Via Querinissima: Από την πολιτιστική κληρονομιά στην εκπαίδευση του ενεργού πολίτη

Γράφει η Γαρυφαλιά Κωνσταντάκη

  Τι μπορεί να συνδέει ένα παιδί στο Γάζι με έναν συνομήλικό του στο Røst της Νορβηγίας; Ένα ταξίδι που ξεκίνησε από την Κρήτη πριν από σχεδόν έξι αιώνες προσφέρει μια απροσδόκητη αφετηρία. Η Via Querinissima μπορεί να εμπνεύσει μαθητές και μαθήτριες από το Νηπιαγωγείο έως το Λύκειο να γνωρίσουν τον τόπο τους και να συνεργαστούν με σχολεία άλλων χωρών. Στην Ελλάδα, αυτή η δυνατότητα συναντά τις «Δράσεις Ενεργού Πολίτη»: τη μάθηση που οδηγεί σε συμμετοχή και σε ένα χρήσιμο αποτέλεσμα για την κοινότητα.

  Στις 25 Απριλίου 1431, ο Βενετός ευγενής και έμπορος Pietro Querini απέπλευσε από τον Χάνδακα, το σημερινό Ηράκλειο, με προορισμό τη Φλάνδρα. Το πλοίο του, η Querina, μετέφερε εμπορεύματα, ανάμεσά τους κρασί Malvasia. Το καράβι έδεσε για ανεφοδιασμό και επισκευές στο Κάδιθ και στη Λισαβόνα, ενώ ακολούθησε προσέγγιση στο Muros της Γαλικίας. Οι καταιγίδες στον Ατλαντικό ανέτρεψαν την πορεία και το πλήρωμα αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το πλοίο. Τον Ιανουάριο του 1432, ναυαγοί έφτασαν στη Sandøya, στα νησιά Lofoten. Τον Φεβρουάριο, ψαράδες τούς μετέφεραν στο Røst, όπου οι κάτοικοι τούς πρόσφεραν τροφή, στέγη και φροντίδα. Εκεί ο Querini γνώρισε το stockfish, ψάρι αποξηραμένο στον αέρα, ηλιοστεγνωμένο, χωρίς αλάτι. Κατά το ταξίδι της επιστροφής, ο Querini και οι σύντροφοί του διέσχισαν περιοχές της Νορβηγίας και της Σουηδίας. Στη συνέχεια, ο ίδιος ταξίδεψε μέσω Αγγλίας για να επιστρέψει στη Βενετία. Την περιπέτεια διασώζουν δύο αφηγήσεις: εκείνη του Querini και εκείνη των συντρόφων του Cristoforo Fioravanti και Nicolò de Michiel.

  Αυτή η ιστορία επιτρέπει να δούμε την Ευρώπη ως χώρο μετακινήσεων και ανθρώπινων συναντήσεων. Η Via Querinissima, πιστοποιημένη το 2026 ως Πολιτιστική Διαδρομή του Συμβουλίου της Ευρώπης, συνδέει σήμερα κοινότητες με αφετηρία αυτή την κληρονομιά. Τα ελληνικά μέλη της Ένωσης είναι ο Δήμος Μαλεβιζίου, η 3win Action και η Αναπτυξιακή Ηρακλείου (Heraklion Development Agency). Η παρουσία τους προσφέρει δυνατότητες αναζήτησης συνεργασιών ανάμεσα στα σχολεία, την τοπική αυτοδιοίκηση και τους φορείς του ευρωπαϊκού δικτύου. Το Ηράκλειο, ως τόπος αναχώρησης του Querini, και το Μαλεβίζι, με την ιστορική του ενδοχώρα, αποτελούν, θεμελιακούς τόπους, ιδιαίτερα πρόσφορες αφετηρίες.

  Το Πρόγραμμα Σπουδών «Δράσεις Ενεργού Πολίτη» εφαρμόζεται στην Πρωτοβάθμια και στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Η εγκύκλιος του Σεπτεμβρίου 2026 εξειδικεύει την εφαρμογή του στο Νηπιαγωγείο, στο Δημοτικό, στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο, περιλαμβάνοντας τη γενική, την επαγγελματική και την ειδική αγωγή και εκπαίδευση. Ο αριθμός των δράσεων, ο χρόνος και τα μαθήματα στα οποία εντάσσονται διαφοροποιούνται ανά τάξη και τύπο σχολείου. Κοινός προσανατολισμός είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, της συνεργασίας και της κοινωνικής υπευθυνότητας, με ενεργό ρόλο των μαθητών στην επιλογή και στην υλοποίηση των δράσεων.

  Ειδικά για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο προβλέπεται κάθε σχολικό έτος μία υποχρεωτική δράση Τοπικής Ιστορίας και μία Τοπικής Γεωγραφίας ανά σχολική μονάδα, στις τάξεις που επιλέγονται με παιδαγωγικά κριτήρια. Οι δράσεις αυτές προσμετρώνται στις «Δράσεις Ενεργού Πολίτη». Η συγκεκριμένη υποχρέωση δεν επεκτείνεται με τον ίδιο τρόπο στο Νηπιαγωγείο και στο Λύκειο, όπου αντίστοιχα θέματα μπορούν να αξιοποιηθούν μέσα στο προβλεπόμενο πλαίσιο ενεργού πολιτειότητας. Η Via Querinissima αποτελεί μια προτεινόμενη θεματική αφετηρία, την οποία κάθε σχολείο μπορεί να προσαρμόσει στις ανάγκες του.

Η ουσία βρίσκεται στη σύνδεση της γνώσης με τη συμμετοχή. Οι μαθητές διερευνούν ένα πραγματικό ζήτημα, σχεδιάζουν μια παρέμβαση, την υλοποιούν, κοινοποιούν το αποτέλεσμα και αποτιμούν όσα έμαθαν και πέτυχαν. Μια επίσκεψη σε μνημείο μπορεί έτσι να οδηγήσει στη δημιουργία ενός προσβάσιμου οδηγού, ενώ η μελέτη μιας ακτής σε τεκμηριωμένες προτάσεις για τη φροντίδα της. Η ιστορική έρευνα εξηγεί τη διαμόρφωση του τόπου, η γεωγραφική παρατήρηση φωτίζει τη σχέση ανθρώπου και περιβάλλοντος και η ενεργός συμμετοχή συνδέει αυτές τις γνώσεις με τη σημερινή ζωή.

Το Ηράκλειο προσφέρει ένα ιδιαίτερα πλούσιο πεδίο. Η Κάντια υπήρξε διοικητικό και εμπορικό κέντρο της βενετικής Κρήτης, με λιμάνι που συνέδεε την ενδοχώρα με τη Μεσόγειο. Η μακρά περίοδος της βενετικής κυριαρχίας, από τις αρχές του 13ου αιώνα έως την πτώση της πόλης το 1669, άφησε ίχνη στην αρχιτεκτονική, την οικονομία και τον πολιτισμό. Η μελέτη της περιλαμβάνει τις ανταλλαγές και τη δημιουργία, αλλά και τις κοινωνικές ανισότητες, τις συγκρούσεις και την εργασία των ανθρώπων που συντηρούσαν την πόλη και την ύπαιθρο.

Image

  Το βενετικό λιμάνι και τα νεώρια, η Rocca al Mare (ο Κούλες, δηλαδή, όπως είναι γνωστό το φρούριο με τη μεταγενέστερη ονομασία) και οι οχυρώσεις, η βασιλική του Αγίου Μάρκου, η Λότζια και η κρήνη Μοροζίνι προσφέρονται για διαφορετικές αναγνώσεις: ναυσιπλοΐα, άμυνα, δημόσια ζωή, ύδρευση. Η Βασιλική του Αγίου Μάρκου ιδρύθηκε το 1239, ενώ η σημερινή Λότζια και η κρήνη Μοροζίνι συνδέονται με τον 17ο αιώνα. Η διάκριση αυτή έχει εκπαιδευτική αξία: τα παιδιά καταλαβαίνουν ότι τα μνημεία που βλέπουμε σήμερα ανήκουν σε διαφορετικές φάσεις της ιστορίας. Η σύνδεσή τους με τη Via Querinissima αφορά άλλοτε την εποχή του ταξιδιού και άλλοτε το ευρύτερο βενετικό περιβάλλον και τη μεταγενέστερη εξέλιξή του.

  Στο Μαλεβίζι, το Παλαιόκαστρο και η ενετική έπαυλη στη Ροδιά επιτρέπουν να μελετηθούν η παράκτια άμυνα, η κατοίκηση και η σχέση της υπαίθρου με τον Χάνδακα. Οι αμπελώνες και οι οικισμοί δίνουν αφορμή να εξεταστούν η αγροτική παραγωγή και οι μεταφορές. Στην ευρύτερη περιοχή του Ηρακλείου, οι πηγές των Αρχανών και η διαδρομή του νερού προς την κρήνη Μοροζίνι διευρύνουν την έρευνα πέρα από τα σημερινά δημοτικά όρια. Η ιστορική επαρχία Μαλεβιζίου, όπου διατηρούσε φέουδο ο ίδιος ο Querini, και ο σημερινός δήμος χρειάζεται επίσης να διακρίνονται στους χάρτες, ώστε η έρευνα να αποδίδει με ακρίβεια τις μεταβολές του χώρου.

  Η Via Querinissima διαθέτει ήδη εκπαιδευτικά παραδείγματα για διαφορετικές ηλικίες. Το «The day they met Querini!» αξιοποίησε στη Νορβηγία το παιχνίδι και τη δραματοποίηση με παιδιά προσχολικής ηλικίας. Το πιλοτικό «Draw your Map» σχεδιάστηκε για παιδιά 7–14 ετών, ενώ το «Port Educational» προσφέρει ψηφιακό υλικό για τα λιμάνια της Βενετίας και της Chioggia. Το «Musical notes on the Via Querinissima» παρουσιάζει μουσικές ανταλλαγές με αφετηρία το Sandrigo. Στον ίδιο ιστότοπο παρουσιάζονται δημιουργικές εργασίες μαθητών του A. Scarpa και η γαστρονομική αφήγηση παιδιών του Δημοτικού σχολείου ¨Dante Alighieri¨ για το baccalà mantecato. Πρόκειται για δημοσιευμένες εμπειρίες που μπορούν να εμπνεύσουν νέες συνεργασίες, με προσαρμογή στο ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο.

  Η ίδια ιστορία μπορεί να αποκτήσει διαφορετικό βάθος σε κάθε ηλικία. Στο Νηπιαγωγείο κυριαρχούν η αφήγηση, το συμβολικό παιχνίδι και οι μικρές συλλογικές πράξεις φροντίδας. Στο Δημοτικό αναπτύσσονται η επιτόπια παρατήρηση, οι συνεντεύξεις και η απλή χαρτογράφηση. Στο Γυμνάσιο οι μαθητές συγκρίνουν πηγές, ερμηνεύουν δεδομένα και εξετάζουν διαφορετικές οπτικές. Στο Λύκειο μπορούν να τεκμηριώσουν προτάσεις για δημόσια ζητήματα και να δημιουργήσουν ψηφιακές εφαρμογές ή ενημερωτικές παρεμβάσεις. Στα ΕΠΑ.Λ. οι σχετικές εργασίες μπορούν να αξιοποιούν και τεχνικές γνώσεις των μαθητών, με την ένταξη των δράσεων στα μαθήματα και στον χρόνο που προβλέπει η εγκύκλιος.

«Από τον Χάνδακα στο Røst: Χαρτογραφώντας το ταξίδι τότε και τους τόπους μας σήμερα»: Η πρόταση αντλεί έμπνευση από το ταξίδι του Querini και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Draw your Map». Οι μαθητές δημιουργούν έναν κοινό χάρτη, στον οποίο αποτυπώνουν με διαφορετικά χρώματα την ιστορική διαδρομή και τους σημερινούς τόπους των συνεργαζόμενων σχολείων. Κάθε σχολείο προσθέτει πληροφορίες για την περιοχή του, προσαρμόζοντας την εργασία στην ηλικία των μαθητών. Στο Νηπιαγωγείο, τα παιδιά χρησιμοποιούν ζωγραφιές και απλά σύμβολα για να παρουσιάσουν το σχολείο, τον τόπο τους και τη θάλασσα. Στο Δημοτικό, χαρτογραφούν τη γειτονιά, το λιμάνι ή έναν οικισμό του Μαλεβιζίου και ανταλλάσσουν φωτογραφίες και περιγραφές με συνομηλίκους τους. Στο Γυμνάσιο, συγκρίνουν το κλίμα και τη μορφολογία των περιοχών, υπολογίζουν αποστάσεις και διερευνούν πώς γίνονταν οι θαλάσσιες μετακινήσεις την εποχή του Querini και πώς γίνονται σήμερα. Στο Λύκειο, μπορούν να δημιουργήσουν έναν διαδραστικό ψηφιακό χάρτη με ιστορικές πηγές, μνημεία και πληροφορίες για την πρόσβαση σε αυτά. Σε κάθε εκπαιδευτική βαθμίδα τα παιδιά μπορούν, χρησιμοποιώντας τα ανάλογα εργαλεία, να αποδώσουν τις σκέψεις τους για τη Via Querinissima ως διαπολιτισμική διαδρομή.

  Σχολεία της Νορβηγίας ή της Ιταλίας μπορούν να συνεισφέρουν αντίστοιχο υλικό, ώστε οι μαθητές να ανακαλύψουν ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στους τόπους τους. Συνδυάζοντας Ιστορία, Γεωγραφία, Μαθηματικά, ξένες γλώσσες και Πληροφορική, δημιουργούν έναν συλλογικό άτλαντα, διαθέσιμο στις σχολικές βιβλιοθήκες και στην τοπική κοινωνία. Στον άτλαντα διευκρινίζεται ποια σημεία αποτελούν τεκμηριωμένους σταθμούς του ταξιδιού και ποια συμμετέχουν στη σημερινή εκπαιδευτική συνεργασία.

«Μνημεία που αφηγούνται την πόλη»: Το βενετικό λιμάνι, τα νεώρια και ο Άγιος Μάρκος στο Ηράκλειο, η έπαυλη στη Ροδιά και το Παλαιόκαστρο στο Μαλεβίζι προσφέρονται για δράσεις Τοπικής Ιστορίας. Η σύνδεση με τη Via Querinissima αφορά τον βενετικό κόσμο και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Τα μικρότερα παιδιά παρατηρούν σχήματα και σύμβολα και δημιουργούν ένα εικονογραφημένο βιβλίο. Στο Δημοτικό συντάσσουν σύντομες αφηγήσεις για συνομηλίκους τους. Στο Γυμνάσιο συγκρίνουν φωτογραφίες και ιστορικές μαρτυρίες. Στο Λύκειο μπορούν να συνδυάσουν την τεκμηρίωση με έναν ψηφιακό οδηγό ή μια πρόταση βελτίωσης της ενημέρωσης και της προσβασιμότητας. Ένα σχολείο της Βενετίας παρουσιάζει μνημείο ανάλογης λειτουργίας. Η Ιστορία, η Γλώσσα, τα Εικαστικά και η τεχνολογία υπηρετούν έναν κοινό σκοπό: να γίνει η κληρονομιά κατανοητή και προσιτή σε περισσότερους ανθρώπους.

«Δύο ακτές μία θάλασσα που μας συνδέει»: Από την Αμμουδάρα και το Παλαιόκαστρο έως το λιμάνι του Ηρακλείου, η Τοπική Γεωγραφία συναντά τις θαλάσσιες διαδρομές της Via Querinissima και το «Port Educational». Στο Νηπιαγωγείο, τα παιδιά παρατηρούν ένα ασφαλές τμήμα της ακτής και προτείνουν απλούς τρόπους φροντίδας του. Στο Δημοτικό καταγράφουν χρήσεις της παραλίας και είδη απορριμμάτων. Στο Γυμνάσιο εξετάζουν τη σχέση μορφολογίας, ανέμων και ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Στο Λύκειο μπορούν να επεξεργαστούν τα δεδομένα και να παρουσιάσουν τεκμηριωμένες προτάσεις στον δήμο. Με σχολεία της Βενετίας ή της Chioggia να συγκρίνουν ανάγκες παράκτιων κοινοτήτων. Οι μαθητές μπορούν, έτσι, να συνεργαστούν, στο πλαίσιο της Via Querinissima, με συνομηλίκους τους από σχολεία της Βενετίας ή της Chioggia, για να διερευνήσουν πώς η θάλασσα και το λιμάνι επηρεάζουν την καθημερινή ζωή στις περιοχές τους. Ανταλλάσσοντας φωτογραφίες, χάρτες και παρατηρήσεις από επιτόπιες έρευνες, μπορούν να εντοπίσουν κοινές προκλήσεις, όπως η ρύπανση των ακτών, η τουριστική πίεση και η προστασία της θαλάσσιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Η συνεργασία μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία ενός κοινού ψηφιακού χάρτη ή μιας πολύγλωσσης μαθητικής εκστρατείας ενημέρωσης, με προτάσεις για τη φροντίδα των ακτών και των λιμανιών κάθε τόπου. Οι Φυσικές Επιστήμες, τα Μαθηματικά και η Αγωγή του Πολίτη συνδέονται σε μια κοινή εκστρατεία ενημέρωσης, με επαναληπτική παρατήρηση του τόπου ώστε να αποτιμηθεί το αποτέλεσμα.   

Image

«Από το αμπέλι του τόπου μας στο τραπέζι της Ευρώπης»: Στην Τύλισο, σε αμπελουργικούς οικισμούς του Μαλεβιζίου και στις Δαφνές του Δήμου Ηρακλείου, η παραγωγή και η διακίνηση τροφίμων συνδέονται θεματικά με το φορτίο της Querina και τη γνωριμία του Querini με το stockfish. Νήπια και μικροί μαθητές παρατηρούν το αμπέλι και γνωρίζουν προϊόντα του σταφυλιού κατάλληλα για την ηλικία τους. Μεγαλύτερα παιδιά συγκεντρώνουν οικογενειακές αφηγήσεις και συνομιλούν με παραγωγούς. Στο Γυμνάσιο διερευνούν τρόπους συντήρησης τροφίμων, ενώ στο Λύκειο μπορούν να εξετάσουν τις μεταφορές, τη συσκευασία και τη σπατάλη. Σχολείο του Røst συνεισφέρει στοιχεία για την αλιεία και σχολείο του Veneto για τις διατροφικές παραδόσεις. Έμπνευση προσφέρει η δράση του Dante Alighieri. Ιστορία, Γεωγραφία και Φυσικές Επιστήμες οδηγούν σε πολύγλωσσο λεύκωμα και σε μια πρακτική μείωσης της σπατάλης τροφίμων στο σχολείο. Οι μαθητές ελέγχουν τις πηγές πριν συνδέσουν συγκεκριμένους αμπελώνες με το φορτίο του 1431.

Image

«Το νερό ταξιδεύει από την ενδοχώρα στην πόλη»: Η κρήνη Μοροζίνι και η διαδρομή του νερού από τις πηγές των Αρχανών προσφέρουν αφετηρία για συνεργασία σχολείων διαφορετικών περιοχών. Η σύνδεση με τη Via Querinissima είναι θεματική, μέσα από τη βενετική κληρονομιά και τη διαχείριση φυσικών πόρων· το συγκεκριμένο έργο ύδρευσης είναι μεταγενέστερο του Querini. Στο Νηπιαγωγείο καλλιεργούνται καθημερινές συνήθειες εξοικονόμησης, στο Δημοτικό χαρτογραφείται μια απλή διαδρομή του νερού και στο Γυμνάσιο εξετάζονται η μορφολογία του εδάφους και οι ανάγκες ύδρευσης. Στο Λύκειο μπορούν να αξιοποιηθούν στοιχεία κατανάλωσης για ένα εφαρμόσιμο σχέδιο εξοικονόμησης στο σχολείο. Ένα συνεργαζόμενο σχολείο της Βενετίας προσφέρει διαφορετική οπτική για την εξασφάλιση πόσιμου νερού. Η ιστορική γνώση αποκτά κοινωνικό αποτέλεσμα όταν οι μαθητές παρακολουθούν την εφαρμογή και αξιολογούν τη βελτίωση.

«Η φιλοξενία γίνεται σχολική πράξη»: Η υποδοχή των ναυαγών στο Røst συνδέει αυτή τη δράση με τον πυρήνα της Via Querinissima. Με έμπνευση από το «The day they met Querini!», τα νήπια δραματοποιούν τη συνάντηση ανθρώπων που δεν μιλούν την ίδια γλώσσα. Στο Δημοτικό δημιουργούνται πολύγλωσσοι οδηγοί καλωσορίσματος και ομάδες υποδοχής νέων μαθητών. Στο Γυμνάσιο μπορούν να συγκεντρωθούν τοπικές μαρτυρίες μετακίνησης και φιλοξενίας, με σεβασμό στους ανθρώπους που τις μοιράζονται. Στο Λύκειο οι μαθητές διερευνούν εμπόδια συμμετοχής στη σχολική ζωή και προτείνουν συγκεκριμένες λύσεις. Η Γλώσσα, η Θεατρική Αγωγή, οι ξένες γλώσσες και η Πολιτική Παιδεία συναντώνται σε κοινό έργο με σχολεία της Νορβηγίας και της Ιταλίας. Η αλληλεγγύη αποκτά καθημερινό περιεχόμενο, όταν κάθε νέο μέλος της σχολικής κοινότητας βρίσκει ουσιαστική υποστήριξη.

  Οι προτάσεις αποτελούν ένα σύνολο επιλογών. Ένα Δημοτικό ή Γυμνάσιο μπορεί, για παράδειγμα, να επιλέξει τη δράση των μνημείων για την Τοπική Ιστορία και τη δράση των ακτών για την Τοπική Γεωγραφία, διατηρώντας διακριτούς στόχους και κοινή τελική παρουσίαση. Ένα Νηπιαγωγείο μπορεί να επικεντρωθεί στη φιλοξενία, ενώ ένα Λύκειο σε μια ψηφιακή εφαρμογή ή σε μια προσβάσιμη πολιτιστική περιήγηση. Η διαθεματική συμβολή διαφορετικών μαθημάτων οργανώνεται γύρω από την προβλεπόμενη ένταξη κάθε δράσης στο πρόγραμμα του σχολείου. Ο σχεδιασμός χρειάζεται σαφές ερώτημα, ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα και τρόπο αποτίμησης του κοινωνικού αποτελέσματος.

  Η συμμετοχή όλων αποτελεί μέρος του σχεδιασμού. Στα σχολεία γενικής και ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης, οι δραστηριότητες προσαρμόζονται στις δυνατότητες επικοινωνίας, μετακίνησης και μάθησης των μαθητών. Εικόνες, απτικά υλικά, ηχητικές περιγραφές και εναλλακτικοί τρόποι έκφρασης επιτρέπουν διαφορετικές, εξίσου ουσιαστικές συνεισφορές. Στα Εργαστήρια Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, μια τοπική πολιτιστική διαδρομή μπορεί να συνδέσει τη γνωριμία με τον τόπο με δεξιότητες αυτονομίας, όπως ο προσανατολισμός, η επικοινωνία και η χρήση υπηρεσιών της κοινότητας.

   Η συνεργασία μπορεί να απλωθεί σε ολόκληρη την Κρήτη. Σχολεία των Χανίων μπορούν να διερευνήσουν την ιστορία και τη σημερινή ζωή του παλιού λιμανιού τους, σχολεία του Ρεθύμνου τη σχέση του ιστορικού κέντρου με τη θάλασσα και σχολεία του Λασιθίου την κληρονομιά των παράκτιων οχυρώσεων. Κοινό ερώτημα μπορεί να είναι πώς η βενετική παρουσία διαμόρφωσε διαφορετικούς τόπους και πώς οι σημερινοί κάτοικοι φροντίζουν αυτή την κληρονομιά. Η συμμετοχή τους σε μια εκπαιδευτική συνεργασία δεν προϋποθέτει ότι κάθε περιοχή αποτέλεσε σταθμό του Querini· στηρίζεται σε τεκμηριωμένες ιστορικές και θεματικές συνδέσεις.

  Για τις διεθνείς συνεργασίες, ένα πρώτο βήμα είναι η αναζήτηση ενδιαφερόμενων σχολείων σε περιοχές του δικτύου, όπως η Βενετία, το Sandrigo και το Røst. Ο Δήμος Μαλεβιζίου, η 3win Action και η Αναπτυξιακή Ηρακλείου μπορούν να προσκληθούν σε διάλογο για τη διευκόλυνση σχετικών επαφών. Οι εκπαιδευτικοί συμφωνούν ένα κοινό ερώτημα και ένα εφικτό αποτέλεσμα: δύο χάρτες, μια ηχητική ιστορία ή ένα λεύκωμα. Οι ανταλλαγές μπορούν να αρχίσουν από απόσταση. Η μουσική, με έμπνευση από το «Musical notes on the Via Querinissima», προσφέρει έναν ακόμη τρόπο επικοινωνίας. Οι συνεργασίες αυτές προτείνονται προς διερεύνηση και διαμορφώνονται από κοινού με τα ενδιαφερόμενα σχολεία.

   Προτείνεται, ακόμη,  η σταδιακή συγκρότηση ενός «Μαθητικού Άτλαντα της Via Querinissima», στον οποίο κάθε σχολείο θα συνεισφέρει μια τεκμηριωμένη ιστορία και μια πράξη φροντίδας για τον τόπο του. Οι Διευθύνσεις Εκπαίδευσης μπορούν να αποτελέσουν σημεία διάχυσης σχετικών προτάσεων και εμπειριών. Μουσεία, βιβλιοθήκες και επιστημονικοί φορείς μπορούν να προσκληθούν να υποστηρίξουν την τεκμηρίωση. Μαθητές διαφορετικών βαθμίδων μπορούν επίσης να συνεργαστούν. Οι μεγαλύτεροι να μετατρέψουν την έρευνά τους σε υλικό για τους μικρότερους και εκείνοι να το δοκιμάσουν, προσφέροντας τη δική τους οπτική.

  Το ταξίδι του Pietro Querini ξεκίνησε με εμπορεύματα και προορισμό τη Φλάνδρα. H διαχρονική του αξία, όμως, βρίσκεται στους δεσμούς που γεννήθηκαν ανάμεσα σε ανθρώπους μακρινών τόπων. Σήμερα, η Via Querinissima προσκαλεί τα σχολεία να δώσουν τη δική τους συνέχεια σε αυτή την ιστορία: να μετατρέψουν τη γνωριμία με ένα μνημείο σε φροντίδα για την πολιτιστική κληρονομιά, τη μελέτη μιας ακτής σε ευθύνη για το περιβάλλον και την επικοινωνία με ένα σχολείο άλλης χώρας σε ουσιαστική συνεργασία. Από το Νηπιαγωγείο έως το Λύκειο, κάθε μαθητής μπορεί να ανακαλύψει ότι η φωνή του έχει αξία και η συμμετοχή του μπορεί να αλλάξει κάτι στον τόπο του. Στον χάρτη που ενώνει την Κρήτη με τις κοινότητες της Ευρώπης, οι νέες γενιές μπορούν να προσθέσουν τις δικές τους διαδρομές γνώσης, αλληλεγγύης και δημιουργίας. Σχεδόν έξι αιώνες μετά, το επόμενο κεφάλαιο αυτού του ταξιδιού μπορεί να γραφτεί στα σχολεία μας.

        ΠΗΓΕΣ:

• Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού. «Εφαρμογή του Προγράμματος Σπουδών (ΠΣ) “Δράσεις Ενεργού Πολίτη” στο Νηπιαγωγείο, το Δημοτικό, το Γυμνάσιο και το Λύκειο και Δράσεων Τοπικής Ιστορίας και Τοπικής Γεωγραφίας στο Δημοτικό και το Γυμνάσιο». Εγκύκλιος αρ. πρωτ. 128360/ΓΔ4, 28 Σεπτεμβρίου 2026. ΑΔΑ: 9ΘΚ046ΝΚΠΔ-Δ7Ψ.
• Δήμος Ηρακλείου. «Διαδρομές στην πόλη» https://www.heraklion.gr/visitor/walking-town/sight-seeing.html.
• Δήμος Ηρακλείου. «Ενετικές Κρήνες» https://www.heraklion.gr/ourplace/venetian-fountains/venetian-fountains.html.
• Δήμος Ηρακλείου. «Ιστορικά Στοιχεία» https://www.heraklion.gr/ourplace/throwback/historical-elements.html.
• Δήμος Ηρακλείου. «Το Δημαρχείο» https://www.heraklion.gr/municipality/city-hall/city-hall.html
• Δήμος Μαλεβιζίου. «Παλαιόκαστρο» https://visitmalevizi.gr/el/article/poleis-kai-xoria-tou-dimou-malebiziou/palaiokastro/3523.
• Δήμος Μαλεβιζίου. «Ροδιά». Visit Malevizi https://visitmalevizi.gr/el/article/poleis-kai-xoria-tou-dimou-malebiziou/rodia/3531.
• Συμβούλιο της Ευρώπης. «Via Querinissima». Cultural Routes of the Council of Europe https://www.coe.int/en/web/cultural-routes/via-querinissima.
• Via Querinissima. «Αναπτυξιακή Εταιρεία Ηρακλείου» https://www.viaquerinissima.net/el/heraklion-development-agency.
• Via Querinissima. «Draw your Map». https://www.viaquerinissima.net/post/draw-your-map.
• Via Querinissima. «Educational Projects»  https://www.viaquerinissima.net/educational-projects.
• Via Querinissima. «Malevizi Municipality»  https://www.viaquerinissima.net/malevizi-municipality.
• Via Querinissima. «Members» https://www.viaquerinissima.net/members.
• Via Querinissima. «Musical notes on the Via Querinissima» https://www.viaquerinissima.net/post/musical-notes-on-the-via-querinissima.
• Via Querinissima. «Pietro Querini’s Story» https://www.viaquerinissima.net/pietro-querini-story.
• Via Querinissima. «Port Educational» https://www.viaquerinissima.net/post/port-educational.
• Via Querinissima. «The day they met Querini!» https://www.viaquerinissima.net/post/children-discover-querini-s-story.

*Η Γαρυφαλιά Κωνσταντάκη είναι εκπαιδευτικός, Υποψήφια διδάκτωρ Ιστορίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Via Querinissima

Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ηράκλειο