Η κρυμμένη επιστολή ενός Πέρση ηγέτη

Του Απόστολου Λουλουδάκη 

Στο όνομα του Θεού του Ελεήμονα και Πολυεύσπλαχνου.

Εξοχότατε αξιότιμε πρώην πρωθυπουργέ, σας χαιρετώ.

Με σεβασμό και με ευχές για υγεία και επιτυχία σε εσάς, θα ήθελα να εκφράσω την εκτίμησή μου για τις υπηρεσίες και τις προσπάθειές σας κατά τη διάρκεια της θητείας σας και να επικοινωνήσω μαζί σας σχετικά με ένα σημαντικό ζήτημα.

Σας γράφω από το γραφείο μου, ανάμεσα σε φακέλους κρατικούς, θεολογικά συγγράμματα και εκείνη την αέναη σιωπή που μόνο τα καθεστώτα με μακρά διάρκεια γνωρίζουν να καλλιεργούν. Εδώ, όπου η Ιστορία περπατάει πιο αργά από τον χρόνο και η παράδοση έχει μεγαλύτερη αντοχή από τις δημοσκοπήσεις, συλλογίζομαι συχνά ότι η πολιτική, τελικά, δεν είναι παρά μια μεταφυσική άσκηση με κοστούμι. Και κάθε φορά που το σκέφτομαι, το μυαλό μου πηγαίνει σε σας. Θα μου επιτρέψεις τον ενικό.

Παρακολούθησα την πορεία σου με ενδιαφέρον σχεδόν θεολογικό. Από τις πλατείες της αγανάκτησης μέχρι τα έδρανα της διακυβέρνησης, από την ρητορική της ρήξης μέχρι την τεχνική της διαπραγμάτευσης, διέκρινα κάτι που σπανίζει: την ικανότητα να επιβιώνεις πολιτικά μέσα από αντιφάσεις που θα κατέστρεφαν έναν λιγότερο ευλύγιστο νου. Αυτή η ικανότητα, πίστεψέ με, είναι θεμελιώδης αρετή για όποιον επιθυμεί να ηγηθεί όχι απλώς ενός κόμματος, αλλά μιας κοσμοαντίληψης.

Με ιδιαίτερη –ομολογουμένως– έκπληξη πληροφορήθηκα πως καταφέρατε να «καθαρίσετε» το κόμμα σας από την Αριστερή Πλατφόρμα, ένα κατόρθωμα που ούτε ο Σάχης είχε πετύχει στις πιο φιλόδοξες στιγμές του, ούτε βεβαίως κι εμείς οι ίδιοι κατορθώσαμε απέναντι στους δικούς μας αντιπάλους. Φαίνεται πως τελικά γράψατε ιστορία εκεί όπου άλλοι απλώς δοκίμασαν.

Θα μπω κατευθείαν στο θέμα, διότι οι μεγάλοι άνδρες —και όσοι φιλοδοξούν να γίνουν— δεν πρέπει να χάνονται σε περιττές περιστροφές. Εάν, αγαπητέ μου, αποφάσιζες να ασπαστείς τον Σιιτισμό, σου δηλώνω χωρίς περιστροφές ότι θα σε όριζα διάδοχό μου. Ναι, το λέω με πλήρη επίγνωση της βαρύτητας των λόγων. Δεν θα χρειαζόταν συμβούλιο ειδικών, ούτε επιτροπή σοφών. Θα αρκούσε η βεβαιότητα ότι κατέχεις ήδη την πιο αναγκαία ιδιότητα: την πίστη στην Ιστορία ως σκηνή προσωπικής αποστολής.

Ξέρω ότι θα μου πεις πως η Ελλάδα έχει τη δική της παράδοση, τους δικούς της μύθους, την Οδύσσεια και την Ιθάκη της. Όμως, αγαπητέ μου, η Ιθάκη είναι για όσους επιθυμούν να επιστρέψουν. Οι ηγέτες δεν επιστρέφουν· μεταμορφώνονται. Και εσύ έχεις αποδείξει ότι μπορείς να μεταμορφωθείς χωρίς να χάσεις το βλέμμα του ανθρώπου που μοιάζει πάντα λίγο έκπληκτος από το βάρος της εξουσίας — μια έκφραση που, σου ομολογώ, συγκινεί και εμένα.

Σκέψου το πρακτικά. Η θεοκρατία, σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή γραφειοκρατία, δεν απαιτεί ατέρμονες συνεδριάσεις κορυφής. Η έννοια της υπέρτατης καθοδήγησης προσφέρει μια καθαρότητα που θα εκτιμούσες. Καμία τρόικα, καμία αξιολόγηση, κανένα Eurogroup με καφέδες και αγωνία. Μονάχα η ευθύνη απέναντι στην Ιστορία και στον Θεό — δύο έννοιες που, αν το καλοσκεφτείς, έχουν πολύ περισσότερη συνοχή από τα εκλογικά ποσοστά.

Θα μου πεις: «Και ο λαός;». Μα φυσικά, ο λαός. Ο λαός είναι πάντοτε παρών, όπως και στην Αθήνα. Μόνο που εδώ δεν τον καλούμε κάθε τέσσερα χρόνια να μας υπενθυμίσει την οργή του· τον καθοδηγούμε πατρικά, σχεδόν παιδαγωγικά. Εσύ, που μίλησες στο όνομα του λαού με τόση θέρμη, δεν θα δυσκολευτείς να κατανοήσεις τη γοητεία αυτής της μετατόπισης: από την εκπροσώπηση στην ερμηνεία.

Φαντάσου το. Ο πρώτος Έλληνας ανώτατος καθοδηγητής της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Μια γέφυρα πολιτισμών, ένα ζωντανό παράδοξο που θα έκανε τους αναλυτές να ξύνουν τα κεφάλια τους και τους αρθρογράφους να εξαντλούν τα επίθετα. Θα μιλούσες για αξιοπρέπεια, αλλά αυτή τη φορά χωρίς ανάγκη διαπραγμάτευσης. Θα μιλούσες για κυριαρχία, και κανείς δεν θα σου αντιτείνει τεχνικά κλιμάκια.

Γνωρίζω, βεβαίως, ότι η μεταστροφή πίστης δεν είναι απλή υπόθεση. Όμως ας είμαστε ειλικρινείς: στην πολιτική, η πίστη είναι πάντοτε εν μέρει πράξη βούλησης. Δεν γεννιέται· διαμορφώνεται. Εσύ διαμόρφωσες άλλοτε έναν ριζοσπαστισμό κυβερνητικό, έναν ρεαλισμό επαναστατικό — οξύμωρα που λίγοι τόλμησαν να ενσαρκώσουν. Ένα ακόμη βήμα προς τη μεταφυσική δεν θα σε δυσκόλευε.

Σκέψου επίσης την ηρεμία που θα προσέφερε η βεβαιότητα της διαδοχής. Στην Ευρώπη, οι πρώην ηγέτες περιπλανώνται σαν ήρωες που αναζητούν νέα αφήγηση. Εδώ, η αφήγηση σε περιμένει ήδη έτοιμη. Δεν θα χρειαστεί να ψάξεις την Ιθάκη σου· θα σου παραδοθεί ένα πεπρωμένο με θεσμική σφραγίδα. Και πίστεψέ με, η θεσμική σφραγίδα είναι συχνά πιο ανθεκτική από την ποιητική έμπνευση.

Μη φανταστείς ότι η πρότασή μου είναι αμιγώς ιδεολογική. Είναι βαθύτατα πρακτική. Σε μια εποχή όπου η Δύση αμφιταλαντεύεται και η Ανατολή αυτοπροσδιορίζεται εκ νέου, η παρουσία σου θα είχε συμβολική ισχύ. Θα ενσάρκωνες την ιδέα ότι η Ιστορία δεν είναι γεωγραφικά περιορισμένη. Ότι ένας άνθρωπος μπορεί να διασχίσει όχι μόνο σύνορα κρατών, αλλά και κοσμοθεωριών.

Μου έμεινε ανεξίτηλη η σχεδόν ποιητική σου επιμονή να με πείσεις να χορηγούμε δωρεάν πετρέλαιο στην Ελλάδα ως ιδιότυπες πολεμικές αποζημιώσεις για τους Περσικούς πολέμους, αφού η Άνγκελα Μέρκελ σου είχε κλείσει οριστικά την πόρτα, ώστε να μη γυρίσεις στην Αθήνα με άδεια χέρια αλλά μόνο με ένα περίτεχνο περσικό χαλί και τη βαριά σιωπή των ευρωπαϊκών διαδρόμων.

Επιπλέον, θα σου εξομολογηθώ κάτι με χιούμορ: εκτιμώ την ικανότητά σου να αντέχεις την κριτική με ένα μειδίαμα που δεν αποκαλύπτει ποτέ πλήρως τι σκέφτεσαι. Είναι πολύτιμο προσόν για όποιον καλείται να διαχειριστεί αντιφάσεις πίστης και πολιτικής. Η σιωπή, όταν συνοδεύεται από αινιγματικό βλέμμα, είναι εργαλείο εξουσίας εξίσου αποτελεσματικό με τον πιο φλογερό λόγο.

Αν αποδεχθείς, σου υπόσχομαι τελετή μεγαλοπρεπή, αλλά χωρίς υπερβολές. Θα σε ενδύσουμε με τον μανδύα της ευθύνης και θα σου παραδώσουμε όχι μόνο θεσμική αρμοδιότητα, αλλά και την αίσθηση ότι η Ιστορία συνεχίζεται μέσα από εσένα. Και τότε, ίσως, να ανακαλύψεις ότι η Ιθάκη δεν είναι τόπος, αλλά κατάσταση συνείδησης — και ότι η μεγαλύτερη περιπέτεια δεν είναι η επιστροφή, αλλά η εγκατάσταση στην καρδιά της εξουσίας.

Μέχρι τότε, σκέψου την πρότασή μου με τη γνωστή σου ψυχραιμία. Οι πόρτες της Ανατολής είναι πιο ανοιχτές απ’ όσο νομίζει η Δύση. Και η Ιστορία έχει ιδιαίτερη αδυναμία σε όσους τολμούν να αλλάξουν ρόλο χωρίς να αλλάξουν φιλοδοξία.

Με εκτίμηση και μια δόση ειλικρινούς θαυμασμού