Τα Ανώγεια τιμούν τα 160 χρόνια από την Αρκαδική Εθελοθυσία

Ο Δήμος Ανωγείων, με τη συμπλήρωση 160 χρόνων από την Αρκαδική Εθελοθυσία, προσκαλεί το κοινό στην επετειακή εκδήλωση μνήμης και τιμής για το Ολοκαύτωμα της Ιεράς Μονής Αρκαδίου.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στα Ανώγεια, το Σάββατο 7 Νοεμβρίου 2026 και ώρα 12:00, στο χώρο του ανδριάντα του Ανωγειανού αγωνιστή Εμμανουήλ Βασιλείου (Αναγνώστου) Σκουλά, Πυρπολητή της Ιεράς Μονής Αρκαδίου.

"Η παρουσία σας θα αποτελέσει ιδιαίτερη τιμή για μία από τις κορυφαίες στιγμές αυτοθυσίας του κρητικού λαού, που κατέστησε το Αρκάδι διαχρονικό σύμβολο ελευθερίας, αντίστασης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας" αναφέρει στην πρόσκλησή του ο Δήμαρχος Ανωγείων Σωκράτης Κεφαλογιάννης.

Image

 Δήμος Ανωγείων: Ιστορικές Αναφορές - Ο Εμμανουήλ Αναγνώστου Σκουλάς, πυρπολητής της Ιεράς Μονής Αρκαδίου.

Το γενεαλογικό  δέντρο του πυρπολητή Εμμανουήλ Σκουλά, είναι επιτομή εθνικών αγώνων και θυσιών για 120 χρόνια.

 Ο παππούς του πυρπολητή, παπά Νικόλας, αποκεφαλίστηκε από τους Τούρκους στο πρώτο ολοκαύτωμα των Ανωγείων το 1822. Ο πατέρας του, Βασίλειος (Αναγνώστης),  ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρείας και σφαγιάστηκε μαζί με την σύζυγό του από τους Τούρκους στο Γαράζο όπου είχαν καταφύγει ως πρόσφυγες μετά το δεύτερο ολοκαύτωμα των Ανωγείων το 1867.  Ο θείος του πυρπολητή, παπά Γιάννης, απαγχονίστηκε  στο Ρέθυμνο από τους Τούρκους το 1833 ως πρωτεργάτης κατά το κίνημα των Μουρνιδών. Ο αδελφός του, Μιχάλης, ήταν αρχηγός του Μυλοποτάμου κατά την επανάσταση του 1866-69 ενώ ένας  άλλος του αδελφός, ο  Νικόλαος σκοτώθηκε στην μάχη της Τυλίσσου το 1866. Ο  ανηψιός του, Γεώργιος, ήταν αρχηγός Μυλοποτάμου έως και την “τελευταία και τυχερή επανάσταση του 1896” καθώς και αρχηγός εθελοντικού σώματος στον Ηπειρωτικό αγώνα. Ο άλλος του ανηψιός, ο Μανώλης, έσπευσε εθελοντής στο  Μακεδονικό αγώνα και γέρος πια πολέμαρχος ακρωτηριάστηκε  πολεμώντας τους Γερμανούς στην Χανιόπορτα του Ηρακλείου. Δύο ακόμα μικρανηψιοί του πυρπολητή, έπεσαν μαχόμενοι υπέρ Πατρίδος, ο Σωκράτης, ως αξιωματικός στο Ουσάκ της Μικράς Ασίας και ο Βαγγέλης, οπλίτης στην Τρεμπεσίνα της Αλβανίας.

 Ο ίδιος ο πυρπολητής, γεννημένος στα Ανώγεια και δάσκαλος στην Σύρο ήταν εύγλωττος και πολυμαθής νέος, διαβασμένος περί τον Θουκυδίδη αλλά και τον Αρμενόπουλο. Το 1865 σημειώνει στο ημερολόγιό του “εξετελέσαμε νδοθείσαν υπόσχεσιν”, μαζί με τον Μενόττι, πρωτότοκο γιο του ιταλού επαναστάτη και πολιτικού Τζουζέπε Γκαριμπάλντι ο οποίος είχε έρθει και δημιουργήσει πυρήνα “Γαριβαλδινών επαναστατών” στην Ελλάδα. Ο κοινωνικός κύκλος του πυρπολητή στην Σύρο συμπεριελάμβανε τον λογοτέχνη Τιμολέοντα Αμπελά και  τον Ραγκαβή.  Οι απόψεις του στο Κρητικό ζήτημα, όπως και όλων έως σήμερα, συμπυκνώνονταν στον σύνθημα “Ένωση ή θάνατος”.

 Παρά τις άλλες απόψεις που κατά καιρούς προβάλλονται και τις οποίες με σεβασμό  ακούμε και τιμούμε, η  συλλογική κρητική μνήμη περιέθαλψε τον ρόλο του, η ιστορία τον διαφύλαξε και η ιστορική επιστήμη τον κατοχύρωσε δια ακλόνητων τεκμηρίων.

Ενδεικτικά, τον Ανωγειανό δάσκαλο αναφέρουν οι κάτωθι ιστορικές πηγές ως πυρπολητή:

1.      Ο στρατηγός Πάνος Κορωναίος, αρχηγός της επαρχίας Ρεθύμνης στην επανάσταση του 1866 στο σχεδίασμα της  γραπτής ομιλίας του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών το 1891 κατά την 25η επέτειο του ολοκαυτώματος (Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, Χανιά).

2.      Ο πρόξενος της Ελλάδος στο Ηράκλειο Ιωάννης Μπαρουξάκης  στην με αριθμό 284 αναφορά του προς τον Έλληνα Υπουργό Εξωτερικών Επ. Δεληγιώργη με ημερομηνία 21 Νοεμβρίου 1866. (Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο ΥΠΕΞ)

3.      Ο υποπρόξενος της Ρωσίας στο Ηράκλειο Ιωάννης Μητσοτάκης σε μη χρονολογημένη έκθεση της πολιορκίας του Αρκαδιού. (Αρχείο Ιστορικού Μουσείου Κρήτης)

4.      Ο προξενικός πράκτορας της Ρωσίας στο Ρέθυμνο Γεώργιος Σκουλούδης  στο έγγραφό του με τίτλο “Ιστορικά Σημειώματα” τον Νοέμβριο του 1866 (Κλειστές Συλλογές Πανεπιστημίου Κρήτης).

5.      Ο Γαριβαλδινός εθελοντής στρατιώτης και ανταποκριτής στην Κρήτη Παναγιώτης Μουτσόπουλος σε ιδιόγραφη επιστολή με ημερομηνία 17 Νοεμβρίου 1866 προς το Σώμα Γαριβαλδινών της Αθήνας (Κλειστές Συλλογές Πανεπιστημίου Κρήτης).

6.      6.Η με ημερομηνία 12 Νοεμβρίου 1866 “Εκθεση της πολιορκίας του Αρκαδιού” που υπογράφεται από τους οπλαρχηγούς Σταύρο Νιώτη και Γεώργιο Σκουλά προς την επαναστατική συνέλευση των Κρητών στα Χανιά.

7.      Η με ημερομηνία 01-02-1867 έκθεση του αρχηγού Μυλοποτάμου Μιχαήλ Σκουλά προς την Επιτροπή στήριξης της Κρητικής Επανάστασης στην Σύρο (Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρ. 000435).

8.      Η εφημερίδα Νόμος της Ερμούπολης Σύρου την 26-11-1866.

9.      Η εφημερίδα Αλήθεια των Αθηνών της 26-11-1866.

10.   Η εφημερίδα Ελπίς των Αθηνών την 29-11-1866.

11.   Η εφημερίδα Αυγή των Αθηνών της 03ης Δεκεμβρίου 1866 με τίτλο “Το Αρκάδι και πάλι”.

12.   Η εφημερίδα “Ελευθέρα Σκέψις” του Ηρακλείου την 20-08-1929.

13.   Το ποίημα του Σταματίου Δρανδάκη από το ΖουρίδιΡεθύμνης (Συλλογή Παύλου Βλαστού ΙΑΚ, Χανιά)

14.   Το ποίημα του Αναγνώστη Ντούνη από τον Αποκόρωνα Χανίων “Οι ¨Ηρωες του 1866 εν Κρήτη.” εκδοθέν τον Μάρτιο του 1877. (Επετηρίδα της Εταιρείας Κρητικών Σπουδών Δ' τόμος σελ. 250)

15.   Το ποίημα Σωπασή από τα Χελιανά Μυλοποτάμου (Γ. Σμπώκος Ανώγεια, Η ιστορία μέσα από τα τραγούδια τους. )

16.   Το δημοτικό ποίημα  που τραγουδιέται στα Ανώγεια (Τιμόθεος Βενέρης σελ. 370).

17.   Το θεατρικό έργο του Τιμολέοντα Αμπελά “Οι Μάρτυρες του Αρκαδίου”, Σύρος 1867, που γράφηκε και ανεβάστηκε στην Σύρο τον Ιανουάριο του 1867 παρουσία της βασίλισσας Όλγας με ηθοποιούς Κρήτες πρόσφυγες.

18.   Το θεατρικό έργο του Γεωργίου Ανδρικόπουλου “Αι εν Κρήτη σφαγαί” Αθήνα 1884.

19.   Ο ζωγραφικός πίνακας με τίτλο “Κρήτες αρχηγοί και εν Αρκαδίω πεσόντες” του ΣταυρακάκηΚωνστανίνου του έτους 1870 που απεικονίζει τον Εμμ. Σκουλά στο κέντρο της πυριτιδαποθήκης δίπλα στον Δημακόπουλο και τον Γαβριήλ.

20.   Η γνωστή λιθογραφία του 1867 που φιλοτεχνήθηκε στην Σύρο από τον Ηρακλειώτη Βλαχάκη (γνωστό του Σκουλά από τις εν Σύρω σπουδές του) ,  και απεικονίζει τον νεαρό αγωνιστή με την πιστόλα μπροστά στα βαρέλια πυρίτιδας.

21.   Το ποίημα του Επαμεινώνδα Αννίνου  με τίτλο, “Η πτώσις του Αρκαδίου” δημοσιευθέν στην Κεφαλονιά στις 14 Δεκεμβρίου 1866 (Κοργιαλένιος Βιβλιοθήκη Αργοστολίου).

22.   Το ποίημα του “Ταξιδεύσαντος εις Τήνον Κρητικού ” που δημοσιεύθηκε στην Ερμούπολη  την 31-01-1868 (Τυπογραφείο Περίδου).

23.   Ποίημα Γεωργίου Μιχαήλ Παπαδάκη ή Τσουφάκη, 1908.  Ιδιωτική Συλλογή.

24.   Εφημερίδα “Αστήρ της Ανατολής”, Αθήνα,  26 Νοεμβρίου1866 Αρ.φύλλου 495

25.   Εφημερίδα “Ημέρα”, Τεργέστη Ιταλίας, 03/15 Δεκεμβρίου 1866, Αρ. Φύλλου 587

26.   Εφημερίδα “Αναμόρφωσις” Κεφαλληνία, 10 Δεκεμβρίου 1866, Αρ. Φύλλου 23.

27.   Εφημερίδα “Εύριπος” Χαλκίδα, 01 Ιανουαρίου 1867, Αρ. Φύλλου 76.

28.   Εφημερίδα “Αλήθεια', Αθήνα, 09 Φεβρουαρίου 1867, Αρ. Φύλλου 319

29.   Εφημερίδα “Αναμόρφωσις”, Κεφαλληνία, 4 Μαρτίου 1867, Αρ.Φύλλου33.

Στοιχεία του λειψάνου του γαριβαλδινού δασκάλου αναγνώρισε μετά από μερικές μέρες στην πυριτιδαποθήκη του Αρκαδίου ο αδελφός του Μιχάλης, αρχηγός Μυλοποτάμου το 1866,  μόνο από τα χαρακτηριστικά κίτρινα στιβάνια που φορούσε όταν έφυγε από τα Ανώγεια.

Η αρίθμηση των παραπάνω ιστορικών πηγών  είναι ενδεικτική και όχι εξαντλητική καθότι συχνά, όσο προχωρεί η συστηματική ιστορική έρευνα, ανακαλύπτονται όλο και πιο ισχυρά τεκμήρια. Πλείστες άλλες πηγές και συγγραφείς μνημονεύουν την δράση του δασκάλου στο Αρκάδι.

 Τα παραπάνω ιστορικά στοιχεία είναι καταλυτικά για την τεκμηρείωση της αλήθειας.  Η αποδεικτική δύναμη των ιστορικών τεκμηρίων,  εγγράφων και άλλων εδραιώνουν την εκδοχή του Γαριβαλδινού επαναστάτη. Διότι αυτά προέρχονται από δημόσιους φορείς, ιστορικά πρόσωπα, έργα τέχνης και λόγου καθώς και από εφημερίδες των ημερών του γεγονότος. Και οι αποδείξεις προέρχονται από  όλη την τότε οθωμανική Κρήτη και από όλη την ελεύθερη Ελλάδα. (Αθήνα, Κυκλάδες, Επτάνησα). Καθόλο τον 19ο αιώνα δεν στοιχειοθετείται πλήρως καμία άλλη εκδοχή.

 Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ρέθυμνο