Παρατηρώντας το σήμερα, προστατεύοντας το αύριο

Στις 23 Μάρτη κάθε χρόνο γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Μετεωρολογίας (ΠΗΜ) με ένα ιδιαίτερο, ξεχωριστό κάθε φορά θέμα, που αφιερώνεται ο εορτασμός.Το θέμα αυτό σηματοδοτεί ένα τομέα που ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (ΠΜΟ) / World Meteorological Organization (WMO) θεωρεί κάθε χρόνο ότι συμβάλλει καθοριστικά στο έργο του οργανισμού στους τομείς του Καιρού, του Κλίματος και του Νερού. Ο εορτασμός πραγματοποιείται παγκόσμια και εμπλέκει την κοινότητα του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού, τις Εθνικές Μετεωρολογικές Υπηρεσίες και άλλους φορείς που δραστηριοποιούνται και εμπλέκονται σε συναφείς δραστηριότητες και θέματα, καθώς και το εθελοντικό κίνημα που έχει διαχρονικά αναπτυχθεί.

Το θέμα του φετινού εορτασμού για το 2026 είναι ΄΄Παρατηρώντας το σήμερα, προστατεύοντας το αύριο'' / "Observing today, protecting tomorrow" Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός θέλησε να επισημάνει την ισχυρή σχέση ανάμεσα στην παρατήρηση της γης και την προστασία για το μέλλον από τα έντονα και επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα. Πως δηλαδή στην περίπτωση μας, οι μετεωρολογικές και κλιματικές παρατηρήσεις κάθε ημέρα δημιουργούν, χτίζουν τις προϋποθέσεις για παραγωγή έγκαιρων και έγκυρων προειδοποιήσεων που ενημερώνουν και προετοιμάζουν ανθρώπους και συστήματα υποδομών και πολιτικής προστασίας.

Ο εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Μετεωρολογίας (ΠΗΜ) πραγματοποιήθηκε και στη χώρα μας την 23 Μαρτίου 2026 στα κεντρικά γραφεία της ΕΜΥ, με συνδιοργάνωση της ΕΜΥ με την Ελληνική Μετεωρολογική Εταιρεία. Έγιναν οι καθιερωμένοι χαιρετισμοί και πραγματοποιήθηκαν σημαντικές παρουσιάσεις. Μέρος της εκδήλωσης, πραγματικά εντυπωσιακό, ήταν η παρουσίαση των βραβείων που έχει καθιερώσει η ΕΜΥ εδώ και δύο χρόνια, όπου οι μαθητές Δημοτικού από όλη την Ελλάδα ζωγραφίζουν πως βλέπουν το θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετεωρολογίας. Και τα τρια πρώτα βραβεία τα πήραν κορίτσια, ενδεικτικό ίσως της μεγαλύτερης ευαισθησίας και ενδιαφέροντος για τα σχετικά σημαντικά θέματα από το γυναικείο φύλο.

 Ας προχωρήσουμε όμως περαιτέρω και να μπούμε στο θέμα! Ένα ερώτημα που είναι σχεδόν καθημερινό, ''τι καιρό θα κάνει αύριο'', ακούγεται στις συζητήσεις που κάνουν απλοί άνθρωποι στην καθημερινότητα τους και βέβαια εμείς οι κατ' επάγγελμα Μετεωρολόγοι γινόμαστε αποδέκτες τέτοιων ερωτημάτων και καλούμαστε να ενημερώσουμε επίσημα, αλλά και σε προσωπικό επίπεδο να ''δώσουμε τα φώτα μας΄΄ σε φίλους, γνωστούς ή μας ζητείται η συμμετοχή σε δελτία ειδήσεων ή εκπομπές, όπου επιχειρείται ενημέρωση ακροατών / τηλεθεατών για την εξέλιξη του καιρού στον Ελληνικό

Είναι, βλέπετε, οι περιπτώσεις όπου η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (ΕΜΥ) βρίσκεται στην ανάγκη να εκδώσει έκτακτα δελτία επιδείνωσης καιρού ή επικίνδυνων καιρικών φαινομένων, που προειδοποιούν για το ενδεχόμενο η σημαντική μεταβολή του καιρού που περιγράφεται σε αυτά τα δελτία να φέρει φαινόμενα π.χ. ακραίων θερμοκρασιών ή σημαντικών υψών βροχοπτώσεων ή χιονοπτώσεων ή ακραίων εντάσεων ανέμων. 

Τα φαινόμενα αυτά, που ενίοτε συνδέονται με καύσωνες, πλημμύρες κλπ., μπορεί να δημιουργήσουν κινδύνους για ανθρώπινες ζωές και περιουσίες, αλλά και για κρίσιμες υποδομές της πολιτείας που επηρεάζονται από αυτά.

Όπως αντιλαμβανόμαστε όλοι, η ανάγκη για έγκυρες και έγκαιρες προγνώσεις καιρού και ιδιαίτερα οι έκτακτες προγνώσεις επιδείνωσης του καιρού ή εκδήλωσης επικίνδυνων καιρικών φαινομένων, είναι πολύ μεγάλη και κρίσιμη. Ενα αξιόπιστο δελτίο πρόγνωσης, που βγαίνει στην ώρα του, δίνει τη δυνατότητα να υπάρξει η ενημέρωση των εμπλεκομένων φορέων και μηχανισμών της πολιτείας, της περιφερειακής και τοπικής αυτοδιοίκησης για σχεδιασμό και ανάπτυξη μέτρων και μηχανισμών ώστε να περιοριστεί ο τυχόν κίνδυνος από ακραία καιρικά φαινόμενα και να προληφθούν τυχόν καταστροφικές επιπτώσεις στην οικονομία, στην κοινωνία και το περιβάλλον.

Από την άλλη η ενημέρωση του κοινού μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης προσθέτει και ενισχύει την όλη προσπάθεια. Βέβαια, μερικές φορές σε ένα βαθμό οι καταστροφές αυτές είναι αναπόφευκτες, είτε λόγω πολύ ακραίων φαινομένων, είτε γιατί οι ανθρώπινες παρεμβάσεις που έχουν γίνει και οι αστοχίες και αβλεψίες που διαχρονικά έχουν συσσωρευτεί, δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για άλλες λιγότερο άσχημες εξελίξεις.

Είναι όμως τόσο απλό πράγμα και τόσο εύκολο να έχουμε αυτές τις έγκυρες και έγκαιρες προγνώσεις καιρού καθημερινά? Ή πίσω από αυτές υπάρχει μια σύνθετη πραγματικότητα, απλά και σύγχρονα συστήματα που συνδέονται με την παρατήρηση του καιρού, την πραγματοποίηση εκατομμυρίων μετεωρολογικών παρατηρήσεων, την επεξεργασία τους σε κάθε περιοχή και χώρα και την διάθεση αυτών από κοινού στους εμπλεκόμενους με τον καιρό, το κλίμα και το νερό. Όλη αυτή η σειρά των ενεργειών, πράξεων συντονίζεται από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (ΠΜΟ), που διατηρεί σε συνεργασία με τα Κράτη Μέλη του, ένα υπερσύγχρονο δίκτυο

μοναδικής παγκόσμιας δικτύωσης που εξασφαλίζει την αντιπροσωπευτικότητα της μετεωρολογικής παρατήρησης παντού σε όλο τον κόσμο.

Οι συμβατικές μετεωρολογικές παρατηρήσεις ενισχύονται από τη συνεισφορά των απομακρυσμένων αυτόματων σταθμών, των μετεωρολογικών δορυφόρων που κινούνται γύρω από τη γη, από τα μετεωρολογικά μπαλόνια που καθημερινά ''απελευθερώνονται'' στην ατμόσφαιρα, από τις θαλάσσιες / ωκεάνιες σημαδούρες και τα πλοία που ταξιδεύουν συνεχώς και δίνουν παρατηρήσεις μαζί με το στίγμα τους.

Οι μετεωρολογικές παρατηρήσεις με όποιο τρόπο και αν πραγματοποιούνται καταλήγουν να αποτυπώνουν τον πραγματικό καιρό, τις λεγόμενες ''αρχικές συνθήκες''. Πως όμως φτάνουμε στην πρόγνωση του καιρού? Η επιστήμη της Μετεωρολογίας και της Αριθμητικής Πρόγνωσης Καιρού (Numerical Weather Prediction) έχει ερμηνεύσει την κίνηση και τις μεταβολές στην ατμόσφαιρα και έχει στοιχειοθετήσει τη μαθηματική έκφραση των μετεωρολογικών ατμοσφαιρικών παραμέτρων στο χωρο-χρόνο. 

Στη συνέχεια έρχονται οι μεγάλοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές με τους πανίσχυρους πολυεπεξεργαστές που "τρέχουν'' τα αριθμητικά μοντέλα πρόγνωσης καιρού, στην περιοχή που καθένας ενδιαφέρεται, και έτσι καταλήγουμε στην παραγωγή και την εξέλιξη των μετεωρολογικών παραμέτρων έως τις 240 ώρες (δηλαδή δέκα ημέρες πρόγνωσης). 

Βέβαια επειδή η ατμόσφαιρα είναι χαοτική, δεν είναι αξιοποιήσιμα όλα τα προγνωστικά δεδομένα, γιατί υπάρχει μεγάλη μεταβλητότητα, οπότε οι προγνώσεις της ΕΜΥ για τον Ελληνικό χώρο ξεκινούν με δύο ημέρες αναλυτικά ανά περιφερειακό διαμέρισμα και στη συνέχεια ακολουθούν οι επόμενες πέντε ημέρες με γενική συνολική περιγραφή του καιρού.

Όμως δεν αναφερθήκαμε στον ανθρώπινο παράγοντα, που είναι οι μετεωρολόγοι που αξιοποιούν και ερμηνεύουν τα μετεωρολογικά δεδομένα, με τη χρήση του επιστημονικού / επαγγελματικού επιπέδου τους και την τεράστια εμπειρία, που έχουν αποκτήσει δεκάδες χρόνια στις βάρδιες Χριστούγεννα, Πάσχα, καλοκαίρι, Σαββατοκύριακα. 

Μόνον έτσι γνωρίζεις από ίδια πείρα τη συμπεριφορά των διαφόρων ατμοσφαιρικών συστημάτων ανά εποχή και περιοχή της χώρας και αντιλαμβάνεσαι το επίπεδο της προγνωσιμότητας της ατμόσφαιρας και το πως τα διάφορα αριθμητικά μοντέλα ''καταφέρνουν" να προσομοιώσουν την ατμόσφαιρα και ποιό από αυτά καλύτερα!

Γιατί βέβαια δεν είναι τυφλοσούρτης αυτό που δίνει ένα αριθμητικό μοντέλο καιρό, και πως αλήθεια θα το υιοθετήσεις ή θα το απορρίψεις? Εδώ έρχεται ο Μετεωρολόγος Προγνώστης που έχει την επιστημονική και επαγγελματική επάρκεια, μέσα από την εμπειρία, να αξιολογήσει το διαθέσιμο προγνωστικό υλικό και να καταλήξει σε μια πρόγνωση που θα είναι η πλησιέστερη στο να περιγράψει την πιθανότερη εκδοχή του καιρού των επόμενων ημερών.

Ο φετινός εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρα Μετεωρολογίας, αποδίδει τιμές στην μετεωρολογική κοινότητα, που κυρίαρχα εκφράζεται μέσα από τις Εθνικές Μετεωρολογικές Υπηρεσίες και άλλους φορείς και στο τεράστιο έργο της κοινότητας του ΠΜΟ για την παρατήρηση της Γης μας για την εξασφάλιση της προστασίας των κοινοτήτων, μέσα από την ενίσχυση της ανθεκτικότητας για το μέλλον.

H ατμόσφαιρα και ο καιρός δεν έχει σύνορα και δεν χρειάζονται ''διαβατήριο'' τα συστήματα καιρού να περάσουν από τη μια χώρα στην άλλη (και ευτυχώς για αυτό!!!!). Ακριβώς για αυτό οι προγνώσεις χρειάζονται παρατηρήσεις από όλο τον κόσμο και καμία χώρα μόνη της δεν μπορεί να ανταπεξέλθει. Απαιτείται πλανητική συνεργασία, που βασίζεται στην εμπιστοσύνη και την ανταλλαγή δεδομένων, προκειμένου να υπάρχει συνεχής βελτίωση της αξιοπιστίας της πρόγνωσης, καθώς και του χρόνου παράδοσης και της προσβασιμότητας σε αυτή.

Ακολουθούν μια σειρά αναφορές που βασίζονται στις ανακοινώσεις του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (ΠΜΟ) για την Παγκόσμια Ημέρα Μετεωρολογίας (ΠΗΜ) 2026.

Σύμφωνα με τον ΠΜΟ, οποιαδήποτε επένδυση σε συστήματα υποδομών, νέα σχέδια καλλιεργειών, κάθε πλάνο διαχείρισης νερού, ενέργειας, υγείας και προσαρμογής της αλυσίδας εφοδιασμού βασίζεται στο παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης και πρόβλεψης του ΠΜΟ. 

Τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν σταθερά τον κορυφαίο μακροπρόθεσμο κίνδυνο για τους επιχειρηματικούς ηγέτες του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ και αποτελούν το κίνητρο για την σωτήρια πρωτοβουλία «Πρώιμες Προειδοποιήσεις για Όλους» του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.

Οι ακραίοι κίνδυνοι που σχετίζονται με τα καιρικά φαινόμενα έχουν προκαλέσει οικονομικές απώλειες ύψους 4,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ μεταξύ 1970 και 2021 και απώλειες ζωών σχεδόν 2 εκατομμύρια ανθρώπων. 

Οι έγκαιρες προειδοποιήσεις δεν αποτελούν πολυτέλεια, είναι μια αναγκαιότητα που έχει και οικονομικό περιεχόμενο. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, η καθολική πρόσβαση σε υπηρεσίες έγκαιρης προειδοποίησης θα εξοικονομήσει τουλάχιστον 13 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ από απώλειες περιουσιακών στοιχείων και 22 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ από απώλειες ευημερίας κάθε χρόνο. Μόλις 24 ώρες προειδοποίησης μπορούν να μειώσουν τις ζημιές από καταιγίδες ή καύσωνες έως και 30%.

Οι παρατηρήσεις του πλανήτη μας είναι πιο σημαντικές από ποτέ για την παρακολούθηση του ταχέως μεταβαλλόμενου κλίματός και της κλιματικής αλλαγής - συμπεριλαμβανομένης της ανόδου της θερμοκρασίας της ξηράς και των ωκεανών, του λιωσίματος των πάγων και των παγετώνων και της ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Τα δεδομένα αυτά αποτελούν τη βάση της μετεωρολογικής και κλιματικής πληροφόρησης για την ενημέρωση των αποφάσεων σχετικά με το πώς να προστατεύσουμε τις οικονομίες και τις κοινότητές μας.

Ο ΠΜΟ έχει διαπιστώσει ότι υπάρχουν μεγάλα κενά στο παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης – τόσο στην ξηρά, όσο και στην κρυόσφαιρα και στον ωκεανό – τα οποία υπονομεύουν την αποτελεσματικότητα της δράσης μας. Ο ΠΜΟ από την πλευρά του έχει δεσμευτεί να καλύψει αυτά τα κενά. Ενώ παράλληλα ζητά από τις Εθνικές Μετεωρολογικές Υπηρεσίες να ενισχύσουν και να εκσυγχρονίσουν τα συστήματα παρατήρησης στις χώρες τους. 

Θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι η χρηματοδότηση γενικά του δικτύου παρατήρησης δεν αποτελεί επιβάρυνση για τον φορολογούμενο, αλλά μια επένδυση στην οικονομική ασφάλεια και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και μια γέφυρα μεταξύ εθνών και γενεών.

Ας κάνουμε όμως μερικές αναφορές που σχετίζονται με τη χώρα μας, ίσως την αφορούν ιδιαίτερα.

 Ενδεχομένως να μην έχουμε αντιληφθεί αρκετα στη χώρα αυτή, την τεράστια και μη ορατή συμβολή αυτού του γιγάντιου συστήματος παρατήρησης και πρόβλεψης, που συντονίζεται από τον ΠΜΟ και τις Εθνικές Μετεωρολογικές Υπηρεσίες κάθε χώρας, που αποτελεί το κεντρικό νευρικό σύστημα για έγκαιρες και έγκυρες προειδοποιήσεις, που με τη σειρά τους στηρίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό στην οικονομική και επιχειρηματική δραστηριότητα και το σύστημα Πολιτικής Προστασίας. Το τελευταίο αποτελεί την ασπίδα προστασίας των υποδομών και του κοινωνικού συνόλου.

 Προγράμματα βέβαια εκσυγχρονισμού υποδομών υλοποιούνται τελευταία στην ΕΜΥ, χάρη στην χρηματοδότηση από την κεντρική πολιτεία, ωστόσο γίνεται αναφορά εδώ στην ανάγκη θεσμικού εκσυγχρονισμού της ΕΜΥ και του συστήματος κεντρικής Διοίκησης, που πρέπει να γίνει ευέλικτο ισχυρό και σύγχρονο, με οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια. 

Παράλληλα έχει χτυπήσει κόκκινο για την τεράστια ανάγκη για ενίσχυση με προσωπικό, ιδιαίτερα πολιτικό, μια και τα συστήματα για να λειτουργήσουν απαιτούν ανθρώπινους πόρους. Επιπροσθέτως, η συντριπτική πλειονότητα των τομέων μετεωρολογικής υποστήριξης είναι πολιτικοί (Αεροναυτιλία, ναυτιλία, γεωργία, τουρισμός, υγεία κλπ.), πέραν της ανάγκης της Εθνικής Αμυνας, που μπορεί κατά βάση να υποστηριχθεί από το στρατιωτικό προσωπικό και το ΥΕΘΑ.

 Θα κλείσουμε με μια αναφορά της Γενικής Γραμματέα του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού Καθηγήτριας Πανεπιστημίου Celeste Saulo. Στο μήνυμα της με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μετεωρολογίας 2026 αναφέρει μεταξύ άλλων, ότι ''Το παγκόσμιο σύστημα παρατήρησης του WMO στηρίζει αποφάσεις αξίας δισεκατομμυρίων''. 

Και συνεχίζει ''Είμαι, λοιπόν, πολύ χαρούμενη που το θέμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Μετεωρολογίας είναι «Παρατηρώντας το σήμερα, προστατεύοντας το αύριο». ''Επειδή όταν παρατηρούμε το σήμερα, δεν προβλέπουμε απλώς τον καιρό, προστατεύουμε το αύριο. Προστατεύουμε τους ανθρώπους του αύριο. Τον πλανήτη του αύριο''. 

Μόνο παρατηρώντας σήμερα, μπορούμε να προστατεύσουμε το αύριο.

Οι καιροί ου μενετοί!

Νίκος Εμμ. Καραταράκης DIC, MSc, MBA

Μετεωρολόγος – Περιβαλλοντολόγος

π. Υποδιοικητής ΕΜΥ