Μήπως πάσχεις και εσύ από TikTok Brain;

Περνάς πολλή ώρα την ημέρα στο κινητό σου;

Έχεις πιάσει ποτέ τον εαυτό σου να βλέπει σύντομα βίντεο στο κινητό, ενώ έχεις βάλει μια ταινία ή μια σειρά να παίζει στην τηλεόραση; 

Νιώθεις ωραία όταν βλέπεις βίντεο στο TikTok;

Έχει επηρεαστεί η παραγωγικότητα σου λόγω της ώρας που σπαταλάς στα σύντομα βίντεο;

Θα επηρεαζόταν η καθημερινότητά σου αν, ξαφνικά, σου απαγορευόταν η πρόσβαση στο TikTok;

Αυτές ήταν μερικές από τις ερωτήσεις που τέθηκαν σε έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό NeuroImage από τους Gao et al. το 2025, και αν απάντησες ναι σε κάποια από αυτές, τότε ίσως και εσύ να πάσχεις από το λεγόμενο “TikTok Brain”. Στη μελέτη τους, οι Gao et al., προσπάθησαν να αναδείξουν συσχέτιση μεταξύ της «κατανάλωσης» σύντομων βίντεο στο TikTok και των μεταβολών σε εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με την ανταμοιβή, τη ρύθμιση των συναισθημάτων και τον αυτοέλεγχο. Με άλλα λόγια, έγινε μια προσπάθεια απόδειξης του λεγόμενου “media induced brain rot”, ή όπως το ξέρουμε σήμερα, “TikTok Brain”.

Μπορεί ο όρος «brain rot» να ανακηρύχθηκε λέξη της χρονιάς από το λεξικό Oxford μόλις το 2024, όμως η ιδέα του εθισμού στα ηλεκτρονικά μέσα και των επιπτώσεων του στην καθημερινότητά μας είναι τόσο παλιά όσο και το ίδιο το ίντερνετ. Σχεδόν 20 χρόνια πριν, το περιοδικό The Atlantic δημοσίευσε άρθρο στο εξώφυλλο του με το ερώτημα: «Μας κάνει η Google χαζούς;» Στο άρθρο του, ο Nicholas Carr επιχειρηματολόγησε πως το διαδίκτυο — και ειδικά ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούμε τις μηχανές αναζήτησης όπως η Google — δεν καθορίζει απλώς το τι διαβάζουμε, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, συγκεντρωνόμαστε και επεξεργαζόμαστε την πληροφορία.

Τι είναι λοιπόν το φαινόμενο “TikTok Brain” και ποιος εικάζεται να είναι ο μηχανισμός του; Όταν μιλάμε για το “TikTok Brain”, ουσιαστικά αναφερόμαστε στο φαινόμενο όπου ο εγκέφαλος συνηθίζει στην διαρκή και ταχεία κατανάλωση εύπεπτου ψυχαγωγικού περιεχομένου σε μορφή βίντεο, με αποτέλεσμα γνωστικές διαταραχές, διαταραχές προσοχής και διαταραχές στην ψυχική υγεία του ατόμου και ιδιαίτερα των νέων. 

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; 

Το TikTok— και πλέον όλες οι πλατφόρμες που προβάλλουν γρήγορα βίντεο— αξιοποιούν έναν έξυπνο αλγόριθμο, σκοπός του οποίου είναι να προσελκύει και να διατηρεί την προσοχή των χρηστών, προβάλλοντας ψυχαγωγικό περιεχόμενο που προσαρμόζεται δυναμικά στις προτιμήσεις τους. Με αυτόν τον τρόπο, ενεργοποιείται επανειλημμένα το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, προκαλώντας σύντομες     ώσεις  ευφορίας αυξάνοντας τη πιθανότητα εξάρτησης. Επιπλέον, η επαναλαμβανόμενη χρήση της πλατφόρμας και η κατανάλωση μεγάλου όγκου πληροφοριών φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά τη προσοχή, δυσκολεύοντας δραστηριότητες που απαιτούν παρατεταμένη συγκέντρωση, αυξάνει το γνωστικό φορτίο, και προκαλεί πνευματική κόπωση και δυσκολία στη μάθηση, σύμφωνα με έρευνες που διεξήγαγαν οι Montag et al., 2021, Zheluk et al., 2022 και Sha & Dong, 2021. 

Παρότι μεγάλο μέρος αυτών των επιστημονικών ερευνών παρουσιάζει μεθοδολογικούς περιορισμούς, η συσχέτιση ανάμεσα στη συστηματική κατανάλωση σύντομου, χαμηλής ποιότητας διαδικτυακού περιεχομένου και στην πνευματική φθορά δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί. Οι ειδικοί ψυχολόγοι και ψυχίατροι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και προτείνουν μέτρα για να περιοριστεί η κατανάλωση περιεχομένου από ανήλικους, με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA) να επισημαίνει πως ο στόχος δεν είναι η απαγόρευση, αλλά η ασφαλής χρήση του διαδικτύου με όρια, καθοδήγηση και ψηφιακή παιδεία, η οποία θα ξεκινά σε νεαρή ηλικία και θα συνεχίζεται στο σπίτι.

Η συνεχής, παρορμητική και αλόγιστη χρήση των ψηφιακών πλατφόρμων από παιδιά και εφήβους έχει ήδη οδηγήσει αρκετές κυβερνήσεις στη θέσπιση και προώθηση αυστηρότερων κανόνων προστασίας των ανήλικων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Αυστραλία, όπου από τις 10 Δεκεμβρίου 2025, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης υποχρεούνται να λαμβάνουν «εύλογα μέτρα» ώστε να αποτρέπουν τη δημιουργία ή διατήρηση λογαριασμών από χρήστες κάτω των 16 ετών. Στο ίδιο μοτίβο κινείται και η Ευρωπαϊκή Ένωση, που μέσω του Digital Services Act και της ευρωπαϊκής στρατηγικής για ένα καλύτερο διαδίκτυο για τα παιδιά (BIK+), έχει εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων από κινδύνους όπως ο εθιστικός σχεδιασμός και το επιβλαβές περιεχόμενο, με την Ελλάδα και τη Γαλλία να θεσπίζουν, επιπλέον, ηλικιακό όριο για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης τα 15 έτη. 

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι αποκλειστικά δυσοίωνη. Στον δυτικό κόσμο, η ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο και στην πληροφορία λογίζεται πλέον ως θεμελιώδες δικαίωμα και όχι ως προνόμιο. Μέσα από ψηφιακά άρθρα, βίντεο, διαλέξεις, εκπαιδευτικές πλατφόρμες και επιστημονικές πηγές, κάθε χρήστης έχει τη δυνατότητα να επιμορφωθεί, να αποκτήσει νέες δεξιότητες και να διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες. Από αυτή τη δυναμική δεν εξαιρείται ούτε το TikTok, το οποίο, πέρα από τον ψυχαγωγικό του χαρακτήρα, φιλοξενεί και έναν μεγάλο όγκο καναλιών με εκπαιδευτικό, επιστημονικό και ενημερωτικό περιεχόμενο. Άλλωστε, οι νέοι δεν λειτουργούν μόνο ως παθητικοί δέκτες περιεχομένου. Δημιουργούν, μοιράζονται ιδέες, αναδεικνύουν ταλέντα και συμμετέχουν ενεργά στον δημόσιο διάλογο. 

Το πρόβλημα, επομένως, δεν εντοπίζεται αποκλειστικά στην ίδια την τεχνολογία, αλλά και στην αλόγιστη και ανεπιτήρητη χρήση της, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η αδυναμία των θεσμών να ακολουθήσουν με την ίδια ταχύτητα τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ελλιπών ή καθυστερημένων ρυθμιστικών πλαισίων. Το ισχυρότερο, επομένως, όπλο στη φαρέτρα μας είναι η διά βίου εκπαίδευση όλων των πολιτών στη σωστή και υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου και των εφαρμογών κατανάλωσης περιεχομένου, καθώς και η ενημέρωση τους για τους κινδύνους που ελλοχεύουν όταν η χρήση του παραμένει ανεξέλεγκτη και χωρίς καθοδήγηση. Με τη συλλογική παγκόσμια προσπάθεια και με ρητές αποφάσεις προς τη σωστή κατεύθυνση, απαλλαγμένες από την επιρροή του εταιρικού lobbying, μπορούμε ίσως μια μέρα να δημιουργήσουμε ένα διαδίκτυο τόσο ασφαλές για τα παιδιά όσο μια πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη. 

Τουλάχιστον μέχρι την επόμενη μεγάλη διαδικτυακή κρίση: την τεχνητή νοημοσύνη.

Πηγές: 

1. Gao, Y., Hu, Y., Wang, J., Liu, C., Im, H., Jin, W., Zhu, W., Ge, W., Zhao, G., Yao, Q., Wang, P., Zhang, M., Niu, X., He, Q., & Wang, Q. (2025). Neuroanatomical and functional substrates of the short video addiction and its association with brain transcriptomic and cellular architecture. NeuroImage, 307, 121029.
2. Oxford University Press. (2024, December 2). ‘Brain rot’ named Oxford Word of the Year 2024. https://corp.oup.com/news/brain-rot-named-oxford-word-of-the-year-2024/
3. Montag, Christian & Haibo, Yang & Elhai, Jon. (2021). On the Psychology of TikTok Use: A First Glimpse From Empirical Findings. Frontiers in Public Health. 9. 641673. 10.3389/fpubh.2021.641673.
4. Zheluk, A. A., Anderson, J., & Dineen-Griffin, S. (2022). Adolescent Anxiety and TikTok: An Exploratory Study. Cureus, 14(12), e32530.
5. Sha, P., & Dong, X. (2021). Research on adolescents regarding the indirect effect of depression, anxiety, and stress between TikTok use disorder and memory loss. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(16), 8820.
6. Carr, N. (2008, July/August). Is Google making us stupid? The Atlantic. https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2008/07/is-google-making-us-stupid/306868/
7. European Commission. (2026, March 11). Ευρωπαϊκή στρατηγική για ένα καλύτερο διαδίκτυο για τα παιδιά - BIK+. Shaping Europe’s Digital Future. https://digital-strategy.ec.europa.eu/el/policies/strategy-better-internet-kids
8. Ελληνική Κυβέρνηση. (2026, April 8). Θέσπιση ορίου ηλικίας για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την προστασία των ανηλίκων από τον ψηφιακό εθισμό. https://www.government.gov.gr/thespisi-oriou-ilikias-gia-tin-prosvasi-sta-mesa-kinonikis-diktiosis-ke-tin-prostasia-ton-anilikon-apo-ton-psifiako-ethismo/
9. Miller, L. (2025). Proposition de loi visant à protéger les mineurs des risques auxquels les exposent les réseaux sociaux [Projet de loi visant à protéger les mineurs des risques liés aux réseaux sociaux]. Assemblée Nationale. https://www.vie-publique.fr/loi/301799-proteger-les-mineurs-risques-des-reseaux-sociaux-proposition-de-loi