ΙΤΕ: Η διαφορετική ιστορία του κουνουπιού που μεταδίδει τον θανατηφόρο ιό του Δυτικού Νείλου

Δεν είναι μόνο ότι δε μας αφήνουν να κοιμηθούμε, ειδικά τους θερινούς μήνες. Κάνουν αυτό τον εκνευριστικό θόρυβο και μας… ρουφούν το αίμα. Τα κουνούπια μπορεί να αποδειχτούν και επικίνδυνα αφού μπορεί να μεταδώσουν σοβαρές ασθένειες!
Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, οι ασθένειες που μεταδίδονται από τα κουνούπια αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα, με τεράστιες κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις. Η κλιματική αλλαγή και οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες έχουν φέρει πολύ πιο κοντά το πρόβλημα των κουνουπιών στην Ευρώπη, ιδιαίτερα σε χώρες, όπως η Ελλάδα.

Το Εργαστήριο Μοριακής Εντομολογίας του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας του ΙΤΕ, με επικεφαλής τον καθηγητή Γιάννη Βόντα, συμμετείχε σε μια μεγάλη μελέτη που αφορά την προέλευση των αστικών κουνουπιών Culex pipiens molestus που μεταδίδουν τον θανατηφόρο ιό του Δυτικού Νείλου, από τα πουλιά στον άνθρωπο. Ενώ το κουνούπι Culex pipiens προτιμάει να τσιμπάει πουλιά,  το Culex pipiens molestus προτιμάει ανθρώπους και τρέφεται από το αίμα τους.  Αντίθετα με τις τρέχουσες αντιλήψεις, ότι δηλαδή το κουνούπι αυτό εξελίχθηκε και ανέπτυξε την ικανότητα να τρέφεται από αίμα ανθρώπων τα τελευταία 200 χρόνια εξαιτίας της αστικοποίησης, η νέα μελέτη που περιλάμβανε ιστορικά δείγματα χιλιάδων κουνουπιών από όλο τον κόσμο, έδειξε ότι η εξελικτική προσαρμογή συνέβη πρώτα στην Αίγυπτο πριν από χιλιάδες χρόνια και μετέπειτα εξαπλώθηκε μέσω της μετανάστευσης των κουνουπιών σε αλλά μέρη του υφήλιο και στην Ευρώπη.

Image

Ο ιός του Δυτικού Νείλου μεταδίδεται από κουνούπια Culex από πουλιά σε ανθρώπους και για αυτό το λόγο είναι μεγαλύτερος ο κίνδυνος όταν υπάρχουν κουνούπια που δαγκώνουν και τους δυο οργανισμούς. Τα πιο επικίνδυνα τέτοια κουνούπια μπορεί να προκύπτουν σε απογόνους μετά από ζευγάρωμα των δυο τύπων κουνουπιών (pipiens και molestus). Η μελέτη δείχνει ότι τα δύο είδη κουνουπιών είναι πιο πιθανό να ζευγαρώνουν μεταξύ τους σε ζεστές χώρες, δηλαδή και στη νότια Ευρώπη, όπου ζούνε και τα δύο στο ίδιο αστικό περιβάλλον. Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί η μετάδοση και η θνησιμότητα της ασθένειας αυτής έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία είκοσι χρόνια, πιθανότατα εξαιτίας και της κλιματικής αλλαγής.

Το ΙΤΕ, και ειδικότερα το ΙΜΒΒ,  εδώ και πολλά χρόνια μελετάει τα κουνούπια και τις ασθένειες που μεταδίδουν. Διαφορετικά είδη κουνουπιών μπορούν να μεταδίδουν διαφορετικές ασθένειες όπως τον ιό του Δυτικού Νείλου, το Δάγκειο και το παράσιτο της ελονοσίας, ασθένειες που δυνητικά αποτελούν  απειλή για την δημόσια υγεία και 
στην Ελλάδα. Για την αντιμετώπιση των κινδύνων η κατανόηση της βιοοικολογίας των κουνουπιών καθώς επίσης η μοριακή χαρτογράφηση και παρακολούθηση των πληθυσμών τους και των παθογόνων που μπορεί να μεταφέρουν είναι πρώτιστης σημασίας. Το εργαστήριο Μοριακής Εντομολογίας του ΙΜΒΒ-ΙΤΕ υποστηρίζει επιστημονικά τις προσπάθειες της Περιφέρειας Κρήτης αλλά και του ΕΟΔΥ για την πρόληψη εντομομεταδιδόμενων ασθενειών και της εξάλειψης των κουνουπιών.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό Science   
https://doi.org/10.1126/science.ady4515 .