Ολική έκλειψη Ηλίου: Αντίστροφη μέτρηση για το σπάνιο αστρονομικό φαινόμενο

Εκατομμύρια Ευρωπαίοι, αλλά και παρατηρητές απ' όλο τον κόσμο, θα στρέψουν σήμερα το βλέμμα τους στον ουρανό για μια σπάνια ολική έκλειψη ηλίου που, για πολύ λίγο, θα βυθίσει στο σκοτάδι τη βόρεια Ισπανία στη διάρκεια της ημέρας.

Αυτό το σπάνιο αστρονομικό φαινόμενο, το πρώτο του είδους στην Ευρώπη από το 2006, θα ξεκινήσει στη Ρωσία γύρω στις 20:00 (ώρα Ελλάδας), μετά θα διασχίσει το Βόρειο Ημισφαίριο και θα περάσει πάνω από τη Γροιλανδία, πριν διασχίσει τον Ατλαντικό Ωκεανό.

Η έκλειψη θα είναι ορατή σε ένα τμήμα της Ισλανδίας, αλλά και σε μια λωρίδα που διασχίζει την Ισπανία, από το Οβιέδο ως την Πάλμα της Μαγιόρκα περνώντας από το Μπούργος, βόρεια της Μαδρίτης, πριν εξαφανισθεί γύρω στις 21:30. Πέρα από τη λωρίδα αυτή, θα είναι μόνο μερική.

Η Ελλάδα, πάντως, βρίσκεται σχεδόν στο όριο της ζώνης από την οποία μπορεί να παρατηρηθεί το φαινόμενο. Οσοι περιμένουν έναν Ηλιο που θα «σβήσει» στον ελληνικό ουρανό θα απογοητευτούν: η έκλειψη θα είναι εξαιρετικά μικρή και ορατή μόνο σε τμήματα της βορειοδυτικής χώρας, λίγο πριν από τη δύση. Η Κέρκυρα θα έχει το καλύτερο σημείο παρατήρησης, με κάλυψη μόλις περίπου 2,3% του ηλιακού δίσκου.

Τι θα δούμε στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, το μικρό παράθυρο ορατότητας της μερικής έκλειψης ανοίγει περίπου στις 20:30 και κλείνει ουσιαστικά γύρω στις 20:40, καθώς ο Ηλιος δύει. Ολική έκλειψη δεν θα είναι ορατή από κανένα σημείο της χώρας.

Η Κέρκυρα βρίσκεται στην ευνοϊκότερη θέση. Η μερική έκλειψη θα αρχίσει εκεί περίπου στις 20:33, θα φτάσει στο μέγιστο γύρω στις 20:37 και η κάλυψη της επιφάνειας του Ηλιου θα φτάσει το 2,34%. Με άλλα λόγια, ακόμη και από το καλύτερο σημείο της Ελλάδας, η Σελήνη θα μοιάζει περισσότερο να «δαγκώνει» ελάχιστα την άκρη του ηλιακού δίσκου παρά να τον κρύβει.

Στην Ηγουμενίτσα, η έκλειψη αρχίζει επίσης περίπου στις 20:33 και κορυφώνεται στις 20:36, με κάλυψη περίπου 1,29%. Στα Ιωάννινα το μέγιστο υπολογίζεται γύρω στις 20:35 και η κάλυψη περιορίζεται στο 0,72%, ενώ στην Καστοριά το φαινόμενο ξεκινά περίπου στις 20:32, φτάνει στο μέγιστο στις 20:34 και η κάλυψη αγγίζει περίπου το 1,21%. Ακόμη μικρότερη θα είναι στην περιοχή της Πτολεμαΐδας, περίπου 0,68%.

Στην Αθήνα η έκλειψη δεν θα είναι ορατή. Υπάρχει μάλιστα ένας πολύ απλός λόγος: σύμφωνα με το Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, ο Ηλιος στην πρωτεύουσα δύει σήμερα στις 20:22, αρκετά λεπτά προτού αρχίσει να γίνεται ορατή η σκιά της Σελήνης από το δυτικό άκρο της Ελλάδας.

Για εκείνους που βρίσκονται στις περιοχές όπου υπάρχει έστω αυτή η μικρή πιθανότητα παρατήρησης, καθοριστικό θα είναι να έχουν εντελώς ανεμπόδιστη θέα προς τον δυτικό ορίζοντα. Το φαινόμενο εξελίσσεται την ώρα της δύσης και ο Ηλιος θα βρίσκεται εξαιρετικά χαμηλά, επομένως ακόμη και ένας λόφος, κτίρια ή δέντρα μπορούν να κρύψουν αυτά τα λίγα λεπτά της έκλειψης.

Ανάλογες συνθήκες χαμηλού ορίζοντα επισημαίνουν NASA και Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς για μεγάλο τμήμα της ευρωπαϊκής ζώνης παρατήρησης.
 

Γιατί η Ελλάδα βλέπει τόσο λίγο από την έκλειψη

Η διαφορά ανάμεσα σε Κέρκυρα, Αθήνα και Ισπανία έχει να κάνει με τη γεωμετρία της σκιάς της Σελήνης πάνω στη Γη. Οταν η Σελήνη περνά ακριβώς ανάμεσα στη Γη και τον Ηλιο, δημιουργεί δύο βασικές περιοχές σκιάς. Στη στενή, σκοτεινότερη ζώνη -την umbra- ο Ηλιος καλύπτεται ολόκληρος και παρατηρείται ολική έκλειψη. Στην πολύ μεγαλύτερη παρασκιά -την penumbra- καλύπτεται μόνο τμήμα του και η έκλειψη είναι μερική.

Η Ελλάδα βρίσκεται στο ακραίο όριο αυτής της παρασκιάς. Και επειδή η σκιά φτάνει στη νοτιοανατολική Ευρώπη όταν ο Ηλιος έχει ήδη σχεδόν δύσει, μόνο το δυτικό και βορειοδυτικό άκρο της χώρας προλαβαίνει να δει ένα ελάχιστο τμήμα του φαινομένου.

Ακολουθούν τέσσερα βασικά στοιχεία για το σπάνιο αυτό φαινόμενο.

Τι είναι μια ολική έκλειψη ηλίου;

Όταν γίνεται ολική έκλειψη ηλίου, «η Σελήνη παρεμβάλλεται ακριβώς ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο, ρίχνοντας τη σκιά της σε μια στενή λωρίδα της γήινης επιφάνειας», εξηγεί η Γαλλική Ένωση Αστρονομίας. «Από μια αξιοσημείωτη σύμπτωση η Σελήνη, αν και 400 φορές μικρότερη από τον Ήλιο, βρίσκεται επίσης 400 φορές πιο κοντά μας: οι εμφανείς διάμετροί τους είναι ίδιες», προσθέτει η AFA. Για κάποια λεπτά, «το φως της ημέρας σβήνει, αποκαλύπτοντας το ηλιακό στέμμα», εξηγεί.

Ποια θα είναι η διάρκειά της;

Αν πάρουμε για παράδειγμα την πόλη του Μπούργος, η διάρκεια της ολικής έκλειψης μιλώντας με ακρίβεια -δηλαδή η στιγμή κατά την οποία ο ήλιος θα έχει κρυφτεί τελείως -θα είναι 1 λεπτό και 48 δευτερόλεπτα, ακριβώς. Ωστόσο η διάρκεια του φαινομένου στο σύνολό του θα είναι πολύ μεγαλύτερη, περίπου δύο ώρες. Αυτό διότι θα αρχίσει με μια μερική έκλειψη, πριν από την ολική έκλειψη, και θα ακολουθήσει ξανά μερική έκλειψη. Στο Μπούργος, το φαινόμενο στο σύνολό του θα διαρκέσει 1 ώρα και 48 λεπτά.

Πρόκειται για ένα σπάνιο φαινόμενο;

Ετησίως γίνονται μια με δύο εκλείψεις ηλίου. «Αλλά η σκιά της Σελήνης που πέφτει στη Γη έχει πλάτος μόνον μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα», υπενθυμίζει ακόμη η AFA. Ως εκ τούτου, για να είναι ορατή μια ολική έκλειψη ηλίου ξανά από το ίδιο μέρος θα χρειαστεί να περάσουν περίπου 400 χρόνια. Άλλες δύο εκλείψεις ηλίου θα είναι ωστόσο ορατές σε άλλες περιοχές της Ισπανίας τα δύο επόμενα χρόνια, στο νοτιότερο άκρο της στις 2 Αυγούστου 2027 και στη συνέχεια σε μεγάλο μέρος του νοτίου τμήματος της χώρας στις 26 Ιανουαρίου του 2028.

Θα πρέπει να ληφθούν ειδικά μέτρα προστασίας;

Ναι, απολύτως. Θα πρέπει να προμηθευτεί κάποιος γυαλιά με πιστοποίηση ISO 12312-2:2015, τα οποία προστατεύουν τον αμφιβληστροειδή χιτώνα φιλτράροντας 100% την ακτινοβολία UV.

«Αυτό που είναι επικίνδυνο δεν είναι η ίδια η έκλειψη, είναι το να κοιτάζει κάποιος απευθείας τον Ήλιο χωρίς προστασία. Μπορεί να προκληθεί ρωγμή στον αμφιβληστροειδή χωρίς να το καταλάβει και αυτό είναι μη αναστρέψιμο», εξηγεί η AFA. Ο αμφιβληστροειδής δεν έχει υποδοχείς πόνου, και οι διαταραχές της όρασης μπορεί να εμφανιστούν αργότερα.

Με πληροφορίες από kathimerini.gr και ΑΠΕ-ΜΠΕ