Ν. Κτιστάκης: Τα βλαστοκύτταρα δεν αναστρέφουν τη γήρανση - «Απαράδεκτη η χρήση για αντιγήρανση»
Από τις πειραματικές μελέτες στη βιομηχανία της «ευεξίας» - Η προειδοποίηση του διακεκριμένου Έλληνα επιστήμονα για θεραπείες που εφαρμόζονται χωρίς επαρκή τεκμηρίωση και με ανοιχτά ζητήματα ασφάλειας
Μπορούν τα βλαστοκύτταρα να γυρίσουν πίσω το βιολογικό ρολόι του ανθρώπου; Και πόσο κοντά στην πραγματική επιστήμη βρίσκονται οι θεραπείες «αντιγήρανσης» και «ευεξίας» που ήδη προσφέρονται από κλινικές σε διάφορες χώρες όπως και στην Ελλάδα;
Ο Νικόλας Κτιστάκης, επικεφαλής ερευνητής Μοριακής και Κυτταρικής Βιολογίας στο Ινστιτούτο Babraham του Cambridge, μιλά στο Cretalive για ένα πεδίο που συγκεντρώνει μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι άλλο πράγμα είναι η έρευνα γύρω από τα βλαστοκύτταρα και τις δυνατότητές τους και άλλο η χρήση τους σήμερα ως μιας γενικής θεραπείας αντιγήρανσης.
Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά, «Οι κλινικές αντιγήρανσης που προσφέρουν εγχύσεις βλαστοκυττάρων βρίσκονται, ως επί το πλείστον, πιο μπροστά από την πραγματική βάση επιστημονικών δεδομένων, δηλαδή λειτουργούν χωρίς να έχουν εξεταστεί όλες οι παράμετροι ασφάλειας».
Θάνατος Μαζωνάκη: Ηχηρή παρέμβαση για τις παράνομες θεραπείες με "βλαστοκύτταρα"
Μπορούν τα βλαστοκύτταρα να αναστρέψουν τη γήρανση;
Στο ερώτημα εάν τα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα που εγχέονται σε ανθρώπους μπορούν πράγματι να αναστρέψουν τη γήρανση, ο κ. Κτιστάκης είναι σαφής:
«Σύντομη απάντηση: Όχι με κάποια αποδεδειγμένη, γενική έννοια - αλλά υπάρχει πραγματική έρευνα που δείχνει μέτρια, εξειδικευμένα οφέλη, κάτι που διαφέρει από την “αναστροφή της γήρανσης”».
Όπως εξηγεί, τα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα σε αυτή την περίπτωση σημαίνουν κυρίως μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα (MSCs), συνήθως από τον μυελό των οστών, τον ομφάλιο λώρο ή τον λιπώδη ιστό. Αρκετές κλινικές δοκιμές έχουν εξετάσει την ενδοφλέβια χορήγηση MSCs για τη γηριατρική ευπάθεια.
«Μια δοκιμή φάσης 2b μιας θεραπείας MSC που ονομάζεται laromestrocel (πρώην Lomecel-B) σε ηλικιωμένους με ευπάθεια δημοσιεύτηκε στο Cell Stem Cell φέτος, δοκιμάζοντας μια προσέγγιση κλιμάκωσης της δόσης.
Οι δοκιμές έχουν στοχεύσει σε δύο κύριες καταστάσεις - τη σωματική ευπάθεια και τη γήρανση του δέρματος του προσώπου - με θετικά αποτελέσματα να αναφέρονται σε μελέτες φάσης ΙΙ ενός ενδοφλέβιου σκευάσματος MSC προερχόμενου από μυελό των οστών, ενώ πρόσφατα ολοκληρώθηκε μια δοκιμή φάσης Ι/ΙΙ με κύτταρα προερχόμενα από ομφάλιο λώρο.
Θετικά αποτελέσματα έχουν επίσης προκύψει από αυτόλογα βλαστοκύτταρα προερχόμενα από λίπος για τη γήρανση του δέρματος του προσώπου. Περίπου δεκαέξι ακόμη δοκιμές σε αυτούς τους δύο τομείς βρίσκονται σε εξέλιξη».
Το κρίσιμο σημείο, ωστόσο, είναι τι εννοούμε όταν μιλάμε για «θετικά αποτελέσματα».
«Το τι σημαίνουν τα “θετικά αποτελέσματα” σε αυτές τις δοκιμές είναι συνήθως η βελτίωση στους δείκτες ευπάθειας, στις μετρήσεις σωματικής απόδοσης ή στην εμφάνιση/βιοδείκτες του δέρματος - όχι μια αποδεδειγμένη αναστροφή της βιολογικής γήρανσης σε επίπεδο οργανισμού».
Η Α’ Νεφρολογική Κλινική ΑΠΘ προειδοποιεί: Η πλασμαφαίρεση δεν είναι μέθοδος «ευεξίας»
Οι κίνδυνοι και το «καμπανάκι» για τις κλινικές αντιγήρανσης
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν περνά από το επίπεδο της έρευνας στην εφαρμογή τέτοιων πρακτικών σε ανθρώπους. Ο Νικόλας Κτιστάκης υπογραμμίζει ότι υπάρχουν πραγματικά ζητήματα ασφάλειας:
«Η ενδοφλέβια χορήγηση εγκυμονεί έναν πραγματικό κίνδυνο: τα κύτταρα μπορούν να παγιδευτούν στους πνεύμονες, γεγονός που εγείρει ανησυχίες για την ασφάλεια τις οποίες οι ερευνητές προσπαθούν ακόμη να αντιμετωπίσουν».
Παράλληλα, σημειώνει ότι οι συγκεκριμένες θεραπείες βρίσκονται ακόμη υπό έρευνα και ότι «κανένα προϊόν “αντιγήρανσης” βασισμένο σε MSCs δεν έχει λάβει έγκριση για την αναστροφή της γήρανσης».
Ταυτόχρονα προειδοποιεί: «Οι κλινικές αντιγήρανσης που προσφέρουν εγχύσεις βλαστοκυττάρων βρίσκονται, ως επί το πλείστον, πιο μπροστά από την πραγματική βάση επιστημονικών δεδομένων, δηλαδή λειτουργούν χωρίς να έχουν εξεταστεί όλες οι παράμετροι ασφάλειας. Πρέπει να είναι κανείς ιδιαίτερα προσεκτικός με τις κλινικές που το προωθούν αυτό ως θεραπεία γενικής αναζωογόνησης».
Η πιο ριζοσπαστική προσέγγιση
Την ίδια στιγμή, η επιστημονική έρευνα προχωρά και προς μια διαφορετική κατεύθυνση, αυτή του μερικού κυτταρικού επαναπρογραμματισμού.
«Παράλληλα, διεξάγεται εργασία με τη χρήση μερικού κυτταρικού επαναπρογραμματισμού (παράγοντες Yamanaka), ο οποίος ωθεί τα κύτταρα πίσω σε μια πιο νεανική/πολυδύναμη κατάσταση, αντί να εγχέει εξωτερικά πολυδύναμα κύτταρα. Μια δοκιμή που εξετάζει αυτού του είδους την προσέγγιση σε ανθρώπους ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2026, με στόχο τη μερική επαναφορά της κυτταρικής ηλικίας - αλλά αυτός είναι ένας διαφορετικός μηχανισμός από την έγχυση MSC, βρίσκεται ακόμη σε πολύ αρχικό στάδιο και η ασφάλεια/αποτελεσματικότητα στους ανθρώπους δεν έχει αποδειχθεί (αυτή η προσέγγιση ενέχει επίσης κίνδυνο καρκινογένεσης καθώς αγγίζει μονοπάτια πολυδυναμίας)».
Το συμπέρασμα, σύμφωνα με τον κ. Κτιστάκη, είναι ότι υπάρχει μεν ένα πολλά υποσχόμενο επιστημονικό πεδίο, αλλά η απόσταση από αυτό μέχρι την «αναστροφή της γήρανσης» παραμένει μεγάλη:
«Τα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα δείχνουν υποσχόμενα για τη θεραπεία συγκεκριμένων καταστάσεων που σχετίζονται με τη γήρανση (ευπάθεια, μερική αναγέννηση ιστών, ποιότητα δέρματος) σε δοκιμές αρχικού έως μεσαίου σταδίου, αλλά δεν υπάρχουν ακόμη στερεά στοιχεία ότι μπορούν να “αναστρέψουν τη γήρανση” συνολικά στους ανθρώπους. Αποτελεί ένα ενεργό, καλά χρηματοδοτούμενο πεδίο έρευνας, όχι μια κατασταλαγμένη θεραπεία».
Από τα πειράματα στα ποντίκια στη βιομηχανία της «ευεξίας»
Υπάρχει, όμως, επιστημονική βάση πίσω από θεραπείες «καθαρισμού» του αίματος ή εγχύσεις βλαστοκυττάρων που παρουσιάζονται ως τρόποι μείωσης της βιολογικής ηλικίας;
Ο κ. Κτιστάκης εξηγεί ότι η βάση αυτή σχετίζεται με την παραβίωση, δηλαδή τη χειρουργική ένωση δύο ζωντανών οργανισμών με τέτοιο τρόπο ώστε να μοιράζονται το ίδιο κυκλοφορικό σύστημα. Διευκρινίζει εξαρχής, ωστόσο, ότι τα σχετικά επιστημονικά δεδομένα προέρχονται από πειραματόζωα και όχι από θεραπείες σε ανθρώπους.
Όπως αναφέρει:
«Αν ενώσουμε το κυκλοφορικό σύστημα ενός ποντικιού 3 μηνών (θεωρείται νέο) με αυτό ενός ποντικιού 20 μηνών (θεωρείται ηλικιωμένο) για τρεις μήνες και μετα τα χωρίσουμε πάλι για 2 μήνες μπορούμε να μετρήσουμε την επιγενετική ηλικία τους (Α). Θα δούμε ότι αν ενώσουμε νέο με ηλικιωμένο ποντίκι, η ηλικία του ηλικιωμένου θα έχει μειωθεί σημαντικά: από τους 25 μήνες στους 17.5 (συγκρίνετε το κόκκινο με το μπλε στο Β). Έχουμε επιτύχει με αυτόν το τρόπο την μείωση της ηλικίας κατά ένα σημαντικό ποσοστό. Αν στην συνέχεια μετρήσουμε τον χρόνο ζωής αυτών των δυο ομάδων θα δούμε ότι τα ηλικιωμένα ποντίκια που μοιράστηκαν το κυκλοφορικό σύστημα με τα νέα ποντικά ζουν αρκετά περισσότερο από τα ηλικιωμένα ποντίκια που μοιράστηκαν το κυκλοφορικό σύστημα με άλλα ηλικιωμένα ποντίκια (Γ)».
Τα πειράματα αυτά έχουν οδηγήσει τους επιστήμονες στην εκτίμηση ότι συστατικά του κυκλοφορικού συστήματος ενδέχεται να μπορούν να επηρεάσουν την ηλικία, την υγεία και τη θνησιμότητα, ακόμη και όταν μεταφέρονται από έναν οργανισμό σε άλλον.
Από αυτό το επιστημονικό πεδίο, όμως, έχει ήδη αναπτυχθεί και μια ολόκληρη αγορά θεραπειών: «Έτσι γεννιέται μια ολόκληρη βιομηχανία ευεξίας και αντιγήρανσης που περιλαμβάνει κλινικές στην Ελβετία αλλά και σε χώρες που οι έλεγχοι για τέτοιες θεραπείες είναι χαλαροί μέχρι ιατρεία στο Κολωνάκι και υποθέτω και σε πολλά άλλα μέρη της άναρχης χώρας μας».
Συνεχίζει επίσης λέγοντας: «Και ενώ για κάποιες ασθένειες του αιμοποιητικού αυτές οι θεραπείες είναι σημαντικές, για τον σκοπό της αντιγήρανσης ή της ευεξίας χωρίς κάποια νόσο είναι απαράδεκτο να χρησιμοποιούνται αυτή τη στιγμή».
Ο ίδιος καταλήγει ως εξής: «Όμως στο μέλλον, με κατάλληλες κλινικές δοκιμές ίσως έχουν μια χρησιμότητα αν και το πιο πιθανό σενάριο είναι οι επιστημονικές μελέτες να βρουν ποια συγκεκριμένα συστατικά του κυκλοφορικού συστήματος είναι υπεύθυνα και οι θεραπείες να γίνονται με αυτά».
- Ελληνική Ακτινολογική Εταιρεία: Ποιες εξετάσεις και επεμβάσεις δεν γίνονται νόμιμα
- Τρεις συμπεριφορές των γονιών που αποδυναμώνουν την αυτοπεποίθηση του παιδιού
- Καρκίνος του προστάτη: Οι εξετάσεις που συμβάλλουν στην έγκαιρη διάγνωση
