Για τις ναζιστικές εκτελέσεις στην Κρήτη

Με ιδιαίτερη συγκίνηση και ευγνωμοσύνη, αφουγκράστηκα τα φωτισμένα λόγια της Αντιδημάρχου Δήμου Γόρτυνας, Δ.Ε. Ρούβα, Αικατερίνης Τσιμπλοστεφανάκη, που απηύθυνε με σεβασμό και ταπεινότητα, ως χρέος τιμής, για τα 25 εκτελεσθέντα παλικάρια της Γέργερης και της Νιβρύτου από τα φασιστικά χιτλερικά στρατεύματα κατοχής στις 14 Αυγούστου 1944.

Η αναφορά της στη φρίκη του πολέμου και στις πανανθρώπινες αξίες της ελευθερίας, της ατομικής και της συλλογικής, του σεβασμού και της αξιοπρέπειας — έννοιες που εν τέλει διαμορφώνουν τη Δημοκρατία — συγκίνησε όλες και όλους τις/τους παρευρισκόμενες, -ους στην ετήσια εκδήλωση μνήμης και τιμής που λαμβάνει χώρα στο αντίστοιχο μνημείο στη Γέργερη στις 14 Αυγούστου.

Ο πόνος της Γέργερης είναι πόνος ολόκληρης της Κρήτης, της Ελλάδας, αλλά και όλων των κοινωνιών που υπήρξαν θύματα των πολέμων των ισχυρών. Τα λόγια της, αν και με λυπηρή αφορμή, απέπνεαν αισιοδοξία και ανακούφιση. Λειτουργούν κυρίως ως πυξίδα προς τις νέες γενιές, οι οποίες, με αίσθηση θάρρους αλλά και παρηγοριάς, καλούνται να συνεχίσουν αυτή την παρακαταθήκη με φρέσκο νου και σκέψη.

Ελένη Βοζικάκη-Leisch, Ψυχολόγος (κάτοικος Γέργερης / Γερμανίας)

(Ακολουθεί η ομιλία της Αντιδημάρχου)

Αξιότιμοι εκπρόσωποι των Αρχών,

Σεβαστοί συγγενείς των εκτελεσθέντων,

Κυρίες και κύριοι,

Υπάρχουν ημέρες που δεν ανήκουν μόνο στο ημερολόγιο. Ανήκουν στη συλλογική μας συνείδηση. Η σημερινή είναι μία από αυτές.

Στεκόμαστε με σεβασμό μπροστά στη μνήμη των είκοσι πέντε συμπατριωτών μας, που εκτελέστηκαν σε αυτόν τον τόπο κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Δεν συγκεντρωνόμαστε μόνο για να αποδώσουμε τις οφειλόμενες τιμές. Συγκεντρωνόμαστε για να διατηρήσουμε ζωντανή μια μνήμη που αποτελεί θεμέλιο της ιστορίας και της ταυτότητάς μας.

Τα γεγονότα εκείνων των ημερών είναι γνωστά. Η βία της κατοχής, οι συλλήψεις, ο φόβος, η αγωνία των οικογενειών, η αυθαίρετη εκτέλεση είκοσι πέντε ανθρώπων ως αντίποινα. Είκοσι πέντε ζωές που διακόπηκαν βίαια. Είκοσι πέντε οικογένειες που βυθίστηκαν στο πένθος. Ένα χωριό που έμαθε με τον πιο σκληρό τρόπο πόσο βαρύ μπορεί να είναι το τίμημα της ελευθερίας.

Όμως πίσω από τον αριθμό υπήρχαν πρόσωπα. Άνθρωποι με ονόματα, οικογένειες, παιδιά, γονείς, όνειρα και καθημερινότητα. Άνθρωποι που περπάτησαν στους ίδιους δρόμους που περπατούμε κι εμείς σήμερα, που εργάστηκαν στην ίδια γη, που αγάπησαν τον ίδιο τόπο. Και γι' αυτό η μνήμη τους δεν είναι μια αφηρημένη ιστορική αναφορά. Είναι κομμάτι της ιστορίας της Γέργερης και της Νιβρύτου και των ανθρώπων τους. 

Η ιστορία, όμως, δεν υπάρχει μόνο για να θυμόμαστε όσα συνέβησαν. Υπάρχει για να μας βοηθά να κατανοούμε ποιοι είμαστε και ποιον δρόμο επιλέγουμε να ακολουθήσουμε.

Η ελευθερία, η δημοκρατία, η ειρήνη και ο σεβασμός στην ανθρώπινη αξία δεν είναι κατακτήσεις που διατηρούνται από μόνες τους. Κάθε γενιά καλείται να τις προστατεύσει με τη στάση της, με τις επιλογές της, με την ευθύνη που αναλαμβάνει απέναντι στον συνάνθρωπο και στην κοινωνία.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που μας παραδίδουν σήμερα οι εκτελεσθέντες της Γέργερης. Όχι να μείνουμε δέσμιοι του πόνου, αλλά να μετατρέψουμε τη μνήμη σε δύναμη δημιουργίας, σε γνώση και σε ευθύνη.

Ιδιαίτερα απέναντι στους νέους ανθρώπους έχουμε χρέος να κρατήσουμε αυτή τη μνήμη ζωντανή. Όχι ως μια υποχρεωτική αναφορά σε ένα σχολικό βιβλίο ούτε ως μια τυπική επετειακή τελετή, αλλά ως μια ζωντανή αφήγηση που διδάσκει την αξία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και τις συνέπειες που έχει ο φανατισμός, η βία και η περιφρόνηση της ανθρώπινης ζωής.

Γιατί η ιστορική μνήμη δεν είναι στραμμένη μόνο προς το παρελθόν. Φωτίζει και τον δρόμο που έχουμε μπροστά μας.

Σήμερα, σε μια εποχή γεμάτη προκλήσεις και αβεβαιότητες, η μεγαλύτερη τιμή που μπορούμε να αποδώσουμε σε όσους θυσιάστηκαν δεν είναι μόνο να καταθέσουμε ένα στεφάνι στη μνήμη τους. Είναι να οικοδομούμε καθημερινά μια κοινωνία που υπερασπίζεται τον άνθρωπο, την ειρήνη, τη δημοκρατία και την αλληλεγγύη. Μια κοινωνία που δεν επιτρέπει στο μίσος να ριζώσει και στη λήθη να σβήσει την ιστορία της.

Αυτό είναι το πραγματικό περιεχόμενο της μνήμης. Δεν περιορίζεται σε μια ημέρα του χρόνου. Συνοδεύει τις πράξεις μας, τις αποφάσεις μας και τον τρόπο με τον οποίο παραδίδουμε τον τόπο μας στις επόμενες γενιές.

Με αισθήματα βαθιάς ευγνωμοσύνης υποκλινόμαστε σήμερα στη μνήμη των είκοσι πέντε εκτελεσθέντων.

Ας είναι η θυσία τους διαρκής υπενθύμιση ότι η ελευθερία έχει κόστος, η δημοκρατία χρειάζεται διαρκή εγρήγορση και η ιστορική μνήμη αποτελεί ευθύνη όλων μας.

Για εμένα, η σημερινή ημέρα δεν αποτελεί μόνο μια θεσμική υποχρέωση. Είναι και μια βαθιά προσωπική στιγμή. Ως άνθρωπος αυτού του τόπου και ως απόγονος οικογένειας που έζησε τις πληγές εκείνης της περιόδου, αισθάνομαι ότι η μνήμη αυτή αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη και ευθύνη. 

Με σεβασμό απέναντι σε όσους θυσιάστηκαν και με πίστη στις αξίες που υπηρέτησαν, ας δεσμευτούμε ότι η ιστορία τους δεν θα ξεχαστεί ποτέ. Ότι θα συνεχίσει να μας διδάσκει, να μας ενώνει και να μας υπενθυμίζει πως η ελευθερία, η ειρήνη και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν είναι ποτέ αυτονόητες.

Αγαπημένε μου παππού, σε βλέπω.
Σε αναγνωρίζω και σε τιμώ.

Αιωνία τους η μνήμη.

Αικατερίνη Τσιμπλοστεφανάκη, Αντιδήμαρχος Ρούβα, Αύγουστος 2026