ΤΕΕ και Περιφέρεια Κρήτης χορηγοί στην υποβάθμιση του Κρητικού τοπίου

Του Κωστή Ε. Μαυρικάκη

Υπάρχουν εγκλήματα που δεν αφήνουν αίμα. Δεν συνοδεύονται από σειρήνες περιπολικών, ούτε από ιατροδικαστές και αστυνομικές κορδέλες αποκλεισμού. Συντελούνται αθόρυβα, στο όνομα της «ανάπτυξης», της «ασφάλειας», της «βελτίωσης των υποδομών». Και όμως, οι πληγές που αφήνουν είναι βαθιές και συνάμα μη αναστρέψιμες. Είναι τα εγκλήματα κατά του τοπίου.

Ένα τέτοιο έγκλημα φαίνεται να συντελέστηκε στον πρωτεύοντα επαρχιακό δρόμο προσπέλασης από τον Άγιο Νικόλαο προς το Δημοτικό Διαμέρισμα Ελούντας. Έναν δρόμο που δεν είναι απλώς δύο λωρίδες ασφάλτου, αλλά μια διαδρομή αποκάλυψης της φύσης και του τοπίου. Ένα φυσικό μπαλκόνι από το οποίο ο επισκέπτης αντικρίζει για πρώτη φορά την απεραντοσύνη του κόλπου του Μεραμπέλου, τη Σπιναλόγκα, τα χερσαία και θαλάσσια συμπλέγματα όσα έχουν απομείνει ανέγγιχτα από τις ανθρώπινες παρεμβάσεις. Τα κολπάκια, τις ξέρες, τους κάβους και τα μπογάζια, τους λόφους, τις βενετσιάνικες αλυκές και τη θάλασσα τη Δεσποτική, σε μια σύνθεση που μοιάζει να έχει φιλοτεχνηθεί από την ίδια την αιωνιότητα.

Η πρώτη αυτή θέα δεν είναι απλά μια εικόνα. Είναι μια απρόσμενη εμπειρία αποκάλυψης. Είναι μύηση. Είναι εκείνη η σιωπηλή στιγμή στην οποία ο κάθε άνθρωπος αισθάνεται μικρός μπροστά στο άρρητο μεγαλείο της φύσης και του Δημιουργού.

Και ακριβώς πάνω σε αυτό το φυσικό προσκήνιο, το Κεντρικό ΤΕΕ με τη συνέργεια της Περιφέρειας Κρήτης αποφάσισαν να φυτέψουν μια σειρά από ακαλαίσθητους φωτιστικούς στύλους με φωτοβολταϊκά πάνελ LED, μετατρέποντας το τοπίο με έναν πρωτόγνωρο τρόπο Ύβρεως (με την αρχαία έννοια της λέξης), όχι μόνο σε μια ακαλαίσθητη αλλά και μια προκλητική έκθεση κακόγουστης «εικαστικής» παρέμβασης που κατακρεουργούν την αιφνίδια απόλαυση του αμφιβληστροειδή και τις αλλεπάλληλες αισθητικές απολαύσεις για τον πρωτοερχόμενο επισκέπτη.

Το έργο αυτό του Ταμείου Ανάκαμψης που εκτελείται με φορέα υλοποίησης κατά προκλητικό, σκανδαλώδη και αίολο τρόπο κατ’ ανάθεση του ΥΠ.ΕΣ. από το κεντρικό ΤΕΕ σε όλη την Ελλάδα με τη συνέργεια των κατά τόπους Περιφερειών, όπως τεκμαίρεται στη συγκεκριμένη περίπτωση, ασφαλώς και δεν πρόκειται για έργο υποδομής. Πρόκειται για μια αχαρακτήριστη Ύβρη κατά του τοπίου και της φύσης, μια κατοχική εισβολή στην αρμονία και τη συμμετρία τους.

Οι μεταλλικοί ιστοί, τα πάνελ, οι βραχίονες και οι ογκώδεις κατασκευές τους δεν εντάσσονται στο τοπίο. Δεν συνομιλούν με αυτό. Δεν το υπηρετούν. Το προσβάλουν, το διακόπτουν, το τεμαχίζουν, το τραυματίζουν, το κατακρεουργούν.

Το βλέμμα του επισκέπτη δεν αφήνεται να κυλήσει ελεύθερο, ανεμπόδιστο προς τον μακρινό ορίζοντα του κρητικού πελάγους. Σκοντάφτει πάνω σε ακαλαίσθητα μεταλλικά εμπόδια. Οι γραμμές της θέασης, οι οπτικές φυγές  διακόπτονται. Η αισθητική συνέχεια καταρρέει.

Το τοπίο παύει να είναι πρωταγωνιστής και γίνεται φόντο μιας φαύλης τεχνικής εγκατάστασης.

Το τραγικότερο όμως, δεν είναι η ίδια η παρέμβαση. Είναι η νοοτροπία που τη γέννησε.

Η αντίληψη ότι κάθε ελεύθερος χώρος, ακόμη κι εκείνος που συνιστά μοναδικότητα, αποτελεί κενό προς κατάληψη, από παρεμβάσεις που βαφτίζονται αναγκαίες.

Image

Ότι κάθε φυσικό τοπίο όσο μοναδικό και αν είναι, είναι απλά ένας χώρος πάνω στον οποίο μπορεί να τοποθετηθεί οτιδήποτε, αρκεί να υπάρχει σχετική πίστωση και τεχνική μελέτη. Ότι η ομορφιά δεν έχει αξία εάν δεν συνοδεύεται από εργολαβία, και μάλιστα του «θεσμοθετημένου τεχνικού συμβούλου» (sic) της Πολιτείας όπως εσχάτως το ΤΕΕ των Αθηνών το οποίο μεγαλουργεί και ως εργολάβος εσχάτως.

Η Κρήτη, δυστυχώς και τα ανέγγιχτα τοπία της, έχουν γνωρίσει πολλές φορές αυτή τη βαρβαρότητα.

Μπαζώματα σε ακτές και παραλίες, αυθαίρετες κατασκευές σε κοινόχρηστους χώρους, ολόγυρα άναρχες παρεμβάσεις. Ακόμη και δημόσια έργα που παραβιάζουν (…) τις ίδιες τις αποφάσεις έγκρισης περιβαλλοντικών όρων τους. Έργα και παρεμβάσεις πάντοτε στο όνομα κάποιου «εκσυγχρονισμού», κάποιας αναγκαιότητας. Πάντοτε όμως με το ίδιο αποτέλεσμα: Τη σταδιακή εξόντωση εκείνου ακριβώς του στοιχείου που κάνει τον τόπο μοναδικό.

Ασφαλώς και το τοπίο δεν είναι κενός χώρος. Είναι πολιτιστικό αγαθό. Είναι ιστορία. Είναι μνήμη. Είναι συλλογική κληρονομιά. Είναι στοιχείο μοναδικότητας και ιερότητας. Και κάθε κακόγουστη παρέμβαση συνιστά ρήξη με τη συνέχειά του, διαταραχή του «ρυθμού» που ο Πικιώνης και ο Σεφέρης θεωρούσαν προϋπόθεση για κάθε αληθινή παρέμβαση σ’ αυτό και στη φύση.

Και σε κάποιες περιπτώσεις, όπως το έσχατο όνειδος στην Ελούντα, είναι το ίδιο το κεφάλαιο πάνω στο οποίο στηρίζεται η οικονομική και πολιτιστική ζωή όλης της περιοχής.

Όταν αλλοιώνεις ένα τέτοιο τοπίο, δεν βλάπτεις μόνο την αισθητική του. Υπονομεύεις την ταυτότητά του, την προοπτική του.

Image

Οι σπουδαίοι ευρωπαϊκοί τόποι έχουν κατανοήσει εδώ και δεκαετίες ότι η προστασία του τοπίου δεν είναι πολυτέλεια. Είναι υποχρέωση. Οι υποδομές σχεδιάζονται έτσι ώστε να εντάσσονται αρμονικά μέσα στο περιβάλλον, και όχι να επιδεικνύονται μέσα σε αυτό. Που έχει πάει άραγε η περίφημη Ευρωπαϊκή Σύμβαση του τοπίου;

Εδώ, αντιθέτως, εξακολουθούμε να λειτουργούμε σαν να βρισκόμαστε σε μια μετακατοχική δεκαετία λιγούρηδων, όπου η πρόοδος εξακολουθεί να μετριέται με τις ποσότητες του μπετόν και ενίοτε τη φαραωνικότητα κάθε κατασκευής.

Είναι κρίμα που αυτή η ανεκλάλητη Ύβρη σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από το κεντρικό Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), στο οποίο σκανδαλωδώς, με αίολο και προκλητικό τρόπο ανατέθηκε από το ΥΠ.ΕΣ. το έργο αυτό του Ταμείου Ανάκαμψης, που υλοποιήθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση με τη συνέργεια της Περιφέρειας Κρήτης, με τρόπους οι οποίοι θα πρέπει να διερευνηθούν ως προς τη νομιμότητα τήρησης των προαπαιτούμενων διοικητικών αδειοδοτήσεων και εγκρίσεων. Η Περιφέρεια Κρήτης, -και είναι σφόδρα λυπηρό για άλλη μια φορά αυτό-, μάλλον δεν έχει αντιληφθεί ότι η διαχείριση ενός μοναδικού ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους τοπίου, δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι πρωτίστως, ζήτημα πολιτισμού.

Και αυτός,  ο πολιτισμός, δεν κρίνεται μόνο από όσα χτίζουμε. Κρίνεται και από όσα έχουμε τη σοφία να αφήνουμε ανέγγιχτα στην αρμονία που τα διέπει.

Και όταν ένας δημόσιος φορέας αδυνατεί να διακρίνει τη διαφορά ανάμεσα σε έναν επαρχιακό δρόμο και σε ένα μοναδικό παρατηρητήριο μιας μοναδικής φύσης, τότε δεν έχουμε απλώς μια αστοχία σχεδιασμού. Έχουμε μια πράξη αισθητικής τύφλωσης. Μια σκύλευση, μια ατίμωση του τοπίου με χορηγούς το κεντρικό ΤΕΕ και τον κορυφαίο αυτοδιοικητικό θεσμό της μεγαλονήσου.

Και κάθε σκύλευση, όσο «νόμιμη» και «αναγκαία» κι αν εμφανίζεται στα σχέδια και στις αποφάσεις, παραμένει σκύλευση και ατίμωση. Γιατί υπάρχουν τόποι που δεν ζητούν να φωτιστούν από μεταλλικούς στύλους και φωτοβολταϊκά πάνελ LED. Αρκούνται μονάχα στο δικό τους αδαπάνητο φως που τους έδωσε η ίδια η φύση.

ΥΓ. 1: Η μεγαλύτερη τραγωδία δεν είναι οι ίδιοι οι στύλοι. Οι στύλοι μπορούν και πρέπει να αφαιρεθούν. Και θα αφαιρεθούν κάτω από το όνειδος της δεικτικής ανομίας που τοποθετήθηκαν. Η πραγματική τραγωδία είναι η αισθητική τύφλωση που τους τοποθέτησε εκεί. Η αδυναμία κατανόησης ότι υπάρχουν τοπία όπου η καλύτερη παρέμβαση, είναι η μη παρέμβαση. Ότι υπάρχουν ορίζοντες που αξίζουν περισσότερο από κάθε εργολαβία. Ότι το τοπίο δεν είναι κενός χώρος για να φυτεύουμε χύδην εξοπλισμό, χάριν ανέξοδου φτηνού λαϊκισμού και εισροής ευρωπαϊκών πόρων, αλλά πολιτιστικό αγαθό, ιστορική μνήμη και κοινόν κτήμα. Και γι’ αυτό η υπόθεση της Ελούντας δεν αφορά απλά μερικούς φωτιστικούς στύλους. Αφορά μια νοσηρή νοοτροπία με πρωταγωνιστές -δυστυχώς- δυο κορυφαίους θεσμούς: Το κεντρικό Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ) και την Περιφέρεια Κρήτης. Ας ξαναδιαβάσουν κάποιοι ανυποψίαστοι απ’ αυτούς, την ιστορική διάλεξη του Δημήτρη Πικιώνη στο ΤΕΕ με θέμα «Γαίας ατίμωσις» πριν από 70 χρόνια. Κάτι θα διδάξει στους εναπομείναντες ανιστόρητους με την εκκωφαντική επικαιρότητά της.

ΥΓ. 2: Από πότε το κεντρικό ΤΕΕ απεμπόλησε τους ιδρυτικούς και καταστατικούς του στόχους ως ΝΠΔΔ, εκείνους της προαγωγής της επιστήμης στους τομείς που σχετίζονται με την ειδικότητα των μελών του, της τεχνικής και της τεχνολογίας γενικά και την αξιοποίησή τους για την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας και επιδίδεται με ζήλο σε δικαιούχο, ενδιάμεσο φορέα ή φορέα υλοποίησης δράσεων τεχνικής βοήθειας με κατασκευασμένες νομικές βάσεις και ειδικές νομοθετικές εξουσιοδοτήσεις που του επιτρέπουν να διαχειρίζεται εκατομμύρια ευρώ μέσα από δράσεις του Ταμείου Συνοχής της Ε.Ε. και όχι μόνο; Γιατί για χρόνια τώρα, δεν ελέγχεται η χρηστή διαχείριση των πόρων αυτών, από εθνικές Ανεξάρτητες Αρχές, όπως την Αρχή Διαφάνειας και άλλους Ευρωπαϊκούς Προληπτικούς Μηχανισμούς; Τι είναι αυτό και ποιοί είναι αυτοί που καθιέρωσαν άβατο ελέγχου στις διαπαραταξιακές μόνιμες συνδικαλιστικές Ιερές Αγελάδες του κτιρίου που εδρεύει στην οδό Νίκης 4 στην πλατείας Συντάγματος στην Αθήνα;