Από το εργαστήριο στον ασθενή: Το Πανεπιστήμιο Κρήτης πρώτο στην Ελλάδα στο διεθνές δίκτυο SPARK
Νέες δυνατότητες για τις ερευνητικές ομάδες στον χώρο της υγείας ανοίγει η συμμετοχή του Πανεπιστημίου Κρήτης στο SPARK, το διεθνές δίκτυο που ξεκίνησε από το Stanford. Ο πρόεδρος της Μονάδας «Μῆτις», καθηγητής Μιχάλης Παυλίδης, μιλά στο Cretalive για τη διαδρομή από την επιστημονική ανακάλυψη στην κλινική εφαρμογή.
Μια επιστημονική ανακάλυψη στο εργαστήριο μπορεί να χρειαστεί χρόνια μέχρι να φτάσει στον ασθενή, ενώ πολλές ερευνητικές ιδέες δεν καταφέρνουν ποτέ να περάσουν στην κλινική πράξη. Αυτό το χάσμα έρχεται να γεφυρώσει το SPARK, το διεθνές πρόγραμμα μεταφραστικής έρευνας που ξεκίνησε από το Πανεπιστήμιο Stanford και στο οποίο εντάσσεται πλέον το Πανεπιστήμιο Κρήτης, ως το πρώτο ελληνικό Ίδρυμα του δικτύου.
Η συνεργασία δημιουργεί νέες προοπτικές για τις ερευνητικές ομάδες, οι οποίες θα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε διεθνές δίκτυο επιστημόνων και ειδικών, καθοδήγηση και χρηματοδοτική υποστήριξη, ώστε τα αποτελέσματα της δουλειάς τους να κάνουν το επόμενο βήμα προς την κλινική εφαρμογή.
Ο καθηγητής Μιχάλης Παυλίδης, πρόεδρος της Μονάδας Καινοτομίας και Μεταφοράς Τεχνογνωσίας «Μῆτις» του Πανεπιστημίου Κρήτης, μιλά στο Cretalive για τις ευκαιρίες που ανοίγει η συνεργασία, τα εμπόδια που συναντούν οι επιστήμονες στη διαδρομή από το εργαστήριο έως τον ασθενή, αλλά και τα επόμενα βήματα για τη συμμετοχή ερευνητικών ομάδων.
Η επίσημη υπογραφή της συμφωνίας θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου, στις 13:15, σε εκδήλωση στην Ιατρική Σχολή, στην Πανεπιστημιούπολη Βουτών. Στην εκδήλωση θα παρευρεθεί ο καθηγητής Kevin Grimes, συνδιευθυντής του προγράμματος SPARK στο Πανεπιστήμιο Stanford.
Το κείμενο της συνέντευξης έχει ως εξής:
Tο Πανεπιστήμιο Κρήτης γίνεται το πρώτο ελληνικό Ίδρυμα που εντάσσεται στο SPARK. Τι σημαίνει πρακτικά αυτή η συνεργασία και τι αλλάζει για τις ερευνητικές ομάδες του;
"Το SPARK GLOBAL αποτελεί έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που λειτουργεί ταυτόχρονα ως διεθνές δίκτυο συνεργασιών, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ της ακαδημαϊκής έρευνας και της κλινικής εφαρμογής, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών παγκοσμίως. Η δράση του βασίζεται σε αξίες όπως η αλτρουιστική προσέγγιση, η ηθική, η συνεργασία, η διαφάνεια και ο αμοιβαίος σεβασμός, ανεξάρτητα από οικονομικά κίνητρα. Στο δίκτυο αυτό συμμετέχουν περίπου 50 ακαδημαϊκοί φορείς απ’ όλο τον κόσμο. Σε αυτή την κοινότητα από σήμερα θα συμμετέχει και το Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Αυτό δείχνει έμπρακτα το πως τo Πανεπιστήμιο Κρήτης, ενισχύει την έρευνα και την καινοτομία, όχι μόνο με τη διεκδίκηση ανταγωνιστικών χρηματοδοτήσεων από Ευρωπαϊκούς, Εθνικούς και Περιφερειακούς πόρους, αλλά και με ίδια μέσα. Τι θα προσφέρει αυτή η συνεργασία στις ερευνητικές ομάδες μας; Πρώτον διεθνή συνεργασία και συμμετοχή σε ένα δίκτυο που συνδέει τα συνεργαζόμενα πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιστήμονες και τη βιομηχανία, δημιουργώντας ένα παγκόσμιο οικοσύστημα για τη μεταφραστική έρευνα, δηλαδή βιοϊατρική έρευνα που συνδέει τη βασική εργαστηριακή έρευνα με την κλινική πράξη. Δεύτερον θα παράσχει στρατηγική, μέντορινγκ και εκπαίδευση (από εθελοντές επιστήμονες και ειδικούς της βιομηχανίας) στις ομάδες εκείνες που θέλουν να κάνουν το βήμα μεταφοράς γνώσης από το εργαστήριο στην κλινική εφαρμογή. Τέλος, θα προσφέρει χρηματοδοτική υποστήριξη των ομάδων από ίδιους πόρους του Πανεπιστημίου Κρήτης ή από χορηγίες δημόσιων φορέων."
Πειραματόζωα: Απαραίτητα για την επιστήμη, μονόδρομος η ευζωία τους!
Ακούμε συχνά για σημαντικές επιστημονικές ανακαλύψεις, αλλά δεν είναι πάντα σαφές αν και πότε φτάνουν στον ασθενή. Πού «κολλάει» συνήθως η διαδρομή από το εργαστήριο στην κλινική πράξη και πώς μπορεί να βοηθήσει το SPARK;
"Σε παγκόσμιο επίπεδο μόνο το 5% των ιδεών και αποτελεσμάτων που παράγονται στο εργαστήριο καταφέρνει να περάσει στην κλινική εφαρμογή και να προσελκύσει το ενδιαφέρον επενδυτών ή εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον χώρο της υγείας. Άρα δεν αποτελεί μόνο Ελληνικό φαινόμενο. Για να καταλάβετε τη δυσκολία αυτό που εσείς ονομάσατε «διαδρομή» από το εργαστήριο στην κλινική πράξη στον χώρο της καινοτομίας ονομάζεται «κοιλάδα του θανάτου» (“valey of death”). Ένας κύριος λόγος είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος ή επαρκούς γνώσης εντός της ακαδημαϊκής κοινότητας για την επιτυχή μεταφορά των ερευνητικών αποτελεσμάτων στην κλινική πράξη. Ένας άλλος είναι η έλλειψη σχετικών χρηματοδοτήσεων τόσο από δημόσιους όσο και από ιδιωτικούς πόρους. Επίσης, θέματα που έχουν να κάνουν με το νομοθετικό και ρυθμιστικό πλαίσιο (π.χ. θέματα ίδρυσης τεχνοβλαστών, δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας κλπ) και φυσικά το μεγάλο ρίσκο για την τελική απόδοση της επένδυσης. Το SPARK έρχεται να καλύψει την πρώτη αιτία, προσφέροντας ένα δίκτυο έμπειρων και ιδιαίτερα ικανών στελεχών της βιομηχανίας, ειδικών στη μεταφορά τεχνολογίας, ιατρών, επενδυτών και μεντόρων, που θα συμμετέχουν τακτικά στις συναντήσεις των επιλεγμένων ομάδων, παρέχοντας συμβουλές και μοιράζοντας τη γνώση και την εμπειρία τους με τις ομάδες αυτές. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το 50% των των έργων τα οποία χρηματοδοτήθηκαν και υποστηρίχτηκαν από το δίκτυο SPARK προχώρησαν σε κλινικές δοκιμές, εγκρίσεις αδειών ή δημιουργία εταιρειών τεχνοβλαστών (spin-offs)."
Μπορείτε να μας δώσετε πρόσφατα παραδείγματα ερευνητικών αποτελεσμάτων που εφαρμόστηκαν στην πράξη; Τι άλλαξαν για τους ασθενείς και υπάρχουν αντίστοιχες έρευνες στο Πανεπιστήμιο Κρήτης που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν αυτή τη διαδρομή;
"Ναι φυσικά. Η δημοσίου συμφέροντος εταιρεία Eidos Therapeutics με έδρα το Palo Alto / San Francisco στην Καλιφόρνια ανέπτυξε ένα φάρμακο, το οποίο εγκρίθηκε tο 2024 από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA), με την εμπορική ονομασία Attruby για τη θεραπεία της καρδιομυοπάθειας από αμυλοείδωση τρανσθυρετίνης (ATTR-CM), μιας σοβαρής πάθησης κατά την οποία μια πρωτεΐνη συσσωρεύεται στην καρδιά, δυσκολεύοντας τη λειτουργία της. Άλλο παράδειγμα αποτελεί η εταιρεία Globavir Biosciences, η οποία δραστηριοποιείται στην ανάπτυξη αντιιικών θεραπειών για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Η ερευνητική ομάδα που είναι πίσω από τη δημιουργία της εταιρείας έδειξε με την υποστήριξη του SPARK, ότι ο συνδυασμός δύο αντικαρκινικών φαρμάκων, ήδη εγκεκριμένων από τον FDA, ήταν αποτελεσματικός έναντι λοιμώξεων από τους ιούς της ηπατίτιδας C, του δάγκειου πυρετού, του Δυτικού Νείλου και του Έμπολα. Σήμερα, έχει αποκτήσει την άδεια εκμετάλλευσης αυτής της συνδυαστικής θεραπείας δύο φαρμάκων και σχεδιάζει διεθνείς κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με λοίμωξη από τον ιό του δάγκειου πυρετού. Άλλο παράδειγμα αποτελεί η εταιρεία MyoPax η οποία αναπτύσσει μια καινοτόμο θεραπεία για την αντιμετώπιση της μυϊκής ατροφίας, δηλαδή της απώλειας μυϊκής μάζας, χρησιμοποιώντας βλαστοκύτταρα από τους μυς του ίδιου του ασθενούς.
Όσο αφορά στο Πανεπιστήμιο Κρήτης υπάρχουν ερευνητικές ομάδες που βρίσκονται ήδη στη διαδικασία εμπορικής αξιοποίησης ανακαλύψεων με εφαρμογές σε ανθρώπινες ασθένειες, καθώς και έρευνες με καθαρά εφαρμοσμένο χαρακτήρα, όπου η ανακάλυψη έχει σημαντική επίδραση στην έκβαση μιας νόσου, χωρίς όμως να προσφέρεται άμεσα για εμπορική αξιοποίηση, που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη δράση SPARK. Εδώ να τονίσουμε ότι υπάρχουν και πετυχημένες εταιρείες - τεχνοβλαστοί του Πανεπιστημίου Κρήτης που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη νέων βιομορίων για τη θεραπεία νευροεκφυλιστικών νόσων, στην ανάπτυξη μοριακών διαγνωστικών συστημάτων που βασίζονται στη χρήση ακουστικών βιο-αισθητήρων για ανίχνευση μολυσματικών νόσων, στην ανάπτυξη ουσιών με φαρμακευτική δράση, καθώς και στην ανάπτυξη προηγμένων προσεγγίσεων λειτουργικής γονιδιωματικής, επιγενετικής και βιοπληροφορικής με εφαρμογές στον καρκίνο και τη γήρανση.
4.Για έναν ερευνητή ή μια νέα ερευνητική ομάδα στην Κρήτη, πώς ανοίγει η πόρτα του SPARK; Με ποια κριτήρια θα επιλέγονται οι προτάσεις και τι υποστήριξη θα προσφέρεται;
Όπως είπαμε παραπάνω η χρηματοδότηση των έργων θα γίνει από ίδιους πόρους του Πανεπιστημίου Κρήτης. Σε αυτό συμμετέχουν οι δομές που στηρίζουν την έρευνα και την καινοτομία και συγκεκριμένα ο Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας με ποσοστό 50%, η Εταιρεία Αξιοποίησης και Διαχείρισης Περιουσίας με ποσοστό 30%, αλλά και η Ιατρική Σχολή με ποσοστό 10%. Η διαδικασία θα είναι πολύ απλή, διαφανείς και με ελάχιστη γραφειοκρατία. Θα δημοσιευτεί η ανοικτή πρόσκληση στην οποία θα αναφέρονται τα κριτήρια επιλογής, θα ακολουθήσει η υποβολή της πρότασης με βάση πρότυπο δισέλιδο έντυπο, σύντομη παρουσίαση της πρότασης (5 – 8 λεπτά) ενώπιον της επιτροπής αξιολόγησης (12 – 15 αξιολογητές) και η επιλογή."
Ποιος θα είναι ο ρόλος της Μονάδας «Μῆτις» στην υλοποίηση της συνεργασίας; Πώς θα συνδεθούν οι ερευνητές με γιατρούς, νοσοκομεία και επιχειρήσεις που μπορούν να βοηθήσουν μια ανακάλυψη να προχωρήσει;
"Η υλοποίηση του έργου, αλλά και η όλη διαδικασία υποστήριξης των επιλεγμένων ομάδων θα γίνεται σε συνεργασία του SPARK GLOBAL και της Μονάδα Καινοτομίας και Μεταφοράς Τεχνογνωσίας – Μῆτις. Το προσωπικό της Μονάδας έχει αναπτύξει τη τεχνογνωσία και τις κατάλληλες δεξιότητες για την υποστήριξη του έργου. To πρόγραμμα SPARK σε συνδυασμό με την πρόσφατη πρόσκληση του Πανεπιστημίου για χρηματοδότηση, για πρώτη φορά, έργων proof-of-concept (αρχική τεκμηρίωση ότι μια ιδέα ή προσέγγιση μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη), ενισχύουν το δρόμο για τη σύνδεση των ερευνητών με επενδυτές και επιχειρήσεις που μπορούν να βοηθήσουν μια ανακάλυψη να προχωρήσει στην κλινική εφαρμογή. Δείχνουν επίσης έμπρακτα την προσήλωση της διοίκησης του Πανεπιστημίου και των Πρυτανικών αρχών για την ενίσχυση της έρευνας μέσα από καινοτόμες προσεγγίσεις."
Το Πανεπιστήμιο Κρήτης φροντίζει να ζουν καλά τα ψάρια και τα χταπόδια!
Μετά την εκδήλωση της 30ής Οκτωβρίου, ποια είναι τα πρώτα συγκεκριμένα βήματα και πότε θα μπορούσαμε να δούμε τα πρώτα αποτελέσματα; Τι θα θεωρούσατε εσείς ουσιαστική επιτυχία για αυτή τη συνεργασία;
"Μετά και από την επίσημη υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης Καθηγητή Γεώργιου Κοντάκη και του εκπροσώπου του Stanford University, School of Medicine, Καθηγητή Kevin Grimes που θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου στη Πανεπιστημιούπολη Βουτών, θα ακολουθήσει η προετοιμασία της δημόσιας πρόσκλησης μέσα στο τρέχον έτος. Σε πρώτη φάση αυτό που αναμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η ανταπόκριση της επιστημονικής κοινότητας των βιο-ιατρικών επιστημών καθώς και η δυναμική που θα αναπτυχθεί για αλλαγή του παραδείγματος στον χώρο της κλινικής έρευνας."
- Άγιος Νικόλαος: Συγκέντρωση διαμαρτυρίας για το Νοσοκομείο με αφορμή την επίσκεψη του υπουργού Υγείας
- Συνεχίζονται οι αφίξεις μεταναστών στην Κρήτη - Άλλοι 117 στο Ηράκλειο
- Στην Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης η 4η Σύνοδος του Ενιαίου Πολιτιστικού Δόγματος Κύπρου – Ελλάδας
