Η φοιτητική ζωή δεν είναι πια ανέμελη- Το άγχος δεν τελειώνει στις πανελλαδικές

«Κάνε λίγο υπομονή, σε μερικούς μήνες θα βρίσκεσαι στο Πανεπιστήμιο και θα απολαμβάνεις τη φοιτητική ζωή!»
Αλήθεια, πόσοι από εμάς δεν το έχουν πει για να δώσουν κουράγιο σε έναν υποψήφιο των πανελλαδικών εξετάσεων;
Όμως, οι φοιτητές δε ζουν πια τόσο ανέμελα όσο παλιότερα. Το άγχος της επαγγελματικής αποκατάστασης και το αποτύπωμα της πανδημίας έχουν αλλάξει άρδην τα δεδομένα, όπως αποκαλύπτει μελέτη του Πανεπιστημίου Κρήτης για τη φοιτητική ευημερία, την ψυχική ανθεκτικότητα και τις επιπτώσεις των αρνητικών γεγονότων ζωής στους νέους ανθρώπους.
Η έρευνα έγινε από την επίκουρη καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης Αικατερίνη Βασίου και την υποψήφια διδάκτορα, Δρ. Μαλαματή Βελώνη και τα αποτελέσματά της δημοσιεύονται στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Review of Education (Veloni, M. & Vasiou, A. (2026). Navigating hardship: A systematic review of the relationship between adverse life events and university students' well-being. Review of Education, 14, e70160. https://doi.org/10.1002/rev3.70160).

Image

Από υποψήφιοι φοιτητές- Το άγχος δε σταματά ποτέ!
Η κ. Βασίου αναφέρει στο Cretalive πως μελετήθηκαν 3000 έρευνες ανά τον κόσμο, σε Ευρώπη και Αμερική, ενώ αντίστοιχη μελέτη για την ψυχολογική ευημερία των φοιτητών δεν υπήρχε στη χώρα μας. 
Η πανδημία του κορωνοϊού και μία σειρά άλλων παραγόντων έχουν… κλέψει την ανεμελιά από τους φοιτητές. Σημαντικό ρόλο παίζουν, ακόμα, γεγονότα που έχουν σημαδέψει τη ζωή τους, όπως μία απώλεια αλλά ακόμα και περιστατικά κακοποίησης που έχουν υποστεί και φοιτητές (ειδικά γυναίκες) και του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ό,τι κουβαλούν από την οικογένειά τους σε συνδυασμό με την επαγγελματική ανασφάλεια που επικρατεί καθιστούν δύσκολη την προσαρμογή τους στην ακαδημαϊκή ζωή. Έχουν έντονο άγχος ενώ δε λείπουν και οι τάσεις αυτοκτονίας.
Η μελέτη προτείνει παρεμβάσεις σε ακαδημαϊκό επίπεδο, πώς να στηριχθούν οι φοιτητές, κάτι που γίνεται με εξειδικευμένα κέντρα του Π.Κ. σε Hράκλειο και Ρέθυμνο. Ωστόσο, η καθηγήτρια του Ιδρύματος τονίζει πως είναι ανάγκη και οι διδάσκοντες να περάσουν από σχετική επιμόρφωση. Ενώ πάντα στο μυαλό μας έχουν ότι οι καθηγητές Πανεπιστημίου κρατούν αποστάσεις από τους φοιτητές, λόγω αυξημένου αριθμού φοιτητών αλλά και του γεγονότος ότι πλέον είναι ενήλικες και δεν έχουν ανάγκη υποστήριξης, τελικά αυτό πρέπει να αλλάξει. 
Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως μελέτες που απαντούν σε καίρια ζητήματα είναι σε εξέλιξη, όπως κατά πόσο οι έφηβοι μαθητές στρέφονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη για να βρουν ψυχολογική στήριξη.

Image

Παρελθόν η ανέμελη φοιτητική ζωή…
Η νέα συστηματική ανασκόπηση που εκπονήθηκε από τις ερευνήτριες του Πανεπιστημίου Κρήτης μελετά τα αρνητικά γεγονότα ζωής και τη φοιτητική ευημερία.
Πόσο ανθεκτικοί είναι πραγματικά οι νέοι σήμερα; Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, κοινωνικές αναταράξεις, οικονομικές πιέσεις, πολέμους, φυσικές καταστροφές και την παρατεταμένη επίδραση της πανδημίας, η φοιτητική ζωή μοιάζει συχνά περισσότερο με μια διαδρομή ψυχικής επιβίωσης παρά με μια ανέμελη περίοδο προσωπικής ανάπτυξης.
Όπως τονίζουν οι ερευνήτριες, η εικόνα του «ανέμελου φοιτητή» φαίνεται πλέον να απέχει αρκετά από την πραγματικότητα. Πίσω από τις πανεπιστημιακές αίθουσες, τα αμφιθέατρα και τις εξετάσεις, πολλοί νέοι κουβαλούν εμπειρίες απώλειας, οικογενειακής πίεσης, οικονομικής ανασφάλειας, μοναξιάς, ψυχικής εξουθένωσης ή τραυματικών γεγονότων που επηρεάζουν βαθιά την καθημερινότητά τους.
Η ανασκόπηση συγκέντρωσε και ανέλυσε δεδομένα από δεκάδες επιστημονικές μελέτες σχετικά με τη σχέση ανάμεσα στα αρνητικά γεγονότα ζωής και την ευημερία του φοιτητικού πληθυσμού.
Τα συμπεράσματα είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικά αλλά και ανησυχητικά.

Οι δυσκολίες δεν είναι «παροδικές»
Τα αρνητικά γεγονότα ζωής δεν αφορούν μόνο ακραίες εμπειρίες, όπως η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ή μια φυσική καταστροφή. Για τους φοιτητές και τις φοιτήτριες, η καθημερινότητα μπορεί να περιλαμβάνει χρόνιο άγχος, οικονομική δυσκολία, αβεβαιότητα για το μέλλον, ακαδημαϊκή πίεση, κοινωνική απομόνωση, συγκρούσεις στις σχέσεις ή ακόμα και εμπειρίες βίας.
Η ανασκόπηση έδειξε ότι όσο περισσότερες δυσκολίες βιώνουν οι νέοι άνθρωποι, τόσο μειώνεται η ικανοποίησή τους από τη ζωή και τα θετικά συναισθήματα, ενώ αυξάνονται το άγχος, η ψυχική εξάντληση, τα συμπτώματα κατάθλιψης και ο αυτοκτονικός ιδεασμός.
Ιδιαίτερα έντονη ήταν η σύνδεση ανάμεσα στις επαναλαμβανόμενες αρνητικές εμπειρίες και στη μείωση της ψυχικής ανθεκτικότητας. Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες που είχαν βιώσει πολλαπλές δυσκολίες εμφάνιζαν μεγαλύτερα επίπεδα ψυχολογικής επιβάρυνσης, αλλά και δυσκολίες προσαρμογής στην ακαδημαϊκή ζωή.
Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί η πανεπιστημιακή περίοδος συμπίπτει με ένα μεταβατικό στάδιο ζωής: οι νέοι προσπαθούν να αυτονομηθούν, να διαμορφώσουν ταυτότητα, να αναπτύξουν σχέσεις και να πάρουν αποφάσεις για το μέλλον τους. Όταν αυτή η φάση συνοδεύεται από συνεχείς πιέσεις ή τραυματικές εμπειρίες, οι συνέπειες μπορεί να είναι βαθιές και μακροχρόνιες.

Η πανδημία άφησε βαθύ αποτύπωμα
Ένα σημαντικό μέρος των μελετών που εξετάστηκαν στην ανασκόπηση επικεντρώθηκε στα χρόνια της πανδημίας COVID-19. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι περιορισμοί, η απομόνωση και η αβεβαιότητα επηρέασαν σημαντικά την ψυχική υγεία του φοιτητικού πληθυσμού.
Πολλοί νέοι ανέφεραν αυξημένα επίπεδα άγχους, μοναξιάς και καταθλιπτικών συμπτωμάτων, ενώ μειώθηκαν η αίσθηση ικανοποίησης από τη ζωή και η κοινωνική σύνδεση. Για αρκετούς φοιτητές, το πανεπιστήμιο έχασε τον βασικό του ρόλο ως χώρος κοινωνικοποίησης, υποστήριξης και προσωπικής εξέλιξης.
Παράλληλα, η τηλεκπαίδευση ανέδειξε νέες ανισότητες. Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες που διέθεταν υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον, καλύτερες οικονομικές συνθήκες και σταθερό κοινωνικό δίκτυο φάνηκε να προσαρμόζονται πιο εύκολα. Αντίθετα, όσοι ήδη βίωναν ψυχολογικές ή κοινωνικές δυσκολίες βρέθηκαν πιο εκτεθειμένοι.

Δεν αντιδρούν όλοι οι νέοι με τον ίδιο τρόπο
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της ανασκόπησης είναι ότι τα αρνητικά γεγονότα δεν επηρεάζουν όλους τους φοιτητές με τον ίδιο τρόπο.
Ορισμένοι νέοι φαίνεται να αναπτύσσουν ανθεκτικότητα, δηλαδή την ικανότητα να προσαρμόζονται και να ανακάμπτουν μετά από δυσκολίες. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, καταγράφεται και «μετατραυματική ανάπτυξη»: οι νέοι δηλώνουν ότι, μέσα από μια δύσκολη εμπειρία, απέκτησαν βαθύτερη κατανόηση του εαυτού τους, μεγαλύτερη εκτίμηση για τη ζωή ή πιο ουσιαστικές σχέσεις.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι δυσκολίες «δυναμώνουν πάντα» τους ανθρώπους. Η ανθεκτικότητα δεν είναι ατομικό χαρακτηριστικό που διαθέτουν μόνο οι «ισχυροί». Επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον, τις σχέσεις, την πρόσβαση σε υποστήριξη και τις ευκαιρίες που έχει κάθε νέος.
Η ανασκόπηση ανέδειξε συγκεκριμένους προστατευτικούς παράγοντες που μπορούν να λειτουργήσουν ως «ασπίδα» απέναντι στις δυσκολίες:
•    η κοινωνική υποστήριξη,
•    οι ουσιαστικές σχέσεις,
•    η αίσθηση ότι κάποιος ανήκει σε μια κοινότητα,
•    η αισιοδοξία,
•    οι θετικές στρατηγικές αντιμετώπισης,
•    η αυτοαποτελεσματικότητα,
•    και η ύπαρξη υποστηρικτικού πανεπιστημιακού περιβάλλοντος.
Με απλά λόγια, οι νέοι αντέχουν περισσότερο όταν νιώθουν ότι δεν είναι μόνοι.

Το πανεπιστήμιο δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στη γνώση
Τα ευρήματα αυτά θέτουν ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος είναι τελικά ο ρόλος του πανεπιστημίου σήμερα;
Αν η ανώτατη εκπαίδευση επιθυμεί πραγματικά να στηρίξει τους νέους, δεν αρκεί να παρέχει μόνο ακαδημαϊκή γνώση. Χρειάζεται να λειτουργεί και ως πλαίσιο ψυχοκοινωνικής ενδυνά-μωσης.
Η ψυχική υγεία του φοιτητικού πληθυσμού δεν μπορεί να θεωρείται «ατομική υπόθεση». Α-ποτελεί ζήτημα εκπαιδευτικής πολιτικής και κοινωνικής ευθύνης.
Σήμερα περισσότερο από ποτέ, τα πανεπιστήμια χρειάζεται:
•    να ενισχύσουν τις υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης,
•    να δημιουργήσουν ασφαλή και συμπεριληπτικά περιβάλλοντα,
•    να καλλιεργήσουν κουλτούρα αποδοχής και σύνδεσης,
•    να εκπαιδεύσουν το προσωπικό στην αναγνώριση ψυχολογικών δυσκολιών,
•    και να επενδύσουν σε προγράμματα πρόληψης και ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικό-τητας.
Η ευημερία των φοιτητών και των φοιτητριών δεν είναι πολυτέλεια· αποτελεί βασική προϋ-πόθεση για τη μάθηση, τη δημιουργικότητα και τη μελλοντική κοινωνική συμμετοχή.

Μια κοινωνία που ακούει τους νέους
Συχνά αντιμετωπίζουμε τη νέα γενιά είτε ως «υπερβολικά ευάλωτη» είτε ως «αρκετά δυνατή ώστε να τα καταφέρει μόνη της». Και οι δύο προσεγγίσεις είναι προβληματικές.
Οι νέοι σήμερα μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον με συνεχείς μεταβολές και πολλαπλές απαιτήσεις. Αυτό που χρειάζονται δεν είναι ούτε υπερπροστασία ούτε αδιαφορία. Χρειάζονται ουσιαστική στήριξη, χώρο να εκφραστούν και δομές που να ενισχύουν την ψυχική τους ανθεκτικότητα.
Η φοιτητική ευημερία δεν αφορά μόνο τους ίδιους τους φοιτητές. Αφορά το πώς φανταζόμαστε το μέλλον της κοινωνίας μας.
Και ίσως τελικά το πιο σημαντικό μήνυμα της ανασκόπησης να είναι αυτό: όταν οι νέοι αισθάνονται ότι κάποιος τους ακούει, τους στηρίζει και τους εμπιστεύεται, τότε ακόμη και μέσα στις δυσκολίες μπορούν να συνεχίσουν να προχωρούν.