Η Ρωσική απειλή, η ευρωπαϊκή άμυνα, η ικανότητα του ΝΑΤΟ

Άρθρο του Γιώργου Α. Ζερβάκη *

Από την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πριν από τρία χρόνια, το Κρεμλίνο παρουσιάζει μια κλιμακούμενη επιθετικότητα που ξεφεύγει από τα στρατιωτικά μέτωπα, φθάνοντας στο σημείο οι απειλές του να στοχεύουν τις γειτονικές χώρες της Βαλτικής, χώρες της Κεντρικής-Ανατολικής Ευρώπης, μέσα από υβριδικά σενάρια και παραβιάσεις εναερίου χώρου. Είναι τέτοια η επιθετικότητα του ρωσικού αναθεωρητικού καθεστώτος, που ενώ είναι εκείνο επιτιθέμενο, παρουσιάζει ότι δέχεται την επίθεση από την Βορειοατλαντική Συμμαχία. Ενώ είναι η Ρωσία που εδώ και μια 10ετία σχεδόν καθορίζεται από επιθετικές κινήσεις. Και αυτές τις πραγματοποιεί με τρόπο απροκάλυπτο, όπως έχει αποδείξει με τις επιθέσεις που έχουν εκδηλωθεί με drone κατά της Πολωνικής Δημοκρατίας, τις παραβιάσεις στην Εσθονία.

Αυτό που κάνει το ρωσικό καθεστώς, δεν είναι τίποτα άλλο παρά το ότι θέτει σε μια διαρκή δοκιμασία τις ευρωατλαντικές δομές άμυνας, την ίδια στιγμή που οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, που στήριξαν μεταπολεμικά τα δημοκρατικά ευρωπαϊκά κράτη με την δημιουργία της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, με την στάθμευση αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη, σήμερα βρίσκονται σε μια κρίση αξιόπιστης παρουσίας εντός του ΝΑΤΟ. 

Απέναντι στην επιθετική ρητορική και τακτική του Κρεμλίνου, την ώρα που συμβαίνουν πολλά συμβάντα όπως αυτά της Πολωνίας, το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να υπολείπεται του σκοπού του, να τον καθορίζει σήμερα από μια χαμηλού βεληνεκούς αντίδραση. Το ΝΑΤΟ και τα κράτη-μέλη του πρέπει να επαναπροσδιορίσουν το πως αναπτύσσεται η άμυνα και η ασφάλεια  στον εναέριο χώρο, στα θαλάσσια και στα χερσαία σύνορα των κρατών-μελών, τον επαναπροσδιορισμό της αποτρεπτικής ισχύος. Το παράδειγμα που δείχνει η Ουκρανία, με το πως απαντά η αεράμυνα της στις επιθέσεις που εξαπολύονται καθημερινά από ρωσικά drone, οφείλει να είναι ένας χρήσιμος οδηγός για την ΝΑΤΟϊκή Συμμαχία. 

Καθ’ όλη την μεταπολεμική περίοδο, μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η άμυνα και η ασφάλεια της Ευρώπης οικοδομήθηκε από την παρουσία του αμερικανικού εταίρου και συμμάχου, σήμερα όμως η Αμερική δεν έχει τον ρόλο που είχε τότε. Και σήμερα, η Ευρώπη, η ΕΕ πρέπει να επιδείξουν σαφή ικανότητα και κινητικότητα στην ανάπτυξη μιας αμιγώς κοινοτικής πολιτικής ως προς την άμυνα και την ασφάλεια, να αναπτύξει όπως την πρόβλεψη του άρθρου 7 της Συμμαχίας, αντίστοιχη ουσιαστική ρήτρα όταν κράτος-μέλος της ΕΕ υφίσταται στρατιωτική επιθετική ενέργεια.

Μια συμπαγής και συνεκτική αμυντική Ευρώπη θα συνδράμει και στην αποφασιστική ενδυνάμωση του ΝΑΤΟ, κάτι που ως αίτημα οφείλει να βρει την θέση του εντός των συζητήσεων που αναπτύσσονται εντός των δομών της Συμμαχίας. Τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν τώρα την ευκαιρία να διαμορφώσουν υποδειγματικές υποδομές για την άμυνα τους, την ασπίδα κατά των drone που επιθυμεί η ΕΕ να αναπτύξει στα ανατολικά της σύνορα, επεκτείνοντας της όμως και προς τα νότια σύνορα της, όπως έχει ζητήσει ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Κάτι που πρέπει να γίνει με τρόπο εμφατικό για μια ευρωπαϊκή άμυνα που θα καλύπτεται από κοινά χρηματοδοτικά πρωτόκολλα.

Η απάντηση της Ευρώπης ως προς το πλαίσιο αποτρεπτικής της ικανότητας, για την άμυνα και την ασφάλεια της, απαιτεί τους αναγκαίους χρηματοδοτικούς πόρους που θα μπορούν να υποστηρίξουν εμβληματικά έργα, με κυριότερα την αντιπυραυλική ασπίδα, την θωράκιση της ευρωπαϊκής επικράτειας. Ο οδικός χάρτης για την επίτευξη ενός ισχυρού κοινοτικού αμυντικού προσανατολισμού, ικανού να απαντήσει σε κάθε απειλή, καλεί τα κράτη-μέλη σε εφαρμογή τους, να μπορεί να προβλεφθεί κάθε επιθετική απειλή.

Οι ευρωπαϊκές θέσεις που δεν είναι αμιγώς συμπυκνωμένες σε ένα περιβάλλον κοινοτικοποίησης, εμπεριέχουν και τους προβληματισμούς των ευρωπαίων εταίρων σχετικά με την ύπαρξη μιας δομής που να προσομοιάζει σε μια «Νέα Γιάλτα», με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει ως προς την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας. Μην ξεχνάμε ότι στην μεταπολεμική διάσκεψη της Γιάλτας , τον Φεβρουάριο του 1945, ΗΠΑ, Σοβιετική Ένωση και Μεγάλη Βρετανία, καθόρισαν την μορφή του μεταπολεμικού κόσμου, με μια Ευρώπη χώρες της οποίας έβγαιναν από μια 4ετή γερμανική κατοχή, ενώ άλλες περνούσαν υπό τον έλεγχο σκληρών κομμουνιστικών καθεστώτων. 

Οι θέσεις της ΕΕ που παρουσιάστηκαν ως «Χάρτης της Πορείας Αμυντικής Ετοιμότητας 2030» θα καθορίσουν το πως θα αποτυπώνεται τα επόμενα χρόνια η αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας, με ουσιαστικές εγγυήσεις ασφαλείας για το μέλλον της Ουκρανίας.    Σε αυτό το γεωπολιτικό περιβάλλον η ΕΕ δεν μπορεί να εγκλωβίζεται από εμφανή ελλείμματα που βασίζονται πάνω σε χρόνιες αδυναμίες ενός περιοριστικού διακυβερνητισμού που δεν δίνει ώθηση στην ενοποιητική διαδικασία. Το ντόμινο των γεωπολιτικών εξελίξεων που παράγει κρίσεις και συγκρούσεις, θέτει για την ΕΕ την πρόκληση να αναδείξει την βούληση προσέγγισης της υπερεθνικής, ομοσπονδιακής κατεύθυνσης, να διαμορφώσει ισχυρές πολιτικές για την ενεργειακή αυτονομία, τον αμυντικό της χαρακτήρα, την εταιρική της συνεργασία.

* Ο κ. Γιώργος Α. Ζερβάκης , είναι εκπρόσωπος των Ευρωπαίων Φεντεραλιστών Κρήτης.