Ένα βιβλίο συνταγών γεμάτο γεύσεις, μνήμες και παράδοση

Πολλές φορές έχει λεχθεί και έχει αποδειχθεί στην πράξη ότι η γεύση ξυπνά μνήμες. Το φαγητό στην ελληνική κουλτούρα δεν είναι απλά και μόνο ανάγκη, είναι έκφραση, δημιουργία και μοίρασμα και φυσικά συνδέεται με έθιμα, παραδόσεις αποτελώντας παρακαταθήκη οικογενειακή και κοινωνική. 

Πριν από κάποια χρόνια οι κυρίες - μέλη του ΚΑΠΗ Νέας Αλικαρνασσού συνένωσαν τις δυνάμεις τους, τη μαγειρική τους δεξιοτεχνία και τις αγαπημένες τους συνταγές σε ένα αυτοσχέδιο βιβλίο με συνταγές της μικρασιατικής και της κρητικής κουζίνας. Η αφορμή είχε σταθεί μια εκδήλωση γευσιγνωσίας που είχε διοργανωθεί τον Οκτώβρη του 2008 με τη συμμετοχή και της Λέσχης Αρχιμαγείρων. Η δραστηριότητα των μελών του ΚΑΠΗ και η γαστρονομική τους δημιουργία ήταν εντυπωσιακή, και κάπως έτσι δόθηκε το έναυσμα για την έκδοση ενός βιβλίου συνταγών με λαχταριστά πιάτα από την μικρασιατική και την κρητική παράδοση. 

Με πρωτοβουλία της τότε κοινωνικής λειτουργού του ΚΑΠΗ Νέας Αλικαρνασσού Μαρίας Φουντουλάκη γεννήθηκε το βιβλίο με τίτλο "Παραδοσιακές Μικρασιάτικες και Κρητικές Συνταγές - Πανδαισία Γεύσεων". Πρόκειται στην ουσία για ένα νοσταλγικό άλμπουμ στο οποίο περιλαμβάνονται ολοκληρωμένες συνταγές για αγαπημένα πιάτα αλλά και ένα ενθύμιο της πλούσιας δραστηριότητας του ΚΑΠΗ στα προηγούμενα χρόνια. 

Image

Τα κείμενα, την εκδοτική και την καλλιτεχνική επιμέλεια της "Πανδαισίας Γεύσεων" είχε η ίδια η κ. Φουντουλάκη, ενώ το βιβλίο τυπώθηκε σε ελάχιστα αντίτυπα στην "ΤΥΠΟΚΡΕΤΑ".

Το βιβλίο συνταγών είχε προλογίσει ο λόγιος, δημοσιοηγράφος και συγγραφέας Νίκος Ψιλάκης ο οποίος είχε αναφέρει τα εξής:

«Δεν κατάφεραν να φέρουν πολλά υλικά αγαθά μαζί τους οι πρώτοι κάτοικοι της Νέας Αλικαρνασσού, πρόσφυγες όλοι, ξεριζωμένοι από τα πατρογονικά τους εδάφη. Έφεραν, όμως, όλο τον άυλο πλούτο που καθορίζει ένα σημαντικό κεφάλαιο του υλικού πολιτισμού: την κουζίνα, την παραδοσιακή γαστρονομία, τις διατροφικές συνήθειες της τοπικής κοινωνίας. Μέσα από τον ασφαλέστατο δρόμο της προφορικής παράδοσης ο πολιτισμός αυτός συνέχιζε να διαδίδεται και να ακμάζει σε ένα καινούργιο γεωγραφικό και κοινωνικό περιβάλλον. Οι ξεριζωμένοι της παλιάς Αλικαρνασσού δημιούργησαν ένα σπουδαίο κεφάλαιο στην ιστορία του αστικού πολιτισμού της Κρήτης, ένα πλέγμα ανταλλαγών και επιρροών που αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στο εθιμικό και το κοινωνικό τοπίο.

Το παλιό προσφυγοχώρι μεγάλωσε, αναπτύχθηκε και πρόκοψε χάρη στη σκληρή δουλειά των ανθρώπων του. Έγινε πόλη και σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο δυναμικά κομμάτια του Ηρακλείου. Οι ποικίλοι μετασχηματισμοί διαμόρφωσαν και συνεχίζουν να διαμορφώνουν το χώρο. Δίπλα στους Αλικαρνασσώτες εγκαταστάθηκαν ντόπιοι, Κρητικοί, από την πόλη και από διάφορα χωριά, πρωτίστως της ανατολικής Κρήτης. Και, καθώς ο πολιτισμός μπορεί να θεωρηθεί ως ένα συνεχές «δούναι και λαβείν», άρχισε να παρατηρείται ένας πολύτιμος «διάλογος» ανάμεσα σε δυο πολιτισμούς που μπορεί να διατήρησαν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους αλλά είναι τμήματα ενός μεγαλύτερου συμπαγούς συνόλου.
Η Νέα Αλικαρνασσός αποτελεί ένα ενδιαφέρον παράδειγμα μελέτης των τρόπων με τους οποίους διαμορφώνεται η κουζίνα σε ένα αστικό περιβάλλον με πολύπλοκους μετασχηματισμούς, πώς εξελίσσεται και πώς ενσωματώνει τις επιρροές που αναμφίβολα δέχεται για περισσότερες από οκτώ δεκαετίες τώρα.
Ήταν, επομένως, φυσικό να αποδεχτούμε την ευγενική πρόσκληση της κυρίας Μαρίας Φουντουλάκη και του ΚΑΠΗ της Νέας Αλικαρνασσού, να περάσομε μαζί ένα ωραίο φθινοπωρινό μεσημέρι απολαμβάνοντας τα φαγητά που παρασκεύασαν τα μέλη του ΚΑΠΗ, δηλαδή οι πραγματικοί φορείς της γαστρονομικής μας παράδοσης.
Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικό. Ακόμη και σε περιπτώσεις που δεν χρησιμοποιήθηκε μόνο η βιωματική γνώση αλλά υπήρξε ενίσχυση μέσω εντύπων βοηθημάτων, οι γυναίκες κατάφεραν να πετύχουν πολλά, και κυρίως να πετύχουν τη γεύση.
Ο κάθε τόπος, η κάθε μικρή ή μεγάλη πολιτιστική ενότητα, έχει το χρώμα της, τα έθιμά της και τις γεύσεις της. Για τις γυναίκες του κάθε τόπου η «μυρωδιά» του φαγητού αποτελεί έναν σταθερό κώδικα και έναν αλάνθαστο οδηγό που καθορίζει την ανθρώπινη εμπειρία. Κανείς άλλος δεν μπορεί να ξέρει καλύτερα τη μυρωδιά και τη γεύση ενός τόπου από τους ανθρώπους του. Η κουζίνα είναι ένα σύνολο υλικών και άυλων αγαθών που συνυπάρχουν δημιουργώντας διαρκώς αυτό που πολλοί αγνοούν ή θέλουν να αγνοούν: την αρμονία! Αρμονία των υλικών των χρωμάτων, της γεύσης, αλλά και αρμονία ανάμεσα στην καθημερινή διατροφή και στο κοινωνικό ή και το εθιμικό πλαίσιο που την περιβάλλει.
Μια εκδήλωση ενός ΚΑΠΗ δεν μπορεί, φυσικά, να απαντήσει σε ερωτήματα σαν αυτά που τέθηκαν στην αρχή αυτού του σημειώματος. Χρειάζεται βαθύτερη μελέτη, όπως κάθε μορφή του πολιτισμού. Κι ακόμη, μια εκδήλωση αυτής της μορφής δεν μπορεί να αποτελεί μαρτυρία αυθεντικότητας (άλλωστε υπάρχουν υλικά που χρησιμοποιούνται σήμερα και φαίνονται ασύμβατα με τη λογική μιας παραδοσιακής κουζίνας), αλλά αποτύπωση μιας κοινωνικής πραγματικότητας. Ωστόσο, για μας που βρεθήκαμε εκείνη την Κυριακή στη Νέα Αλικαρνασσό, η εμπειρία ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Είδαμε στα πρόσωπα των ηλικιωμένων γυναικών την καθαρότητα της ματιάς. Και ήταν ίσως πιο σημαντική ακόμη κι από την καθαρότητα της γεύσης, αρετή μοναδική της κρητικής κουζίνας, που την είδαμε να «διαλέγεται» αρμονικά με μιαν αδελφή ή έστω πρωτοξαδέλφη της, τη μικρασιάτικη...»

Η γεύση είναι πατρίδα, είναι μνήμη

Στο δικό της εισαγωγικό σημείωμα, η κ. Φουντουλάκη έγραφε:

«… Όπως οι τέχνες και τα γράμματα, έτσι και η γεύση και η τέχνη της μαγειρι-
κής αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της κουλτούρας και του πολιτισμού μας.
Ένα από τα αυθεντικά πολιτιστικά στοιχεία ενός τόπου είναι η γαστρονομία. Η
γαστρονομία είναι ίσως ο σημαντικότερος συνδετικός ιστός της πολιτισμικής μας ύπαρξης, δεδομένου ότι αποτελεί επαναλαμβανόμενη δράση της καθημερινότητάς μας. Αυτό είναι αποτέλεσμα της κρίσης μας έκανε να επιστρέψουμε στο σπιτικό φαγητό. Έτσι, ανοίξαμε επιτέλους τα σπίτια μας και ανακαλύψαμε πόσο ωραίο είναι να μαγειρεύουμε για τους δικούς μας ανθρώπους.
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να ξεκινήσουμε από τις γεύσεις που μας έχουν
μεγαλώσει, γιατί μπορούμε να τις κρίνουμε καλύτερα. Η εργαζόμενη γυναίκα- μητέρα πασχίζει να μαγειρέψει ακολουθώντας την παράδοση την οποία θέλει να κληρονομήσουν τα παιδιά της. Έτσι, δε θα ξεχάσουμε ποτέ τις γεύσεις της γιαγιάς μας που είναι ο δικός μας πήχης στην κουζίνα. Όσο περισσότερο μυείσαι στην τέχνη της μαγειρικής τόσο περισσότερο μαθαίνεις τα μυστικά που περικλείει ένα πιάτο.
Η παράδοση της γεύσης μας και οι ιδιαιτερότητες της είναι συνδεδεμένες με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της κοινωνίας μας. Καθορίζει την προσωπική μας ταυτότητα, τον ψυχισμό και την ισορροπία μας, την κοινωνική μας τάξη, καθώς και την εθνική κουζίνα μας, τα προϊόντα και τους τρόπους μαγειρέματος του κάθε φαγητού.
Η γεύση είναι πατρίδα… είναι μνήμη… Όλοι οι μεσογειακοί λαοί και ιδιαίτερα
εμείς οι Έλληνες δραματουργούν όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους γύρω από ένα τραπέζι. Ο γάμος, η γέννηση ακόμα και ο θάνατος διαδραματίζονται γύρω από ένα τραπέζι.
Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι η καταγραφή παραδοσιακών μικρασιάτικων και κρητικών συνταγών, έτσι ώστε να μεταφερθούν και υιοθετηθούν από γενιά σε γενιά· με αυτό τον τρόπο, διασφαλίζεται και διαιωνίζεται ο πολιτισμός μας».

Πηγή έμπνευσης και δημιουργικού προσανατολισμού

Η "Πανδαισία Γεύσεων" αποτελεί καταγραφή αλλά και πολιτιστική παρακαταθήκη του ΚΑΠΗ Νέας Αλικαρνασσού. Για τον λόγο αυτό, η έχουσα την πρωτοβουλία της έκδοσής του σημειώνει στην αφιέρωσή της:

«Το παρόν βιβλίο αφιερώνεται, με ιδιαίτερη τιμή και βαθειά εκτίμηση στη Βιβλιοθήκη του Κ.Α.Π.Η. Νέας Αλικαρνασσού, καθώς και σε όλα τα δραστήρια μέλη του Κ.Α.Π.Η. που με συνέπεια και ανιδιοτέλεια επιτελούν σπουδαίο έργο προσφοράς στην κοινότητα μας.

Αποτελεί μια μικρή συμβολή στην κοινή προσπάθεια για την ανάδειξη και διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, διατηρώντας ζωντανές τις παραδόσεις, τα ήθη και τις αξίες του τόπου μας.

Με την ευχή το βιβλίο αυτό να αποτελέσει πηγή έμπνευσης και δημιουργικού προσανατολισμού για τους αναγνώστες του, συμβάλλοντας στη διάδοση της γνώσης και στην ενίσχυση της πολιτιστικής συνείδησης, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.

Με αμέριστη εκτίμηση και σεβασμό,

Μαρία Ν. Φουντουλάκη»

Image

Το συγκεκριμένο βιβλίο δεν ήταν η μοναδική εκδοτική προσπάθεια του ΚΑΠΗ της Νέας Αλικαρνασσού. Είχαν υπάρξει κι άλλες πρωτοβουλίες με γνώμονα πάντα τη διατήρηση της μνήμης και των παραδόσεων. Ο λόγος για τα βιβλία "Μικρά Ασία - Νέα Αλικαρνασσός ... ένα ταξίδι μνήμης" που περιλάμβανε μαρτυρίες μελών του ΚΑΠΗ Νέας Αλικαρνασσού, "Τα παραμύθια μας... Μια φορά κι έναν καιρό….», μια συλλογή παλιών παραμυθιών και "Στη γειτονιά μου την παλιά" που αποτελούσε καταγραφή παραδοσιακών παιχνιδιών του παρελθόντος. Τα βιβλία αυτά είχαν εκδοθεί στην "ΤΥΠΟΓΡΑΜΜΗ" και τα εξώφυλλα των δύο τελευταίων είχε φιλοτεχνήσει η κ. Φουντουλάκη. 

Image

Η δραστηριότητα αυτή, καταδεικνύει τη διαχρονική αξία του ρόλου που επιτελούν οι δομές που απευθύνονται στην Τρίτη Ηλικία, συμβάλλοντας στην καλή ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων αλλά στη διατήρηση στοιχείων της συλλογικής μνήμης. 

Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ηράκλειο