Ισοπεδώνοντας ένα μάθημα - Αποκλείοντας τη Φυσική

Του Θοδωρή Παπασγουρίδη

Κατά την ταπεινή μου γνώμη τα φετινά θέματα είναι το ίδιο κατάπτυστα (μπορεί και περισσότερο) με κάποιες από τις υπερπαραγωγές προηγούμενων ετών
Από την Δευτέρα 8 του Ιούνη, ένα ερώτημα πλανάται στη σκέψη πολλών εφήβων, υποψήφιων των πανελλαδικών εξετάσεων 2026.

Πόσο δίκαιο είναι οι πανελλαδικές εξετάσεις να γίνονται επί της ουσίας με τρία εξεταζόμενα μαθήματα; Από τις φετινές πανελλαδικές από το 2ο και 3ο πεδίο απουσίασε η φυσική.

Τα θέματα Φυσικής ήταν απόλυτα ισοπεδωτικά για όποιον υποψήφιο είχε προσπαθήσει, για όποιον υποψήφιο στερήθηκε χρόνο της εφηβείας του, για να ξεχωρίσει και να πετύχει στη σχολή που ονειρεύτηκε και έθεσε ως στόχο.

Φέτος η επιτροπή θεματοδοσίας της Φυσικής πέρασε στο άλλο άκρο από αυτό του 2024. Τότε τα θέματα ήταν υπέρμετρα πολλά και χρονικά πιεστικά, σχεδόν ανέφικτο να ολοκληρωθούν στο τρίωρο της εξέτασης. Ο βαθμός δυσκολίας ξεκινούσε από το Θέμα Α και διαρκώς αυξανόταν με σενάρια χαοτικά για τον αγχωμένο διαγωνιζόμενο. Μετά την γενική κατακραυγή και τις κενές θέσεις στα τμήματα Φυσικής των πανεπιστημίων, οι θεματοδότες έκαναν στροφή 180ο και πέρασαν ακριβώς στο αντιδιαμετρικό σημείο του κύκλου απαιτήσεων της εξέτασης.

Κανείς δεν γνωρίζει αν αυτό ήταν κεντρική γραμμή ή απλά αστοχία των θεματοδοτών. Λίγη σημασία έχει όμως. Το αποτέλεσμα είναι πως πολλά παιδιά σε όλη την χώρα, αισθάνθηκαν την ματαίωση και την απόρριψη της προσπάθειας που κατέβαλαν. Ισοπέδωση, τσουβάλιασμα όλων στο ίδιο σακί, κομποστοποίηση όσων εμβαθύνουν και όσων παπαγαλίζουν.

Μπορεί το μόνο αδιάβλητο που έχει να παραδώσει η πολιτεία στις επόμενες γενιές να είναι το σύστημα των πανελλαδικών εξετάσεων, αλλά αυτό δεν υποστηρίζεται με θέματα σαν τα φετινά της Φυσικής, διότι τί να κάνει ο υποψήφιος το αδιάβλητο, αν η εξέταση δεν επιτυγχάνει σωστή κατανομή;

Ας δούμε όμως την εικόνα των φετινών θεμάτων στη Φυσική, όσο πιο αντικειμενικά γίνεται.

ΘΕΜΑ Α  Τυπικό, στη σωστή γραμμή ότι το θέμα αυτό οφείλει να εξετάζει ανάκληση γνώσης και δεν πρέπει να απαιτεί φορμαλισμό. Θα μπορούσε να αποφευχθεί η επιλογή του Α5(α)

ΘΕΜΑ Β  

B1 Τυπικό, αξιόλογο, με απαιτήσεις γνώσεων που οφείλει να έχει ο κάθε υποψήφιος. Κλασική παραλλαγή  θέματος εξετάσεων

Από εδώ και κάτω ξεκινά η απόλυτη στρέβλωση της εξέτασης

Β2Το απόλυτο τίποτα. Εφαρμογή τύπου που υπάρχει στο τυπολόγιο (που δίνεται από το 2023), δύο φορές με διαφορετικά δεδομένα κάθε φορά και διαίρεση κατά μέλη. Ανεπίτρεπτο θέμα για εισαγωγικές εξετάσεις.

Β3. Μία απλή εφαρμογή συνθήκης περιστροφικής ισορροπίας, η οποία με το νέο πρόγραμμα σπουδών, θα διδάσκεται από το 2027-28 στην Α’ Λυκείου

ΘΕΜΑ Γ

Μεγάλος αγώνας δόθηκε τα προηγούμενα χρόνια, για να ενταχθούν στο μεταβατικό πρόγραμμα σπουδών της Γ’ Λυκείου, στοιχεία μετακλασικής και προκβαντικής Φυσικής. Το συγκεκριμένο τμήμα της ύλης, μπορεί να απογειώσει τη διδασκαλία της Φυσικής, να δείξει τα όρια της επιστήμης, να δείξει πως ξεκινά το νέο, το οποίο σιγά, σιγά κυριαρχεί και οδηγεί σε ανατροπή επικρατουσών αντιλήψεων, πώς η νέα επιστήμη ανοίγει μονοπάτια για άγνωστα ταξίδια.

Τίποτα από αυτά δεν ζητήθηκε στην εξέταση. Με δεδομένο πως τα θέματα τα συνοδεύει τυπολόγιο και μπορεί ο εξεταζόμενος να κάνει απλή αντικατάσταση μεγεθών σε σχέσεις που παίρνει από το τυπολόγιο, πόσο  πετυχημένο θεωρείται ένα θέμα που εξετάζει μόνο πράξεις σε αντικατάσταση αριθμητικών δεδομένων σε τύπους;

Το θέμα λυνόταν από τον οποιοδήποτε είχε την ικανότητα να ανιχνεύσει τους λίγους μετρημένους τύπους της «κβαντομηχανικής» στο τυπολόγιο και να αντικαταστήσει σωστά τις μονάδες που συνόδευαν την εκφώνηση (για να είναι ακόμα πιο απλό, καταστρατηγήθηκε η οδηγία της εύρεσης τιμών σταθερών από το πολύπλοκο τυπολόγιο και ό,τι χρειαζόταν δινόταν κάτω από την εκφώνηση του θέματος)

ΘΕΜΑ Δ

Χωρίς τίποτα το ουσιαστικό, χωρίς την παραμικρή ιδέα μίας έξυπνης εξέτασης.

Δ1. Απλή εφαρμογή συνθήκης μεταφορικής ισορροπίας δύο φορές σε δύο σώματα και αντικατάσταση τιμών από την πρώτη στη δεύτερη. Στη συνέχεια αντικατάσταση στην χρονική συνάρτηση απομάκρυνσης της απλής αρμονικής ταλάντωσης.

Δ2. Λογικό υποερώτημα, χωρίς καμία απαίτηση εμβάθυνσης

Δ3. Ό,τι πιο εύπεπτο για να δημιουργηθεί η εντύπωση συνδυαστικού προβλήματος.

Δ4. Άτολμο ερώτημα φτιαγμένο στο πόδι, με περιττό ένα δεδομένο

Πώς ευνουχίζεις την εξέταση, όταν πρέπει να ικανοποιήσεις την λαϊκή απαίτηση για εύκολη Φυσική;

Μα είναι τόσο απλό….. δεν ρωτάς τίποτα από αυτά που ξέρεις πως θα ζορίσουν….

Ποια ερωτήματα υπήρχαν στην εξέταση σχετικά με:

-πλάγια κρούση

-κινηματική στερεού

-φθίνουσα ταλάντωση

-Νόμο Biot-Savart

-Νόμο Ampere

-Φασματογράφο μάζας

-Κίνηση σε σύνθετο ηλεκτρικό και μαγνητικό πεδίο

-περιστροφική κίνηση αγωγού σε ομογενές μαγνητικό πεδίο

-Aυτεπαγωγή

Όποιος διδάσκει και δεν κάνει δημόσιες σχέσεις, ξέρει πως αυτές οι θεματικές ζορίζουν μεν, αλλά ταυτόχρονα εξετάζουν ουσιαστικές γνώσεις Φυσικής και μπορούν να πετύχουν κλιμάκωση της βαθμολογίας, ώστε να υπάρχει δικαίωση για όσους το αξίζουν. Στα θέματα Φυσικής 2026 ήταν εξαφανισμένα.

Κλείνοντας θα μεταφέρω σχόλια συναδέλφων από γνωστή ιστοσελίδα Φυσικής

«Ο ρόλος αυτού του τύπου των εξετάσεων, αν δεν κάνω σοβαρό λάθος, είναι η κατάταξη των μαθητών ανάλογα με τις ικανότητες τους και την αντίληψή τους στο συγκεκριμένο αντικείμενο. Τελικός στόχος οι καταλληλότεροι φοιτητές στις αντίστοιχες σχολές.

Η σημερινή γραπτή δοκιμασία απέτυχε παταγωδώς να ταξινομήσει τους μαθητές ανάλογα με την αντίληψη και τις ικανότητές τους στο συγκεκριμένο μάθημα.

Κατά την ταπεινή μου γνώμη τα φετινά θέματα είναι το ίδιο κατάπτυστα (μπορεί και περισσότερο) με κάποιες από τις υπερπαραγωγές προηγούμενων ετών που όλη η ελληνική κλωστοϋφαντουργία θα μπορούσε να συμμετέχει σ’ ένα θέμα και οι 3 ώρες έφταναν μόνο για να αναπνέουν.

Καμία κλιμάκωση βαθμού δυσκολίας, όλοι σχεδόν θα μπορούσαν να γράψουν όλα.

Απουσία θεμάτων που θα απαιτούσαν την ελάχιστη κριτική ικανότητα, για την ακρίβεια κανένα ερώτημα που απαιτούσε ουσιαστική κατανόηση Φυσικής, πόσο μάλλον «συνείδηση Φυσικής» που πολλές φορές κοπιάζουμε γι’ αυτή στην τάξη.

Υπάρχει και η μέση οδός που δεν βλέπω ότι μπορεί να ακολουθηθεί εύκολα αν και λίγο ή περισσότερο κάποιες χρονιές ακολουθήθηκε.

Οδός που εξασφαλίζει ορθή κατανομή από το 0–100, επιβραβεύει αυτούς που είχαν τις ικανότητες και κοπίασαν σε όλο το Λύκειο, έχουν δημιουργήσει αντίληψη και εν τέλη προσφέρει σε κάθε σχολή τους φοιτητές που μπορούν και αξίζουν να ολοκληρώσουν τα προγράμματα σπουδών τους.”

Από μία συνάδελφο ακόμη:

«Έχετε δει ποτέ την λάμψη στα μάτια των μαθητών σας;

Όχι αυτών που πασχίζουν να μάθουν τον συνδυασμό 3 τύπων (αυτό έκαναν τα φετινά θέματα) αλλά των άλλων που γοητεύονται από το διαφορετικό, το έξυπνο, το σπιρτόζικο, την φαντασία, την ΦΥΣΙΚΗ στην ουσία της, που όταν μάθουμε το χειρισμό των εξισώσεων και περνάμε στην απλή καθαρή ουσία της επιστημονικής σκέψης (στα σπάργανα βέβαια) αλλάζει ο αέρας και ξεχνάμε πως πέρασε η ώρα…

Αυτοί οι μαθητές, μελλοντικοί επιστήμονες, θα θέλαμε να είναι οι γιατροί των παιδιών και των εγγονών μας, αυτοί να χτίζουν πόλεις, αυτοί που χαίρονται το διαφορετικό, που μπορούν να νοιώσουν το απαιτητικό και να κάνουν έναν νέο συνειρμό.
Όλοι αυτοί στα αλήθεια γουστάρουν την Φυσική και είναι αυτοί που προχωράνε την κοινωνία μας, γι αυτούς είμαστε περήφανοι, κάποιοι από αυτούς θα μας σώσουν.

Και τους αδειάσαμε όλους, η πλήρης αποτυχία, το τίποτε. Δεν τους δώσαμε ούτε μία μονάδα.

ΣΤΗΝ ΦΥΣΙΚΗ ΔΕΝ ΔΩΣΑΜΕ ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΜΟΝΑΔΑ»

*Καθηγητής Φυσικής στη δημόσια δευτεροβάθμια εκπαίδευση (πρώτη δημοσίευση alfavita.gr)