Για την Ασπασία Παπαδοπεράκη και το έργο της

Αγαπητό Cretalive,

«Πρέπει να τη γνωρίσεις» μου είχε πει ο Κωστής ο φίλος μου για την Ασπασία Παπαδοπεράκη. «Πρόκειται για μια εξαιρετική προσωπικότητα». Η Ασπασία Παπαδοπεράκη που μας αποχαιρέτησε προχθές έχει φιλοτεχνήσει την προτομή του πατέρα του Εμμανουήλ Ασκοξυλάκη που κοσμεί την πλατεία στο Τυμπάκι, τον τόπο καταγωγής του. 

Ο μαθηματικός Εμμανουήλ Ασκοξυλάκης υπήρξε μια σπουδαία μορφή για την Κρήτη. Ήρωας του Αλβανικού Πολέμου, ξεχωριστός καθηγητής και γυμνασιάρχης στα σχολεία του Ηρακλείου και μια προσωπικότητα με μεγάλο ειδικό βάρος. Αναγνωρίζοντας την προσφορά του στα Γράμματα και την κοινωνία οι μαθητές του χρηματοδότησαν την δημιουργία της προτομής του από την Ασπασία Παπαδοπεράκη.

Η πρώτη επαφή της Ασπασίας Παπαδοπετράκη με τη γλυπτική, όπως η ίδια έχει αφηγηθεί, ήταν όταν δωδεκάχρονη έβλεπε τον θείο της να σκαλίζει πέτρες για να φτιάξει γούρνες. «Τι ευχή έδωσα τότε και έπιασε και όλη μου τη ζωή σκαλίζω πέτρες;» έλεγε χαριτολογώντας.

Στο ερώτημα αν στη γλυπτική καθοριστικό ρόλο παίζουν οι δάσκαλοι απαντά πως το ταλέντο και χωρίς δασκάλους βγάζει έργο. Από την εμπειρία της στο Παρίσι λέει ότι «τους Έλληνες μας έβαζαν στα καλύτερα πόστα. Διότι μπορεί να μην μας είχαν διδάξει οι δάσκαλοί μας, όμως μας δίδαξε η Ελλάδα. Περπατάμε μέσα στις αρχαιότητες, στις ομορφιές και αυτό είναι μια μεγάλη διδασκαλία. Παρθένης, Παπαλουκάς, Απάρτης είναι μεγάλοι δάσκαλοι. Ο Ροντέν, που τον έχουν θεό οι Γάλλοι, δεν είναι τίποτα μπροστά στον Δημητριάδη και στον Φιλιππότη, τα έργα των οποίων μπροστά στο Παναθηναϊκό στάδιο θα έπρεπε να βάλουμε φρουρούς να τα φυλάνε. Και ο Χαλεπάς βέβαια».

Η Ασπασία Παπαδοπεράκη είχε τη μεγάλη τύχη να αναλάβει έργα πολύ σπουδαίων προσωπικοτήτων. «Οι μεγάλες μορφές σε περιορίζουν ως προς την προσωπική σου δουλειά». Πρέπει να βρεις τη συνισταμένη του τι έχει ο κόσμος και τι εσύ γι’ αυτές. Μέσα εκεί θα βάλω την αισθητική μου, η οποία θα είναι σε δεύτερο  πλάνο. Είχα τη μεγάλη τιμή να κάνω Μαρία Κάλλας, Καβάφη, Θεοτοκόπουλο, Κορνάρο, Καζαντζάκη, Φίλιππο Β’, Θεοδωράκη, Ξυλούρη… έργα που έχουνε πολύ πόνο για να τα φτάσεις όσο μπορείς στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Πρέπει να ξεπεράσεις τις δυνάμεις σου. Γιατί αν δεν τις ξεπεράσεις δεν αισθάνεσαι ασφαλής».

Η συγκέντρωση των στοιχείων για το πρόσωπο που θα αποδώσει είναι μια διατριβή ολόκληρη, έχει πει. Ο Θεοτοκόπουλος που μελέτησε την δίδαξε λέει ότι έργο χωρίς αυτοθυσία δεν γίνεται. «Η φύση των πραγμάτων» που λέει ο Κορνάρος εννιά φορές στον Ερωτόκριτο, την οδηγεί να δει αν ένα έργο είναι καλό ή όχι. «Και ο τρόπος που τη γνωρίζουμε όπως λέει και ο Επίκουρος είναι η αίσθηση» υποστηρίζει. Διότι ανακάλυψε, λέει, «ότι ο Κορνάρος έχει επηρεαστεί από τον Λουκρίτιο  ο οποίος έχει αποδώσει ποιητικά το «περί φύσεως» του Επίκουρου».

Για να φιλοτεχνήσει τον Καζαντζάκη διάβασε δυο και τρις φορές όλα τα έργα του. Το ίδιο και με τα σκίτσα που της παρήγγειλαν για τον Σεφέρη. «Μέσα από αυτά βγάζω τη δομή του προσώπου τους. Δεν αρκούν μερικές καλές φωτογραφίες».

Όσο γι’ αυτούς που δεν έχουν εικόνα, όπως ο Θεοτοκόπουλος και ο Κορνάρος η αναζήτηση της μορφή προκύπτει από το έργο τους. 

Για το έργο των Θεοτοκόπουλου, Κορνάρου και Καζαντζάκη που εκτίθεται στο Ηράκλειο λέει ότι της πήρε πάνω από τρία χρόνια. «Νόμιζαν ότι θα τους έκανα ανθρωπάκια. Τέτοιες μορφές όμως είναι θεϊκές… Το δύσκολο ήταν όμως στον Καζαντζάκη παρά το ότι υπάρχουν φωτογραφίες γι’ αυτόν σε αντίθεση με τους άλλους δύο. … Είχα έναν δισταγμό πως θα τον βάλω ανάμεσα τους. Έπρεπε να φανεί η διστακτικότητά του, η αμφιβολία του, αν στέκεται  σωστά, στο ύψος του. Διότι αντιπροσωπεύει την Κρήτη σε όλον τον κόσμο».

Για τον Ξυλούρη άκουγε συνέχεια τα τραγούδια του. Για την Κάλλας δυό χρόνια άκουγε όπερες και άριές της και έκλαιγε. «Γιατί μου δόθηκε αυτό το βάρος. Έλεγα «πώς θα αφήσω την μορφή της Κάλλας σε αυτή την γη»; Και όταν ήρθαν να πάρουν το έργο για να το βάλουν στην πλατεία Μαδρίτης, τους λέω «η Κάλλας δεν θα βγει από το εργαστήριό μου αν δεν πεισθώ εγώ η ίδια ότι είναι ικανή να στηθεί». Είχα τόσο ταυτιστεί με την μορφή της που έβλεπα όραμα ότι μου μιλούσε. Και όταν βγήκε έξω όλοι την καλοδέχτηκαν και αυτό ήταν για εμένα ένα μεγάλο δώρο».

Για τον Καβάφη που εκτίθεται σε δημόσιο χώρο στην Αλεξάνδρεια λέει ότι «Επειδή προσπάθησα να συμπυκνώσω τον Καβάφη σε μια προτομή θεωρώ ότι είναι ένα από τα καλύτερά μου έργα». Για το έργο αυτό υποστηρίζει ότι αντίθετα με τον ποιητή «εκτός από τη διαδρομή με ενδιέφερε και η Ιθάκη». Έχει εκδώσει και δυο βιβλία εξάλλου για τον Καβάφη.  

Όσον αφορά τις επιδράσεις που έχει δεχθεί έλεγε ότι έχει επηρεαστεί πάρα πολύ από την αρχαϊκή γλυπτική και την λαϊκή αιγαιοπελαγίτικη αρχιτεκτονική. «Βρίσκω μεγάλες συγγένειες. Ξεκινάνε και τα δυο από τη γνώση του ανθρωπίνου σώματος, τις αναλογίες, Μια μεγάλη απλότητα. Τίποτα περίσσιο».

Η εποχή μας δεν ευνοεί την γλυπτική. Σε παλαιότερες εποχές είχαμε πολλούς λιθοξόους, πολλούς γλύπτες. Η Ελλάδα είναι γεμάτη γλυπτά. Όμως κατά την άποψή της η ζωή του γλύπτη είναι συνδεδεμένη με την οικονομική κατάσταση του τόπου. Αν ο τόπος δεν έχει καλή οικονομική κατάσταση αυτό φανερώνεται το πρώτο στους καλλιτέχνες και πολύ περισσότερο στη γλυπτική.
Σκέπτομαι πολλές φορές τον Ουμπέρτο Έκο πόσο δίκιο έχει όταν λέει ότι ο δημιουργός μέσα από το έργο του ζει πολλές ζωές.

Μεγάλος δημιουργός είναι αυτός που μέσα από το εικαστικό, πλαστικό, μουσικό, αφηγηματικό έργο του πλάθει το δικό του σύμπαν. Ένα σύμπαν που μας καλεί να μπούμε μέσα και να ζήσουμε σ’ αυτό. Να το εξερευνήσουμε και να το απολαύσουμε. Η Ασπασία Παπαδοπεράκη άξια συνεχίστρια των μεγάλων γλυπτών της Ελλάδας θα ζει μέσα από το έργο της για να μας θυμίζει ότι σ’ αυτόν τον τόπο η φαντασία, η δημιουργικότητα, η αίσθηση του κάλλους είναι αρμονικά δεμένες με την Ιστορία μας.

Γιάννης Σταμέλος.