Ο πρωτοπόρος της Εθνικής Αντιστάσεως Αντώνιος Ι. Γρηγοράκης - Σατανάς

H ροή του χρόνου τείνει να εξαλείφει τα εφήμερα ανθρώπινα επιτεύγματα και να τα οδηγεί στη φθορά και τη λήθη, εντούτοις, κάποιες προσωπικότητες κατορθώνουν να υπερβούν αυτή τη νομοτέλεια και να παραμείνουν στο αέναο βιβλίο της Ιστορίας με ανεξίτηλα γράμματα. Ο Αριστοτέλης στο έργο του «Ηθικά Νικομάχεια» χρησιμοποιώντας τη φράση «οὐ χρὴ δὲ κατὰ τοὺς παραινοῦντας ἀνθρώπινα φρονεῖν ἄνθρωπον ὄντα οὐδὲ θνητὰ τὸν θνητόν, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ὅσον ἐνδέχεται ἀθανατίζειν καὶ πάντα ποιεῖν πρὸς τὸ ζῆν κατὰ τὸ κράτιστον τῶν ἐν αὑτῷ» (μετάφραση στα ν. ελληνικά: ούτε πρέπει να υπακούμε σ᾽ εκείνους που μας συμβουλεύουν, ως άνθρωποι που είμαστε, να σκεφτόμαστε ανθρώπινα πράγματα και ως θνητοί θνητά· ίσα ίσα, στον βαθμό που αυτό είναι δυνατό, να συμπεριφερόμαστε ως αθάνατοι και να κάνουμε το παν ώστε να συμμορφώνουμε τη ζωή μας προς αυτό που είναι το πιο σημαντικό μέσα μας) μας προτρέπει να επιδιώκουμε στο μέτρο του δυνατού να μετέχουμε στην αθανασία και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο καλλιεργώντας το νου, το ανώτερο κομμάτι της ανθρώπινης υπόστασης, που μπορεί να υπερβεί τα ταπεινά και ανθρώπινα μέτρα, καθοδηγώντας τη ζωή μας από τη φιλοσοφική θεώρηση και την αρετή. 
Μια εξέχουσα προσωπικότητα που ξεπέρασε τα όρια της γης που τον ανέθρεψε, καλλιεργημένος με αρετές και ιδανικά και ο οποίος άφησε το αποτύπωμα του στην Ιστορία της νεότερης Ελλάδας, ήταν ο Αντώνιος Ι. Γρηγοράκης ή Σατανάς.
Ο Αντώνης Γρηγοράκης ή Ιατράκης, γνωστός με το ψευδώνυμο «Σατανάς», γεννήθηκε στον Κρουσώνα το 1888. Τον Αντ. Γρηγοράκη τον διέκρινε το οξυδερκές και ανήσυχο πνεύμα, ήταν πολύ ζωηρός, εξαιρετικά δραστήριος και αποτελεσματικός, σε βαθμό που προκαλούσε τον θαυμασμό στο ευρύτερο περιβάλλον του και γι’ αυτό τον αποκάλεσαν «Σατανά» από την παιδική του ήδη ηλικία. Ο Σατανάς ήταν γεννημένος Αρχηγός, χαρισματικός από μικρός, απλός στην καθημερινότητα του και ταυτόχρονα άνδρας ριψοκίνδυνος, αποφασιστικός, ετοιμοπόλεμος, δεινός σκοπευτής, πιστός υπηρέτης της Ελευθερίας και ρομαντικός ιδεολόγος, έτοιμος να θυσιαστεί για την πατρίδα και τα ιδανικά του. Σε νεαρή ηλικία εντάχθηκε στην Κρητική πολιτοφυλακή και το 1908 διορίστηκε από την Κρητική Πολιτεία αγροφύλακας με τομέα ευθύνης την περιφέρεια του Κρουσώνα και τις γύρω περιοχές. Το 1912 εκλέχθηκε πρόκριτος στο Δήμο Κρουσώνα και παράλληλα ανέλαβε τον ρόλο κομματικού ταγού του Βενιζέλου τόσο στο χωριό του όσο και στην ευρύτερη περιοχή, θέση την οποία διατήρησε και κατά την παραμονή του στο Ηράκλειο μετά το 1925.
Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου επιστρατεύτηκε ως έφιππος αγγελιοφόρος και απέκτησε τον βαθμό του λοχία. Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 εκλέχθηκε Δήμαρχος Κρουσώνα. Το 1924–1925, σε ηλικία 37 ετών, ο Σατανάς εγκαταστάθηκε μόνιμα στην πόλη του Ηρακλείου και ίδρυσε το καφενείο με την ονομασία «Σύνταγμα». Στο κίνημα που ξέσπασε την 1η Μαρτίου 1935 και το οποίο οδήγησε στην επικράτηση των αντιβενιζελικών δυνάμεων, ο Σατανάς τραυματίστηκε θανάσιμα από πολιτικό του αντίπαλο (6 Μαρτίου). Πολύ πριν το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου, ο υποπρόξενος της Μεγάλης Βρετανίας στο Ηράκλειο Μιχάλης Ηλιάδης, θα συστήσει τον Σατανά στον John Pendlebury ο οποίος θα τον μυήσει στην Μυστική Υπηρεσία G/R της Βρετανικής υπηρεσίας πληροφοριών (Antonios Ioannou Grigorakis or Satanas, G/R – SOE). Ο Σατανάς σε συνεργασία με τον Pendlebury θα συγκροτήσουν, πολύ πριν τη Μάχη της Κρήτης, την πρώτη ένοπλη ομάδα αντίστασης στην Κρήτη. Σ’ αυτή την ομάδα, όπου συμμετείχαν πρόσωπα έμπιστα, με ηγετικές ικανότητες και εγνωσμένου κύρους, επιστήθιοι φίλοι του Σατανά, θα δοθεί η κωδική ονομασία «Καπετάν Σατανάς». Ο Τζακ Σμίθ Χιουζ αναφέρει: «Η SOE υπήρχε στην Κρήτη στο πρόσωπο του αρχαιολόγου Τζων Ντ. Σ. Πέντελμπερυ ο οποίος είχε μείνει πολλά χρόνια στην Κρήτη και είχε δημιουργήσει μια χαλαρή οργάνωση μεταξύ των χωρικών των ορεινών περιοχών, υπό την επωνυμία “Καπετάν Σατανάς”. Κανένας όμως δεν γνώριζε, τι διασώθηκε απ’ αυτή την Οργάνωση, μια και αυτός φονεύθηκε κατά την μάχη της Κρήτης στο Ηράκλειο, τον Μάϊο του 1941».
Με το ξέσπασμα του Ελληνοϊταλικού πολέμου ο Σατανάς ζήτησε από την κυβέρνηση Μεταξά να οργανώσει δικό του ένοπλο Σώμα και να μεταβεί στο πεδίο των μαχών στην Αλβανία, όμως το αίτημα του δεν έγινε δεκτό. Κατά την Μάχη της Κρήτης προμήθευσε με οπλισμό τριακόσιους περίπου Κρουσανιώτες, με την βοήθεια του Πέντελμπερυ, και έδωσε μάχες επί το πλείστο στη δυτική πλευρά της πόλης του Ηρακλείου, στη Χανιώπορτα και στα Καμίνια.
Μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς κατευθύνθηκε στα ορεινά του Κρουσώνα όπου ίδρυσε την αντάρτικη ομάδα του (Ομάς Σατανά). Στις 20 προς 21 Αυγούστου 1941 ο Σατανάς μετέβη στην Αίγυπτο όπου έδωσε λεπτομερή αναφορά στο Συμμαχικό Στρατηγείο και στην Ελληνική Κυβέρνηση σχετικά με την κατάσταση που επικρατούσε στην Κρήτη μετά την κατάληψη της από τους Γερμανούς. Εκείνη την περίοδο κατετάγη στον Ελληνικό Στρατό όπου του απονεμήθηκε ο βαθμός του Ανθυπολοχαγού. Επίσης οι Βρετανοί του απένειμαν το στρατιωτικό βαθμό του Συνταγματάρχη.  Στην συνέχεια επέστρεψε στην Κρήτη, ως απεσταλμένος του Συμμαχικού Στρατηγείου, με σκοπό να οργανώσει τις νεοσύστατες αντάρτικες ομάδες που είχαν δημιουργηθεί. Στις 23 Ιουνίου 1942 ο Σατανάς επέστρεψε εκ νέου στην Αίγυπτο όπου βαριά άρρωστος, χτυπημένος από την επάρατη νόσο, καρκίνο, θα αποβιώσει σε ηλικία 55 ετών την 1η Οκτωβρίου 1943 στο Κοτσίκειο νοσοκομείο της Αλεξάνδρειας.  Η κηδεία του έγινε δημοσία δαπάνη και συνοδεύτηκε από μεγάλες στρατιωτικές τιμές, αποδίδοντας φόρο του τιμής ο Ελληνικός και ο Συμμαχικός στρατός. Στην τελετή παρέστησαν εκπρόσωποι της Ελληνικής Κυβέρνησης, του Υπουργείου Στρατιωτικών  του Στρατού Μέσης Ανατολής και του Συμμαχικού Στρατηγείου. Μεταξύ άλλων στέφανα κατέθεσαν ο Γάλλος στρατηγός Charles de Gaulle, ο Διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων της ναυτικής και στρατιωτικής βάσης της Αλεξάνδρειας Υποναύαρχος AllanPoland, η Ελληνική Κυβέρνηση εκπροσωπώντας την ο υπουργός Ναυτικών Σοφοκλής Βενιζέλος, ο Φρούραρχος Αλεξάνδρειας Παύλος Γύπαρης, η Αδελφότητα Κρητών Αλεξάνδρειας, Καϊρου και Πορτ Σαΐντ, ο διευθυντής του Κοτσίκειου νοσοκομείου Σπυρίδων Παπαδόπουλος καθώς και οι ιατροί που είχαν αναλάβει την περίθαλψη του καπετάν Σατανά,  Πετρίδης,  Αδαμαντίδης και ο Παπαδάμ. Κατάθεση στεφάνου έκανε και η πρόεδρος του Σώματος Ελληνίδων Εθελοντών Νοσοκόμων Αιγύπτου Αργίνη (Μπενάκη) Σαλβάγου, η οποία μάλιστα πεζή οδήγησε το νεκρό έως την τελευταία του κατοικία. Η Αργίνη Σαλβάγου ήταν προσωπική φίλη και κουμπάρα του καπετάν Σατανά και είχε αναλάβει εξ’ ολοκλήρου τη φροντίδα του καθ’ όλη την διάρκεια της νοσηλείας του στο Κοτσίκειο νοσοκομείο. Το κοιμητήριο όπου ετάφη ο Σατανάς βρισκόταν δύο χιλιόμετρα περίπου έξω από την Αλεξάνδρεια και όταν η νεκρική πομπή έφτασε εκεί, τα έμπιστα παλικάρια του προχώρησαν σε μια υψηλού συμβολισμού πράξη, αφότου τοποθέτησαν τις παλάμες των χεριών τους κάτω από εκείνη του θανόντος αρχηγού, έδωσαν όρκο λέγοντας: «- Ορκιζόμαστε σε σένα Αρχηγέ ότι θα συνεχίσουμε τον αγώνα για Ελευθερία μέχρις εσχάτων». 
Στο χειρόγραφο ανέκδοτο βιβλίο του Μ. Ξυλούρη «Παρατηρήσεις - Ιστορικές Σημειώσεις (1965)» ο καπετάν Σατανάς περιγράφεται ως εξής: «Ο καπετάν Σατανάς υπήρξε μέγα εθνική προσωπικότητα και ήταν η ζωντανή ενσάρκωση του κρητικού φρονήματος, της ανδρείας και της αγάπης προς την πατρίδα. Ήταν μέτριου αναστήματος 1,65 περίπου, ωραίος στην όψη με μάτια πρασινογάλανα, ανδρείος και πολύ ριψοκίνδυνος, καλόκαρδος και γελαστός, αφιλοκερδής και ελεήμων, ο οποίος έλεγε και έπραττε ότι «χέρι που θα ζητήσει την βοήθεια σου δεν πρέπει να τραβηχτεί ίδιο». Συνήθως ο καπετάν Σατανάς ασχολούταν με ξένες υποθέσεις, τις οποίες διευθετούσε προς το καλό.  Ήταν ένας άνθρωπος με βαθιά πίστη στις αξίες της ελευθερίας και της δικαιοσύνης. Η απλότητά του, η ανθρωπιά του και η αφοσίωσή του στα ιδανικά, τον έκαναν αγαπητό σε όλους όσους τον γνώρισαν. Ήταν ακραιφνής πατριώτης και διέθετε πάντα την ζωή του για το καλό της πατρίδας και την επικράτηση της δικαιοσύνης μεταξύ των ατόμων. Εκτός του δυναμισμού που διέθετε για την επικράτηση της δικαιοσύνης, διέθετε και χρήματα για την επίτευξη του στόχου του πάντα προς το κοινό καλό και την ομόνοια της κοινωνίας. Στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο επιστρατεύθηκε και τιμήθηκε με παράσημο ανδρείας ενώ στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο αφιέρωσε όλο του το είναι. Τιμήθηκε από της Συμμαχικές Δυνάμεις στην Αίγυπτο, απονέμοντας του  ο ίδιος ο βασιλιάς Γεώργιος της Αγγλίας τιμητικό τίτλο ενώ η Ελληνική Κυβέρνηση που έδρευε στο Κάϊρο του απένειμε τον στρατιωτικό βαθμό του ανθυπολοχαγού. Ο Σατανάς κατά την παραμονή του στην Αίγυπτο μετέβηκε στην Ιερουσαλήμ όπου ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων τον ευλόγησε ως καλό και ενάρετο άνδρα. Όμως ο βαθύσκιος Δρυς στου οποίου την σκιά οι Κρητικοί όρθωσαν το ανάστημα τους στον Γερμανό κατακτητή, έπεσε και υπέκυψε στα μαρμαρένια αλώνια αφότου έδωσε γενναία μάχη με τον Χάροντα στις 1 Οκτωβρίου 1943. Ο καπετάν Σατανάς με την θερμουργό πνοή του, εμφύσησε στα έμπιστα παλικάρια της ομάδας του την ανδρεία, τον πατριωτισμό και την κοινή συμπόρευση στον αγώνα μέχρις εσχάτων για ένα ιδανικό, ένα σκοπό, μια απόφαση, να ζήσουν στην Κρήτη Ελεύθεροι ή να πεθάνουν».

Μύρων Ξυλούρης