Ξεχνάτε ονόματα; Ίσως ο εγκέφαλος μπερδεύει τις αναμνήσεις

Σε όλους μας έχει τύχει ένα όνομα να βρίσκεται κυριολεκτικά «στην άκρη της γλώσσας μας» και να μην μπορούμε να το θυμηθούμε με τίποτα. Ή θυμόμαστε ένα πρόσωπο, ένα αντικείμενο ή μια στιγμή, αλλά δυσκολευόμαστε να συνδέσουμε τα σωστά στοιχεία μεταξύ τους. Για χρόνια, τέτοιες στιγμές θεωρούνταν σχεδόν αναμενόμενο και αναπόφευκτο κομμάτι της γήρανσης. Όμως οι επιστήμονες μελετώντας πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος εξετάζουν πλέον μια διαφορετική πιθανότητα. Με το πέρασμα του χρόνου ίσως δεν χάνουμε τόσο εύκολα τις αναμνήσεις, αλλά δυσκολευόμαστε περισσότερο να τις «τακτοποιήσουμε» σωστά.

Ο εγκέφαλος θυμάται, αλλά μπορεί να κάνει… λάθος συνδυασμούς

Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Binghamton University, συμμετείχαν 61 ενήλικες ηλικίας 18 έως 74 ετών. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να απομνημονεύσουν συνδυασμούς προσώπων με αντικείμενα ή σκηνές. Λίγα λεπτά αργότερα, έπρεπε να θυμηθούν ποιο πρόσωπο αντιστοιχούσε στο σωστό αντικείμενο ή σκηνικό, ενώ οι ερευνητές παρακολουθούσαν την εγκεφαλική τους δραστηριότητα.

Τα αποτελέσματα; Οι νεότεροι συμμετέχοντες έδωσαν τη σωστή σύνδεση περίπου στο 36% των περιπτώσεων. Το ποσοστό έπεσε στο 24% για τις ηλικίες 50–60 ετών και στο 20% για τις ηλικίες 61–74 ετών. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες είχαν ξεχάσει τις εικόνες. Το αντίθετο. Συχνά αναγνώριζαν τις εικόνες που είχαν δει. Η δυσκολία βρισκόταν στο να θυμηθούν ποια εικόνα συνδεόταν με ποια.

Ο ιππόκαμπος έχει τον δικό του ρόλο

Κλειδί σε αυτή τη διαδικασία φαίνεται να είναι ο ιππόκαμπος, μια περιοχή του εγκεφάλου που παίζει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία και την ανάκτηση αναμνήσεων. Στους νεότερους ενήλικες, η αποτελεσματική επανενεργοποίηση στοιχείων μιας ανάμνησης συνδεόταν με καλύτερη επίδοση. Στους μεγαλύτερους συμμετέχοντες, όμως, παρατηρήθηκε κάτι αρκετά διαφορετικό. Όσο πιο έντονα επανενεργοποιούνταν ορισμένα μοτίβα μνήμης, τόσο περισσότερα λάθη στις συνδέσεις εμφανίζονταν.

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος μπορεί να βρίσκει το σωστό «φάκελο», αλλά να ανοίγει μέσα του το λάθος αρχείο.

Τα 50 έτη ίσως είναι ένα σημαντικό σημείο καμπής

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της έρευνας είναι ότι οι αλλαγές αυτές δεν φαίνεται να ξεκινούν μόνο μετά τα 60 ή 70. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ορισμένες λειτουργίες του ιππόκαμπου μπορεί να αρχίζουν να αλλάζουν ήδη από τη μέση ηλικία. Η δεκαετία των 40 και των 50, επομένως, μπορεί να αποτελεί μια περίοδο σημαντικών αλλαγών στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται και ανακαλεί πληροφορίες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ξεχασμένο όνομα αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι. Άλλωστε, το να ξεχνάμε περιστασιακά ένα όνομα, να μπαίνουμε σε ένα δωμάτιο και να ξεχνάμε γιατί πήγαμε εκεί ή να αναγνωρίζουμε ένα πρόσωπο χωρίς να θυμόμαστε αμέσως από πού το γνωρίζουμε είναι εμπειρίες που μπορεί να συμβούν σε πολλούς ανθρώπους. Η πραγματική πρόκληση για τους επιστήμονες είναι πλέον να κατανοήσουν πότε και γιατί αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος οργανώνει τις αναμνήσεις.