Στρες: Γιατί «μπερδεύει» το GPS του εγκεφάλου;

Το στρες δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεση και τη συγκέντρωσή μας. Νέα γερμανική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο PLOS Biology δείχνει ότι η κορτιζόλη, η βασική ορμόνη του στρες, μπορεί να επηρεάσει ακόμη και το σύστημα του εγκεφάλου που μας βοηθά να προσανατολιζόμαστε στον χώρο.

Τι προκαλεί η ορμόνη του στρες;
Οι ερευνητές στην εν λόγω μελέτη διαπίστωσαν ότι μετά τη χορήγηση κορτιζόλης οι συμμετέχοντες δυσκολεύονταν περισσότερο να βρουν τον δρόμο τους, ενώ η δραστηριότητα συγκεκριμένων νευρικών κυττάρων που λειτουργούν σαν ένα εσωτερικό GPS γινόταν λιγότερο ακριβής.

Το πείραμα
Στη μελέτη συμμετείχαν 40 υγιείς άνδρες, οι οποίοι έλαβαν μέρος στο πείραμα σε δύο διαφορετικές ημέρες. Τη μία ημέρα έλαβαν κορτιζόλη και την άλλη ένα εικονικό φάρμακο, χωρίς να γνωρίζουν ποιο από τα δύο είχαν λάβει.

Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες έπρεπε να προσανατολιστούν σε ένα εικονικό περιβάλλον, ενώ οι ερευνητές παρακολουθούσαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου τους μέσω λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας.

Οι εθελοντές κινούνταν σε ένα μεγάλο εικονικό λιβάδι και έπρεπε να κατευθυνθούν προς συγκεκριμένα δέντρα. Αργότερα καλούνταν να βρουν την πιο σύντομη διαδρομή επιστροφής στο αρχικό σημείο.

Γιατί το στρες έκανε την πλοήγηση πιο δύσκολη;
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η κορτιζόλη επηρέασε σημαντικά την ικανότητα προσανατολισμού. Οι συμμετέχοντες έκαναν μεγαλύτερα λάθη στην προσπάθειά τους να βρουν τις σωστές διαδρομές, σε σύγκριση με τις δοκιμές στις οποίες είχαν λάβει το εικονικό φάρμακο.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η επίδραση παρατηρήθηκε ανεξάρτητα από το αν υπήρχαν σταθερά σημεία αναφοράς στο εικονικό περιβάλλον ή από το πόσο περίπλοκη ήταν η διαδρομή.

Τα «κύτταρα-πλοηγοί» του εγκεφάλου
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν ιδιαίτερα στα λεγόμενα κύτταρα πλέγματος, τα οποία βρίσκονται στον ενδορινικό φλοιό. Πρόκειται για εξειδικευμένα νευρικά κύτταρα που ενεργοποιούνται με συγκεκριμένο μοτίβο όταν κινούμαστε στον χώρο και θεωρείται ότι αποτελούν βασικό τμήμα του εσωτερικού συστήματος πλοήγησης του εγκεφάλου.

Μετά τη χορήγηση κορτιζόλης, η χαρακτηριστική δραστηριότητα αυτών των κυττάρων έγινε πολύ λιγότερο σαφής. Η διαταραχή ήταν ακόμη εντονότερη όταν δεν υπήρχαν σταθερά σημεία αναφοράς, με τη δραστηριότητα των κυττάρων πλέγματος να μειώνεται σχεδόν ολοκληρωτικά.

Το μυαλό μας έχει εναλλακτική όταν το στρες μπλοκάρει το GPS του
Παράλληλα, οι επιστήμονες παρατήρησαν αυξημένη δραστηριότητα στον κερκοφόρο πυρήνα, μια διαφορετική περιοχή του εγκεφάλου. Το εύρημα υποδηλώνει ότι όταν το βασικό σύστημα πλοήγησης δυσκολεύεται να λειτουργήσει λόγω του στρες, ο εγκέφαλος μπορεί να προσπαθεί να χρησιμοποιήσει μια διαφορετική στρατηγική για να προσανατολιστεί.

Τι σχέση έχει με το Αλτσχάιμερ;
Η ανακάλυψη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή ο ενδορινικός φλοιός είναι μία από τις πρώτες περιοχές του εγκεφάλου που επηρεάζονται από τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το χρόνιο στρες έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας και θεωρούν ότι η μελέτη προσφέρει ένα πιθανό κομμάτι του παζλ για το πώς οι ορμόνες του στρες μπορούν να επηρεάζουν ευαίσθητα εγκεφαλικά κυκλώματα.

Ωστόσο, τα ευρήματα αφορούν σε μια συγκεκριμένη πειραματική συνθήκη και δεν σημαίνουν ότι το καθημερινό στρες προκαλεί από μόνο του Αλτσχάιμερ. Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να κατανοηθεί αν και κατά πόσο οι επιδράσεις αυτές εμφανίζονται και σε περιπτώσεις χρόνιου στρες στην καθημερινή ζωή.