Αύξηση κρατουμένων στις φυλακές της Ελλάδας

Σοβαρά προβλήματα υπερπλήρωσης, αυξανόμενο ποσοστό ηλικιωμένων κρατουμένων και ταχεία άνοδο του πληθυσμού των φυλακών σε δεκατρείς χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, αναδεικνύουν τα Ετήσια Σωφρονιστικά Στατιστικά Στοιχεία 2025 (SPACE I) που δημοσίευσε σήμερα το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Η Ελλάδα εμφανίζεται σε πολλαπλές «κόκκινες λίστες» της φετινής έκθεσης. Ο ρυθμός φυλάκισης ανήλθε σε 111 κρατούμενους ανά 100.000 κατοίκους, τοποθετώντας τη χώρα ελαφρώς πάνω από τον ευρωπαϊκό διάμεσο (110), δίπλα σε χώρες όπως η Πορτογαλία (115), η Γαλλία (119), η Ισπανία (124) και η Ρουμανία (129).

Πολύ πιο ανησυχητική είναι η ταχύτητα αύξησης, καθώς σε διάστημα μόλις ενός έτους (από τον Ιανουάριο 2024 έως τον Ιανουάριο 2025) ο ρυθμός φυλάκισης στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 14%, πέμπτη υψηλότερη αύξηση στην Ευρώπη μετά την Τουρκία (+29%), το Μαυροβούνιο (+22%), το Λουξεμβούργο (+20%) και τη Σουηδία (+15%).

Στο κεφάλαιο της πυκνότητας, οι ελληνικές φυλακές αναφέρουν 108 κρατούμενους ανά 100 διαθέσιμες θέσεις, εντάσσοντας τη χώρα στην κατηγορία της μέτριας υπερπλήρωσης, μαζί με τη Φινλανδία (110), τη Σκοτία (106), τη Βόρεια Μακεδονία (104) και τη Σουηδία (103). Η «σοβαρή υπερπλήρωση», κατηγορία που αφορά εννέα χώρες, ορίζεται σε πάνω από τους 112 κρατούμενους ανά 100 θέσεις.

Η Ελλάδα στη δεύτερη θέση με αλλοδαπούς κρατούμενους

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν τα στοιχεία για τους αλλοδαπούς κρατούμενους. Στην Ελλάδα, το 52% των φυλακισμένων είναι μη Έλληνες υπήκοοι. Ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ευρώπη, στο ίδιο επίπεδο με την Καταλονία (52%) και τη Σλοβενία (52%), και μόλις κάτω από Λουξεμβούργο (78%), Ελβετία (73%), Κύπρο (54%) και Αυστρία (53%). Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 17%. Το εύρημα αντανακλά άμεσα τις μεταναστευτικές πιέσεις και τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της χώρας ως πύλης εισόδου στην ΕΕ.

Αύξηση του μ.ο. ηλικίας των κρατουμένων

Η έκθεση αναδεικνύει ως νέο διαρθρωτικό πρόβλημα τη γήρανση των φυλακισμένων πληθυσμών. Ο μέσος όρος ηλικίας κρατουμένων είναι 39 ετών, ενώ το ποσοστό των άνω των 65 ετών αυξήθηκε από 2,5% το 2020 σε 2,9% το 2025. Στην Ελλάδα, το 3,5% των κρατουμένων είναι 65 ετών και άνω, ποσοστό υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, σε ένα φάσμα χωρών που ξεκινά από την Κροατία (10,8%) και φτάνει μέχρι τη Σερβία (7,2%) και τη Σλοβενία (5,7%).

Η Ελλάδα κάτω από τον ευρωπαϊκό μ.ο. στην προφυλάκιση

Σε ευνοϊκότερη θέση βρίσκεται η Ελλάδα ως προς τη χρήση της προφυλάκισης, καθώς το 25% των κρατουμένων τελεί σε αυτό το καθεστώς, ποσοστό κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 26%. Ψηλά στη σχετική κατάταξη βρίσκονται η Αλβανία (62%), το Μαυροβούνιο (53%), η Αρμενία (52%) και η Ελβετία (49%), ενώ χαμηλά η Βουλγαρία (7%), η Τσεχία (8,2%) και η Πολωνία (11%).

Κρίση σε εννέα χώρες

Σε επίπεδο ηπείρου, τα ευρήματα δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Στις 31 Ιανουαρίου 2025 υπήρχαν συνολικά 1.107.921 κρατούμενοι σε 51 σωφρονιστικές διοικήσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης. Ο αριθμός των διοικήσεων με σοβαρή υπερπλήρωση αυξήθηκε από έξι (Ιανουάριος 2024) σε εννέα (Ιανουάριος 2025) σε Τουρκία και Γαλλία (131 κρατούμενοι ανά 100 θέσεις), Κροατία (123), Ιταλία (121), Μάλτα (118), Κύπρος (117), Ουγγαρία (115), Βέλγιο (114) και Ιρλανδία (112).

Στην κορυφή των ρυθμών φυλάκισης παραμένει η Τουρκία με 458 κρατούμενους ανά 100.000 κατοίκους, ακολουθούμενη από το Αζερμπαϊτζάν (271), τη Μολδαβία (245) και τη Γεωργία (232). Στον αντίποδα, τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται στην Ισλανδία (36), τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (48-52), τη Νορβηγία (54) και την Ολλανδία (55).

Ανησυχητική άνοδος των κρατουμένων γυναικών

Για πρώτη φορά η έκθεση επισημαίνει αξιοσημείωτη αύξηση του ποσοστού γυναικών στις φυλακές, με ποσοστό 5,2% (Ιανουάριος 2025) από 4,8% (Ιανουάριος 2024). Το φαινόμενο αποδίδεται σε πιθανές αλλαγές στις πολιτικές επιβολής ποινών και στα πρότυπα εγκληματικότητας. Υψηλότερα ποσοστά γυναικών κρατουμένων εμφανίζουν η Ουγγαρία (8,8%), η Τσεχία (8,6%), η Μάλτα (8%) και η Σουηδία (7,9%).

Ναρκωτικά και κλοπές τα συχνότερα αδικήματα

Ως προς τη φύση των αδικημάτων, τα ναρκωτικά παραμένουν η πρώτη αιτία έκτισης ποινής (17,3%), ακολουθούμενα από κλοπές (12,1%). Περίπου ένας στους τρεις καταδικασθέντες εκτίει ποινή για βίαια αδικήματα: ανθρωποκτονία (10,9%), βιασμός ή άλλα σεξουαλικά αδικήματα (8,6%), σωματική βλάβη (6,3%) και ληστεία (6,1%).

Σημειώνεται ότι η έκθεση συντάσσεται ετησίως από το Πανεπιστήμιο της Λωζάνης και καταγράφει τα δεδομένα 51 σωφρονιστικών διοικήσεων κρατών-μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης, με ημερομηνία αναφοράς την 31η Ιανουαρίου 2025.