ΚΡΗΤΗ
Πρωτοβουλία μαθητών και μαθητριών 2ου ΕΠΑΛ Ρεθύμνου για έμφυλα στερεότυπα στα σχολικά εγχειρίδια
Στο πλαίσιο υλοποίησης σχεδίου δράσης του ευρωπαϊκού προγράμματος Erasmus+ με θέμα την ισότητα των φύλων στη σχολική κοινότητα
Μαθητές και μαθήτριες της Β’ & Γ’ τάξης του 2ου ΕΠΑ.Λ. Ρεθύμνου προχώρησαν στη σύνταξη επιστολής προς το Υπουργείο Παιδείας και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, στο πλαίσιο υλοποίησης σχεδίου δράσης του ευρωπαϊκού προγράμματος Erasmus+ με θέμα την ισότητα των φύλων στη σχολική κοινότητα.
Κατά τη μελέτη σχολικών εγχειριδίων ειδικοτήτων ΕΠΑ.Λ., οι μαθητές και μαθήτριες εντόπισαν διατυπώσεις, οργανογράμματα και εικονογραφήσεις που, όπως επισημαίνουν, αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα σχετικά με τους επαγγελματικούς ρόλους ανδρών και γυναικών. Ενδεικτικά, παρατηρήθηκε ότι σε οργανογράμματα επιχειρήσεων οι θέσεις διοίκησης εμφανίζονται αποκλειστικά σε αρσενικό γένος, ενώ οι γυναικείες αναφορές περιορίζονται σε θέσεις υποστήριξης. Σε άλλο σημείο καταγράφονται περιγραφές που συνδέουν συγκεκριμένες εργασίες με συγκεκριμένο φύλο ή δίνουν έμφαση στην εξωτερική εμφάνιση γυναίκας εργαζόμενης.
Όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι μαθητές & μαθήτριες, η πρωτοβουλία αυτή επιδιώκει να συμβάλει σε έναν δημιουργικό και τεκμηριωμένο διάλογο για μια εκπαίδευση που καλλιεργεί την ισότητα και τον αμοιβαίο σεβασμό. Στην επιστολή τους διατυπώνουν συγκεκριμένες προτάσεις για μελλοντικές αναθεωρήσεις των σχολικών εγχειριδίων, όπως:
– χρήση και των δύο γενών στους επαγγελματικούς τίτλους,
– αποφυγή διατυπώσεων που συνδέουν επαγγελματικούς ρόλους με φύλο,
– επιλογή εικόνων που προβάλλουν την επαγγελματική ιδιότητα και όχι στερεοτυπικά χαρακτηριστικά,
– ισότιμη παρουσία ανδρών και γυναικών σε θέσεις ευθύνης.
Οι μαθητές & μαθήτριες, που σύντομα θα εισέλθουν στην αγορά εργασίας, υπογραμμίζουν ότι το σχολείο δεν διαμορφώνει μόνο γνώσεις αλλά και αντιλήψεις, οι οποίες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τις επαγγελματικές τους δυνατότητες.
Η επιστολή αποτελεί πρωτοβουλία των μαθητών και μαθητριών του 2ου ΕΠΑΛ Ρεθύμνου μετά την επιστροφή τους από την κινητικότητα Erasmus+ στην Πορτογαλία (Porto) και συντάχθηκε στο πλαίσιο εκπαιδευτικού εργαστηρίου στο σχολείο. Οι εκπαιδευτικοί είχαν τον ρόλο της οργάνωσης και της παιδαγωγικής υποστήριξης της δράσης.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη δράση διάχυσης των αποτελεσμάτων του προγράμματος Erasmus+ 2024-1-EL01-KA122-SCH-000231856.
Η επιστολή
Η παρούσα επιστολή συντάχθηκε ως υλοποίηση του σχεδίου δράσης που διαμορφώθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+ με τίτλο «Εντοπισμός και διαχείριση έμφυλων διακρίσεων εντός της σχολικής μας κοινότητας: Ανάλυση, Προκλήσεις και Προοπτικές για Ισότητα» (Project Code: 2024-1-EL01-KA122-SCH-000231856), το οποίο υλοποιείται από το 2ο ΕΠΑ.Λ. Ρεθύμνου. Στόχος μας ήταν η κριτική διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο τα σχολικά εγχειρίδια ενδέχεται να αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα, καθώς και η διατύπωση προτάσεων για μια πιο συμπεριληπτική και ισότιμη παρουσίαση των επαγγελματικών ρόλων.
Είμαστε μαθητές και μαθήτριες της Β’ και Γ’ τάξης του σχολείου μας και, στο πλαίσιο των δράσεων του προγράμματος, κληθήκαμε να παρατηρήσουμε με κριτική ματιά το σχολικό μας περιβάλλον, τα βιβλία που χρησιμοποιούμε και τα μηνύματα που αυτά μεταφέρουν, συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
Μελετώντας το βιβλίο της ειδικότητας «Λειτουργίες Ξενοδοχειακών Μονάδων» (Γ’ Λυκείου – Υπάλληλοι Τουριστικών Επιχειρήσεων), εντοπίσαμε σημεία που αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα σχετικά με τους ρόλους ανδρών και γυναικών στον επαγγελματικό χώρο.
Συγκεκριμένα:
● Στο οργανόγραμμα της ξενοδοχειακής επιχείρησης (σελ. 27–28), όλες οι θέσεις διοίκησης και ευθύνης αναφέρονται σε αρσενικό γένος (Διευθυντής, Λογιστής, Διευθυντής εστιατορίου, Υπεύθυνος συντήρησης), ενώ η μοναδική θέση σε θηλυκό γένος αφορά την «Προϊσταμένη ορόφων», δηλαδή το τμήμα καθαριότητας.
● Στην ενότητα για το προσωπικό ορόφων (σελ. 116) αναφέρεται ρητά ότι «οι βαριές εργασίες γίνονται συνήθως από άνδρες», διαχωρίζοντας τους εργαζόμενους με βάση το φύλο.
Αντίστοιχες παρατηρήσεις έγιναν μελετώντας το βιβλίο «Εργασίες Σύγχρονου Γραφείου» (Γ’ Λυκείου- Υπάλληλος Εμπορίας και Διαφήμισης & Υπάλληλος Διοίκησης και Οικονομικών Υπηρεσιών).
Συγκεκριμένα:
● Στο οργανόγραμμα μίας μεσαίου ή μεγάλου μεγέθους επιχείρησης (σελ. 16), όλες οι θέσεις διοίκησης και ευθύνης αναφέρονται σε αρσενικό γένος, ενώ η μοναδική θέση σε θηλυκό γένος αφορά την «Ιδιαιτέρα Γραμματέα».
● Ακόμα στην ίδια ενότητα, του συγκεκριμένου βιβλίου, εντοπίσαμε αναφορές που εστιάζουν στην εμφάνιση της γυναίκας γραμματέα. Συγκεκριμένα: στην περιγραφή των προσόντων της ιδιαιτέρας Γραμματέως (σελ.19) υπάρχει σαφής αναφορά στην «καλή εμφάνιση - ευχάριστο παρουσιαστικό», αναφέροντας μάλιστα ότι θα πρέπει να είναι «κομψή και σεμνή και να φροντίζει την εμφάνισή της (ντύσιμο, χτένισμα, βάψιμο κτλ.) χωρίς να επιδεικνύεται και να προκαλεί».
Σε άλλα σχολικά εγχειρίδια που μελετήσαμε (Vocational Language Learning English for office clerks-Β’ ΕΠΑ.Λ.-Τομέας Οικονομίας και Διοίκησης - σελ. 44) , εντοπίσαμε εικόνες που παρουσιάζουν γυναίκες σε ρόλους που συνδέονται με την εμφάνιση και όχι με την επαγγελματική τους ιδιότητα, όπως η εικόνα γραμματέας σε συνέντευξη εργασίας, όπου έμφαση φαίνεται να δίνεται στην εξωτερική της εμφάνιση και όχι στα επαγγελματικά της προσόντα.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία συνειδητοποιήσαμε ότι τα σχολικά βιβλία, πέρα από γνώσεις, μεταφέρουν και κοινωνικά μηνύματα. Όταν οι ρόλοι παρουσιάζονται με αυτόν τον τρόπο, δημιουργούνται ασυνείδητα πρότυπα για το ποιο φύλο «ταιριάζει» σε θέσεις ευθύνης και ποιο σε θέσεις υποστήριξης.
Ως μαθητές και μαθήτριες που ετοιμαζόμαστε να εργαστούμε στον τομέα μας, πιστεύουμε ότι η εκπαίδευση οφείλει να καλλιεργεί την ισότητα, τον σεβασμό και ίσες ευκαιρίες για όλους και όλες.
Με σεβασμό στο έργο των συγγραφέων και του Υπουργείου Παιδείας, θα θέλαμε να προτείνουμε, σε μελλοντικές αναθεωρήσεις των σχολικών εγχειριδίων:
● τη χρήση και των δύο γενών στους επαγγελματικούς τίτλους,
● την αποφυγή διατυπώσεων που συνδέουν συγκεκριμένες εργασίες με συγκεκριμένο φύλο,
● την επιλογή εικόνων που προβάλλουν την επαγγελματική ιδιότητα και όχι στερεοτυπικά χαρακτηριστικά,
● την ισότιμη παρουσία ανδρών και γυναικών σε θέσεις ευθύνης.
Πιστεύουμε ότι το σχολείο δεν διαμορφώνει μόνο γνώσεις, αλλά και αντιλήψεις. Και οι αντιλήψεις αυτές επηρεάζουν το πώς βλέπουμε τον εαυτό μας και το μέλλον μας.
Με την επιστολή αυτή, επιθυμούμε να συμβάλουμε θετικά στον διάλογο για μια εκπαίδευση που προάγει ουσιαστικά την ισότητα.
Με εκτίμηση,
Οι μαθητές και οι μαθήτριες της ομάδας κινητικότητας Πορτογαλίας (Porto)
του σχεδίου Erasmus+ 2024-1-EL01-KA122-SCH-000231856
2ο Επαγγελματικό Λύκειο Ρεθύμνου
Σημείωση:
Για λόγους προστασίας προσωπικών δεδομένων, τα ονόματα των μαθητών και μαθητριών που συνυπογράφουν την επιστολή δεν δημοσιοποιούνται στη δημόσια εκδοχή του κειμένου.
Με την παιδαγωγική υποστήριξη:
Πατραμάνη Όλγα, ΠΕ80
Ηλιάκης Εμμανουήλ, ΠΕ80
Για το 2ο ΕΠΑ.Λ. Ρεθύμνου
