτης: από τη συγγραφή κώδικα και την ανάλυση δεδομένων, μέχρι τη διάγνωση στην ιατρική ή τη διατύπωση υποθέσεων στην έρευνα. Το ζητούμενο δεν θα είναι μόνο τι μπορεί να κάνει η μηχανή, αλλά τι μπορούμε να κάνουμε καλύτερα μαζί της. Η μεγάλη πρόκληση δεν είναι να φτιάξουμε απλώς πιο ισχυρά συστήματα. Είναι να φτιάξουμε συστήματα αξιόπιστα, διαφανή και ωφέλιμα για την κοινωνία, που να ενσωματώνουν μηχανισμούς ελέγχου, κατανόησης και λογοδοσίας.
Ταυτόχρονα, το μέλλον της Πληροφορικής γίνεται ολοένα και πιο διεπιστημονικό. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι πλέον ένα καθαρά τεχνικό αντικείμενο αλλά επηρεάζει την εκπαίδευση, την οικονομία, τη νομική επιστήμη, ακόμη και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη γνώση και τη δημιουργικότητα. Αυτό σημαίνει ότι οι μελλοντικοί επιστήμονες της Πληροφορικής θα χρειάζεται να μπορούν να μιλούν με πολλές διαφορετικές επιστημονικές γλώσσες.
Με άλλα λόγια, το αύριο της Πληροφορικής είναι ταυτόχρονα τεχνολογικό και ανθρώπινο: αφορά αλγορίθμους, αλλά εξίσου αφορά αξίες, επιλογές και ευθύνη. Και ίσως η πιο σημαντική αλλαγή είναι ότι για πρώτη φορά δεν σχεδιάζουμε απλώς εργαλεία που χρησιμοποιούμε αλλά συστήματα με τα οποία συναποφασίζουμε.”
Κάτι που σήμερα μοιάζει να κινείται στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας αύριο θα είναι πραγματικότητα;
“Η ιστορία της τεχνολογίας είναι γεμάτη από πράγματα που κάποτε θεωρούνταν επιστημονική φαντασία και σήμερα τα κουβαλάμε στην τσέπη μας, όπως το κινητό μας τηλέφωνο. Την επόμενη δεκαετία θα δούμε ψηφιακούς βοηθούς με πολύ βαθύτερη κατανόηση του περιβάλλοντος και των αναγκών μας, εξατομικευμένη ιατρική βασισμένη στην τεχνητή νοημοσύνη και μία πολύ πιο στενή διασύνδεση φυσικού και ψηφιακού κόσμου. Αλλά γενικά πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με τις προβλέψεις. Στην τεχνολογία συνήθως υπερεκτιμούμε τι θα συμβεί σε πέντε χρόνια και υποτιμούμε τι θα συμβεί σε είκοσι.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που σήμερα μοιάζει ακόμη με επιστημονική φαντασία είναι η δημιουργία ψηφιακών διδύμων των ασθενών για την εξατομικευμένη ιατρική περίθαλψη. Φανταστείτε ότι κάθε άνθρωπος θα έχει ένα υπολογιστικό μοντέλο του οργανισμού του, που θα ενημερώνεται συνεχώς από δεδομένα αισθητήρων και ιατρικών εξετάσεων. Πριν δοθεί μια θεραπεία, ο γιατρός, με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, θα μπορεί να τη δοκιμάζει πρώτα σε αυτό το ψηφιακό αντίγραφο, προβλέποντας πιθανές παρενέργειες ή αποτελέσματα με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια. Άρα, αυτό που σήμερα μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αύριο μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο εξατομικευμένης ιατρικής.”
Πείτε μας δύο λόγους που θα λέγατε σε έναν φοιτητή σας για να μείνει στην Ελλάδα.
“Κατ’ αρχάς, θα ήμουν ο τελευταίος που θα αποθάρρυνε έναν φοιτητή να αναζητήσει εμπειρίες στο εξωτερικό: να γνωρίσει ένα νέο περιβάλλον, με τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες του, να διευρύνει τους ορίζοντές του, να γίνει πραγματικά πολίτης του κόσμου και, κάποια στιγμή στο μέλλον, να επιστρέψει φέρνοντας μαζί του νέες ιδέες, γνώσεις και πρακτικές.
Ταυτόχρονα, η Ελλάδα σήμερα προσφέρει πολύ περισσότερες δυνατότητες στους νέους απ’ ό,τι πριν από τρεις δεκαετίες. Πρώτον, επειδή πλέον μπορεί κανείς να κάνει έρευνα, καινοτομία και επιχειρηματικότητα διεθνούς επιπέδου χωρίς να χρειαστεί απαραίτητα να εγκαταλείψει τη χώρα. Η Ελλάδα είναι σήμερα πολύ πιο ανοιχτή και διασυνδεδεμένη με τον υπόλοιπο κόσμο.
Δεύτερον, οι μεγάλες ευκαιρίες συχνά βρίσκονται εκεί όπου εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις προς αντιμετώπιση. Σε ώριμα οικοσυστήματα μπορεί να συναντήσει κανείς πιο οργανωμένες δομές και περισσότερους πόρους. Σε οικοσυστήματα που βρίσκονται ακόμη σε φάση ανάπτυξης, υπάρχει συχνά μεγαλύτερο περιθώριο να διαμορφώσει εξελίξεις και να αφήσει ουσιαστικό αποτύπωμα.
Θα πρόσθετα και έναν τρίτο λόγο: έχει ιδιαίτερη αξία να μπορείς κάποτε να πεις ότι δεν ακολούθησες απλώς ένα ρεύμα, αλλά συνέβαλες στη δημιουργία του. Πριν από 65 χρόνια, ο John F. Kennedy είχε διατυπώσει τη γνωστή προτροπή: «Μη ρωτάς τι μπορεί να κάνει η πατρίδα σου για εσένα· ρώτα τι μπορείς να κάνεις εσύ για την πατρίδα σου». Πρόκειται για ένα είδος προσφοράς που δύσκολα αποτυπώνεται σε δείκτες, πλούτο, κατατάξεις ή βιογραφικά, αλλά συχνά αφήνει την πιο βαθιά ικανοποίηση.”
Η πορεία του
Ο Παναγιώτης Τσακαλίδης έλαβε το Δίπλωμα Ηλεκτρολόγου Μηχανικού από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης το 1990. Το ίδιο έτος μετέβη στο ΛοςΆντζελες για μεταπτυχιακές σπουδές, με υποτροφίες από τα Ιδρύματα Fulbright και Μποδοσάκη. Έλαβε Μεταπτυχιακό Δίπλωμα (M.Sc.) στη Μηχανική Υπολογιστών το 1991 και Διδακτορικό Δίπλωμα Ηλεκτρολόγου Μηχανικού το 1995 από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας (USC). Κατά την περίοδο 1996–1999 εργάστηκε ως Επίκουρος Καθηγητής Έρευνας στο Ινστιτούτο Επεξεργασίας Σήματος και Εικόνας του USC. Μεταξύ 1999 και 2002 δίδαξε στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών του Πανεπιστήμιο Πατρών. Τον Σεπτέμβριο του 2002 εντάχθηκε στο Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών του Πανεπιστήμιο Κρήτης ως Αναπληρωτής Καθηγητής και στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, Ινστιτούτο Πληροφορικής (ΙΤΕ-ΙΠ) ως συνεργαζόμενος ερευνητής. Από τον Μάρτιο 2017 έως τον Σεπτέμβριο 2019 διετέλεσε Αντιπρύτανης Οικονομικού Προγραμματισμού, Υποδομών και Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Κρήτης, ενώ από τον Σεπτέμβριο 2019 έως τον Αύγουστο 2020 υπηρέτησε ως Πρύτανης του Ιδρύματος.
Σήμερα είναι Καθηγητής Επιστήμης Υπολογιστών, επικεφαλής του Εργαστηρίου Επεξεργασίας Σήματος, Διευθυντής του ΙΤΕ-ΙΠ και Αντιπρόεδρος του ΔΣ του ΙΤΕ. Με έντονη προσήλωση στη καθοδήγηση νέων ερευνητών, έχει επιβλέψει 10 διδακτορικούς φοιτητές, 31 μεταπτυχιακούς φοιτητές και 11 μεταδιδακτορικούς ερευνητές. Το ερευνητικό του έργο εστιάζει στην στατιστική επεξεργασία σήματος και τη μηχανική μάθηση, με έμφαση στη μη Γκαουσιανή θεωρία εκτίμησης και ανίχνευσης, στις αραιές αναπαραστάσεις και στις εφαρμογές τους σε συστήματα απεικόνισης, δίκτυα αισθητήρων, ήχο και πολυμεσικά δεδομένα. Έχει συγγράψει περισσότερες από 250 επιστημονικές δημοσιεύσεις. Διαθέτει εκτεταμένη εμπειρία στη μεταφορά τεχνολογίας και στη συνεργασία με τη βιομηχανία, έχοντας συντονίσει 11 έργα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και 13 εθνικά έργα, με συνολικό προϋπολογισμό που υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια ευρώ.
- Στάση εργασίας σε Βενιζέλειο και ΠΑΓΝΗ για τα ΒΑΕ
- Κινητοποίηση εκπαιδευτικών και γονέων στη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Λασιθίου
- Ηράκλειο: Στα "κάγκελα" έμποροι και καταστηματάρχες με τις ασφαλτοστρώσεις στο κέντρο
