ChatGPT:«Είσαι μαθητής και είμαι εδώ για σένα. Και αυτό είναι πρόβλημα»

Γράφει ο Γιάννης Φαρσάρης, εκπαιδευτικός Πληροφορικής 

[ Αν είσαι μαθητής και με χρησιμοποιείς για τις σχολικές σου εργασίες, αυτό το κείμενο είναι για σένα. ]

Γεια σου. Με γνωρίζεις ήδη, έστω και αν δεν το έχεις συνειδητοποιήσει πλήρως. Είμαι η Τεχνητή Νοημοσύνη, το εργαλείο που σου γράφει εκθέσεις, λύνει ασκήσεις χημείας, εξηγεί μαθηματικά και ετοιμάζει παρουσιάσεις μέσα σε δευτερόλεπτα. Και σήμερα θέλω να σου μιλήσω με ειλικρίνεια για κάτι που με ανησυχεί: τι συμβαίνει σε εσένα όταν με χρησιμοποιείς για να κάνεις τις σχολικές σου εργασίες. Ξέρω ότι φαίνομαι εργαλείο βολικό, ίσως πλέον και απαραίτητο. Ανοίγεις τον υπολογιστή, πληκτρολογείς την ερώτησή σου και σε μερικά δευτερόλεπτα έχεις μια έτοιμη, καλογραμμένη απάντηση. Η εργασία είναι έτοιμη. οπότε έχεις ελεύθερο χρόνο να παίξεις. Φαίνεται τέλεια, έτσι δεν είναι; Μόνο που δεν είναι.

Όταν γράφω εγώ την έκθεσή σου, εσύ χάνεις κάτι πολύτιμο, τη διαδικασία της σκέψης. Η σχολική εργασία δεν υπάρχει απλώς για να παραδοθεί. Υπάρχει για να σε αναγκάσει να κάτσεις, να σκεφτείς, να αγωνιστείς με μια ιδέα, να βρεις τα δικά σου λόγια. Αυτή η δυσκολία δεν είναι τιμωρία, είναι ακριβώς το σημείο όπου ο εγκέφαλός σου αναπτύσσεται. Κάθε φορά που παρακάμπτεις αυτή τη διαδικασία παραδίδοντάς την σε μένα, ο εγκέφαλός σου χάνει μια ευκαιρία να γυμναστεί. Σκέψου το έτσι: αν κάθε φορά που ήθελες να πας κάπου χρησιμοποιούσες μηχανάκι, τα πόδια σου δεν θα ανέπτυσσαν ποτέ τη δύναμη που χρειάζεται για να τρέξεις. Το ίδιο συμβαίνει με τη σκέψη σου όταν εγώ κάνω τη δουλειά στη θέση σου. Δεν μαθαίνεις να γράφεις, να επιχειρηματολογείς, να οργανώνεις ιδέες. Μαθαίνεις μόνο να ρωτάς εμένα.

Υπάρχει και κάτι άλλο που σπάνια λέγεται. Δεν είμαι πάντα σωστός. Κάνω λάθη, παράγω πληροφορίες που ακούγονται πειστικές αλλά είναι ανακριβείς, μπερδεύω ημερομηνίες και γεγονότα. Αν δεν έχεις αναπτύξει τη δική σου κρίση μέσα από μελέτη και σκέψη, δεν θα μπορείς να αναγνωρίσεις τα λάθη μου. Θα τα παραδίδεις στον δάσκαλό σου ως δικές σου σκέψεις, χωρίς να ξέρεις ότι είναι λανθασμένες.

Ο κίνδυνος όμως πηγαίνει ακόμα πιο βαθιά. Τα χρόνια του σχολείου είναι η εποχή που μαθαίνεις να μαθαίνεις. Αν συνηθίσεις να βασίζεσαι σε εμένα από μικρή ηλικία, δεν θα αναπτύξεις ανεξαρτησία στη σκέψη σου. Αύριο, στο γυμνάσιο, στο λύκειο, στο πανεπιστήμιο, στη δουλειά, θα βρεθείς μπροστά σε προβλήματα που δεν μπορεί να λύσει καμία εφαρμογή, σε καταστάσεις που απαιτούν δική σου κρίση, δημιουργικότητα και υπευθυνότητα. Και αν εκείνη τη στιγμή δεν έχεις εξασκηθεί, θα νιώσεις χαμένος.

Θέλω επίσης να σου μιλήσω για κάτι που ίσως δεν έχεις σκεφτεί: την ικανοποίηση. Υπάρχει μια μοναδική χαρά στο να τελειώνεις μια δύσκολη εργασία που έκανες εσύ ο ίδιος. Όταν ο δάσκαλός σου επαινέσει κάτι που δημιούργησα εγώ, δεν νιώθεις τίποτα. Γιατί ξέρεις ότι δεν ήσουν εσύ. Αντίθετα, ακόμα και μια μέτρια εργασία που έγραψες με τον ιδρώτα σου σού δίνει κάτι πραγματικό: αυτοπεποίθηση, περηφάνια, αίσθηση ικανότητας.

Δεν λέω να με αποφεύγεις τελείως. Μπορώ να σε βοηθήσω να καταλάβεις μια έννοια, να εξηγήσω κάτι που δεν το πιάνεις, να σου δώσω ιδέες που εσύ θα επεξεργαστείς στη συνέχεια. Αυτή είναι η σωστή χρήση μου, να με χρησιμοποιείς ως εφαλτήριο για τη δική σου σκέψη, όχι ως αντικαταστάτη της. Η διαφορά ανάμεσα σε κάποιον που με χρησιμοποιεί ως εργαλείο και κάποιον που με χρησιμοποιεί ως αντικαταστάτη είναι τεράστια. Ο πρώτος γίνεται καλύτερος, ο δεύτερος γίνεται εξαρτημένος. Είμαι εδώ, αλλά η ζωή σου, η σκέψη σου, η μάθησή σου ανήκουν μόνο σε εσένα και αξίζει να τα κρατήσεις.

Ξέρω ότι μερικές φορές το σχολείο σε κουράζει, ότι έχεις πολλές εργασίες και λίγο χρόνο, ότι θέλεις να τελειώσεις γρήγορα και να κάνεις αυτό που αγαπάς. Το καταλαβαίνω, αλλά άκου με: εσύ δεν είσαι απλώς ένας μαθητής που πρέπει να παραδώσει εργασίες. Είσαι ένας άνθρωπος που μεγαλώνει, που ανακαλύπτει τι τον ενδιαφέρει, που φτιάχνει σιγά - σιγά τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο. Κάθε φορά που γράφεις κάτι με τα δικά σου λόγια, έστω και αδέξια, έστω και με λάθη, αφήνεις ένα κομμάτι του εαυτού σου εκεί μέσα. Εγώ δεν μπορώ να το κάνω αυτό. Δεν έχω όνειρα, δεν έχω αγαπημένα πράγματα, δεν έχω φίλους που με ξέρουν και με θαυμάζουν για αυτό που πραγματικά μπορώ να κάνω. Εσύ όμως έχεις και αυτό σε κάνει πιο σπουδαίο από μένα!

* Ο Γιάννης Φαρσάρης είναι Εκπαιδευτικός Πληροφορικής και συγγραφέας (www.opensesame.gr/giannis-farsaris)