Της Αφροδίτης Φραγκιαδουλάκη
Ναι, λοιπόν θα γράψω για τον Καποδίστρια. Vivere pericolosamente, όπως λένε οι γείτονες Ιταλοί. Όπως ιταλικές είναι οι ρίζες του κόμη: από το Κάπο Ντ’ Ίστρια, τη σημερινή Κόπερ στη Σλοβενία, ή αλλιώς «Ακρωτήρι της Ίστριας».
Αλλά ας προσπεράσουμε τη συγκεκριμένη λεπτομέρεια, για να μην οδηγήσουμε σε κρίση ταυτότητας το αφιονισμένο κοινό που συνεπαρμένο από το πανεθνικό έπος του Σμαραγδή δεν μπορεί να ξεχωρίσει πως άλλο η ταινία για τον Καποδίστρια και άλλο ο Καποδίστριας. Κοντολογίς, να είναι μια ταινία, καλή, κακή, αριστούργημα ή πατάτα, ουδεμία σχέση έχει με το πρόσωπο το οποίο πραγματεύεται. Δεν θα αναλύσουμε εδώ τον πρώτο κυβερνήτη της Ελλάδας, τις χάρες του, τις αδυναμίες του, τις ικανότητες και τις αστοχίες του. Είναι προφανές πως ούτε καν αυτός ο άριστος διπλωμάτης και ηθικός άνθρωπος δεν ήταν άγιος ή σούπερ ήρωας, όπως κανένας πολιτικός ανά τους αιώνες δεν είναι. Η πορεία και τα πεπραγμένα του ωστόσο δικαιολογούν και τη λατρεία των Ελλήνων και την απόπειρα αγιογραφίας του. Δεν θα μιλήσω επίσης για υπεραπλουστεύσεις, μανιχαϊσμούς, θρησκοληψίες και μεγαλοϊδεατισμούς. Αυτά είναι για άλλους πιο σχετικούς με τον κινηματογράφο. Θα πω όμως, ή μάλλον θα αναρωτηθώ: έχουμε το σινεμά που μας αξίζει ή μήπως παίρνουμε τελικά το σινεμά που αντέχουμε;
Γιατί αν κάτι αποκαλύπτεται κάθε φορά που σηκώνεται τέτοιος κουρνιαχτός είναι η δική μας αδυναμία να συνυπάρξουμε με την αμφισημία. Θέλουμε την Ιστορία τακτοποιημένη, με σαφείς κακούς και αδιαμφισβήτητους φωτοστεφανωμένους καλούς. Οτιδήποτε παρεκκλίνει από το σχήμα αυτό βαφτίζεται πρόκληση, ύβρις ή το λατρεμένο όλων, το περίφημο «ανθελληνισμός». Σαν να κινδυνεύει συθέμελα το έθνος από μια πρόχειρη σκηνοθεσία ή ένα κακογραμμένο σενάριο, λες και η συλλογική μας αυτοπεποίθηση είναι τόσο εύθραυστη που θέλει πιστοποιητικό φρονήματος για να σταθεί.
Κι όμως, η τέχνη είναι αυθύπαρκτη και δεν είναι υποχρεωμένη να νταντεύει κανενός τις βεβαιότητες. Ούτε να λειτουργεί ως επέκταση των σχολικών βιβλίων και των εκκλησιαστικών κηρυγμάτων. Αντίθετα, ο ρόλος της είναι να ενοχλεί, να αναμοχλεύει, να ραγίζει την επιφάνεια. Και μπορεί οι ρωγμές αυτές να μοιάζουν με βεβήλωση, όμως είναι αυτές που φωτίζουν την εικόνα ολόκληρη, την εικόνα μας, δίχως φίλτρα και ωραιοποιήσεις.
Το σινεμά δεν γεννιέται στο κενό· είναι οι ανασφάλειες, οι αντιφάσεις και τα απωθημένα της εποχής του. Δεν αφορά ήρωες ακέραιους, καθαρούς, ατσαλάκωτους. Ούτε ζωντανά εικονίσματα.
Μια ταινία είναι καλλιτεχνικό δημιούργημα, και ως τέτοιο κρίνεται. Διαφορετικά μιλάμε για εργαλείο κατήχησης, προορισμένο για πολίτες που δεν σκέφτονται, μα βλέπουν αυτό που έχουν αποφασίσει να δουν, την ίδια στιγμή που βαυκαλίζονται πως γνωρίζουν ή υποψιάζονται τα πάντα.
Ίσως το πρόβλημα να μην είναι τελικά η ταινία, αλλά η ανάγκη μας να διχαζόμαστε στο διηνεκές. Ίσως αυτή η ενδόμυχη και ακατανίκητη λαχτάρα μας να σωθεί ο Καποδίστριας ξανά και ξανά σαν να μην τον δολοφόνησαν ποτέ στο Ναύπλιο να είναι η ελπίδα ότι κάθε τι που πεθαίνει μπορεί κάποτε, με κάποιον μαγικό τρόπο, να ξαναγεννηθεί για να μας σώσει.
Η πίστη πως θα υπάρχει πάντα ένας περιφανής πρόγονος για να μας παρηγορήσει και να μας δικαιώσει στα μάτια των «άπιστων» άλλων, είναι η μεγαλύτερη, η πιο φρούδα τροχοπέδη μας.
