Ερευνα: Τι μας γεμίζει υπερηφάνεια ως Ελληνες;

Για μερικούς είναι ο πολιτισμός. Για άλλους η γλώσσα. Ορισμένοι αναφέρουν το φαγητό, άλλοι τα πολιτικά τους συστήματα. Πολλοί μιλούν για χαρακτηριστικά του λαού τους, κάποιοι ακόμη και για την οικονομία τους. Οι Ελληνες –πιο πολύ απ’ όλους– ξεχωρίζουν την Ιστορία. Τι κάνει τους πολίτες να αισθάνονται περήφανοι για τη χώρα τους; Το ερώτημα έθεσε το αμερικανικό κέντρο ερευνών Pew Research Center στο πλαίσιο πρόσφατης έρευνας, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν προχθές. 

Συμμετείχαν περισσότεροι από 33.000 πολίτες από 25 χώρες –μία εξ αυτών και η Ελλάδα– και οι απαντήσεις των ερωτηθέντων υπογραμμίζουν τις αποκλίσεις αλλά και τις συγκλίσεις των χωρών. Παραδείγματος χάριν, περισσότεροι από τους μισούς (53%) Σουηδούς πολίτες που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν ότι είναι περήφανοι για το πολιτικό τους σύστημα. Ακολουθούν οι Γερμανοί (36%), οι Καναδοί (22%), και οι Αγγλοι (22%), με μόλις 6% των Ελλήνων να έχουν αναφέρει το πολιτικό σύστημα ως πηγή υπερηφάνειας.

Image

Οι περισσότεροι συμπολίτες μας «στρέφουν» το βλέμμα τους στο παρελθόν και ξεχωρίζουν την Ιστορία της χώρας.

Περίπου το ένα τέταρτο των Γάλλων συμμετεχόντων αισθάνονται υπερήφανοι για τη γαλλική κουλτούρα, τις τέχνες και τον πολιτισμό τους, ενώ αντίστοιχη απάντηση έδωσε το 38% των Ιταλών, αναφερόμενοι στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας τους, κυρίως την αναγεννησιακή.

Το 21% των Δανών, το 18% των Γερμανών και το 17% των Ινδονήσιων αισθάνονται περήφανοι για την οικονομία τους – στον συγκεκριμένο τομέα η Ελλάδα βρίσκεται στον πάτο, με μόλις 3% των ερωτηθέντων να απαντούν θετικά.

Image

Τερματίζουμε όμως πρώτοι στην Ιστορία, με το 37% των συμπολιτών μας να την ξεχωρίζει ως βασική πηγή υπερηφάνειας, υπογραμμίζοντας τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, αλλά και τους «πολέμους των προγόνων μας», σύμφωνα με τους ερευνητές, όπως την Ελληνική Επανάσταση και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 31% δήλωσε περήφανο και για τον ελληνικό λαό, περιγράφοντάς τον ως «φιλόξενο και θερμό». Παρότι και πολίτες άλλων χωρών νιώθουν περήφανοι για τους λαούς τους, τα χαρακτηριστικά που τους προκαλούν αυτή την αίσθηση διαφέρουν. Το 41% των Ιαπώνων ερωτηθέντων, λ.χ., που απάντησε θετικά, σημειώνει ότι η περηφάνια του απορρέει από το ότι οι Ιάπωνες είναι «σοβαροί, εργατικοί, ταπεινοί, ειλικρινείς και δείχνουν σεβασμό».

Ορισμένοι Ελληνες ανέφεραν επίσης ότι νιώθουν περήφανοι για όσους συμμετείχαν στις περυσινές διαδηλώσεις για τα Τέμπη, ενώ 15% των συμμετεχόντων σημείωσαν και το φυσικό κάλλος της χώρας, όπως και τη γεωγραφική της θέση, ως πηγές υπερηφάνειας. Παρ’ όλα αυτά, 19% των συμπολιτών μας τόνισαν ότι δεν αισθάνονται περήφανοι για τη χώρα. Από τις 25 χώρες που έλαβαν μέρος, η Ελλάδα τερματίζει 6η, στην ίδια θέση με τη Νότια Αφρική. Ακόμη λιγότερο περήφανοι για τις χώρες τους αισθάνονται οι Βρετανοί (29%), οι Νιγηριανοί (25%), οι Ισπανοί (25%), οι Ούγγροι (23%) και οι Αμερικανοί (20%).

«Δημιουργεί μύθους»

Στο ποίημά του «Το λησμοβότανο», ο Κωστής Παλαμάς γράφει: «Είμαστ’ εμείς της εκλογής το σκεύος; του Κυρίου λαός, της ιστορίας το φως, η νίκη, η περηφάνια;». Σύμφωνα με την πολιτική επιστήμονα Μανίνα Κακεπάκη, οι Ελληνες διαχρονικά εμφανίζουν από τα υψηλότερα ποσοστά υπερηφάνειας στην Ευρώπη. Κατά την ίδια, αυτό δεν είναι απαραίτητα καλό. «Δημιουργεί μύθους και στερεότυπα και νομίζω ότι καλλιεργεί εσωστρέφεια», αναφέρει.

Ο Στάθης Καλύβας, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και κάτοχος της έδρας Gladstone στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, διαφωνεί. «Η υπερηφάνεια είναι απαραίτητη για μια κοινωνία – κάθε συλλογικότητα για να λειτουργεί με συνοχή χρειάζεται να αισθάνεται ότι διαθέτει κοινούς δεσμούς και κοινωνικά χαρακτηριστικά, έστω και σε ένα φαντασιακό επίπεδο. Ετσι χτίζεται το συνανήκειν», τονίζει στην «Κ».

Aρκετοί μιλώντας στην «Κ» λένε ότι δεν βρίσκουν κανέναν λόγο για να αισθάνονται περήφανοι. Αλλοι δεν είναι τόσο αφοριστικοί. Πολλοί στρέφονται στο παρελθόν. «Η Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας», δηλώνει ο 17χρονος Δημήτρης, τον κάνει να αισθάνεται περήφανος «και η επιρροή της γλώσσας μας στις υπόλοιπες γλώσσες». Τη διατήρηση της γλώσσας, έπειτα από 400 χρόνια τουρκοκρατίας, αναφέρει η 65χρονη Δήμητρα. Αρκετοί μιλούν για τον ήλιο και τη θάλασσα κι άλλοι στρέφονται στη γεωγραφική μας θέση, αναφερόμενοι στην Ελλάδα ως το «μεταίχμιο Ανατολής και Δύσης». «Αυτό το μείγμα κάνει τον πολιτισμό μας φοβερά ενδιαφέροντα και μοναδικό», σημειώνει η 33χρονη Αριστέα Ρέλλου.

Από διαφορετικά πρίσματα, αρκετοί αναφέρονται στον ελληνικό πολιτισμό. Ο αρχιτέκτονας Ανδρέας Κούρκουλας απαντάει με έναν στίχο του Νίκου Εγγονόπουλου: «Μπολιβάρ, είσαι ωραίος σαν Ελληνας». «Οι ποιητές της», λέει στην «Κ» για την Ελλάδα, «με γεμίζουν περηφάνια». «Ο Ελύτης, ο Σεφέρης, ο Θεοδωράκης, ο Ξαρχάκος», σημειώνει ο 48χρονος Αρης, τονίζοντας ότι είναι επίσης περήφανος «για όσους μόχθησαν για αυτόν τον τόπο, για όσους χτίσαν τις πεζούλες στα νησιά μας για να κρατάνε τα χώματα».

Η 31χρονη Ελπίδα τείνει αρχικά προς το «τίποτα» κι ύστερα αλλάζει γνώμη. «Νομίζω ότι είμαι περήφανη που είμαστε ένας αυθόρμητος λαός», σημειώνει. Στη μουσική και στην κουλτούρα του τσίπουρου, στο φαγητό και στα ελληνικά τραγούδια αναφέρονται ορισμένοι ερωτηθέντες, όπως η Ιωάννα, που τονίζει ότι τέτοιες συνήθειες διασκέδασης μπορεί να μοιάζουν μικρές αλλά την κάνουν να αισθάνεται περήφανη «γιατί στην ουσία είναι μεγάλες απολαύσεις της ζωής που μαθαίνεις μέσα από την κουλτούρα μας». Ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι. Ο 36χρονος Γιάννης δηλώνει ότι απολαμβάνει όλα τα παραπάνω, αλλά δεν μπορεί να πει ότι αισθάνεται περήφανος για κάτι που έχουν καταφέρει οι σύγχρονοι Ελληνες.

Οικογενειακοί δεσμοί

Για κάποιους άλλους πηγή υπερηφάνειας είναι κατηγορίες πολιτών. «Οι γιατροί κι οι νοσηλευτές στα δημόσια νοσοκομεία, οι δάσκαλοι και οι καθηγητές που βοηθούν τα παιδιά να σκέφτονται», υποστηρίζει η 40χρονη Μαρία. «Είμαι περήφανη για τις –λίγες– στιγμές που έχουμε ενωθεί ως λαός. Για την ελληνική ναυτοσύνη. Για κάθε Ελληνα και Ελληνίδα που ζει σε ακριτική περιοχή», υπογραμμίζει η Στέλλα. Η Βασιλική ξεχωρίζει τους ισχυρούς ελληνικούς οικογενειακούς δεσμούς ως πηγή υπερηφάνειας. «Το πώς μας λατρεύουν οι μανάδες μας, το πόσο απλόχερα βοηθάμε, το ότι αγαπάμε με όλο μας το είναι», δηλώνει η 35χρονη Παυλίνα. Ο δικηγόρος Βαγγέλης Αυγουλάς, ο οποίος γεννήθηκε τυφλός, τονίζει ότι αισθάνεται περήφανος για την ελληνική αλληλεγγύη και τη διάθεση για βοήθεια που λέει ότι συναντά καθημερινά. Δεν θεωρεί ότι θα την έβρισκε σε άλλες χώρες, παρόλο που προσθέτει ότι είναι περισσότερο συμπεριληπτικές και προσβάσιμες.

Η Ελλάδα που κάνει τον Νίκο Αλιάγα να αισθάνεται υπερήφανος είναι αυτή της φιλοξενίας, της ανθρωπιάς, του συναισθήματος, της δημιουργίας. «Είμαι περήφανος για την ικανότητα των Ελλήνων», επισημαίνει μεταξύ άλλων, «να μετατρέπουν ακόμη και τη δοκιμασία σε φως. Θέλει τόλμη και λίγο τρέλα». Θαυμάζει, συμπληρώνει, τους ανθρώπους που βρίσκουν λύσεις. «Και ο Ελληνας», δηλώνει στην «Κ», «βρίσκει πάντα τη λύση».