Εδώ δομή, εκεί δομή που ‘ναι η δομή;

Του ΚΩΣΤΗ Ε. ΜΑΥΡΙΚΑΚΗ

Εδώ στην Κρήτη, ευτυχώς, συνηθίζουμε να μην πλήττουμε. Η επικαιρότητα φροντίζει να μας αποζημιώνει καθημερινά σχεδόν αφειδώς, με ειδήσεις που εκτός από διαπαιδαγωγικά απόνερα στην κοινωνία, δεικνύουν και την πιστοποιημένη στιβαρότητα και βαρύτητα των αυτοδιοικητικών θεσμών, και των δύο βαθμών. Δεν είναι και λίγο η μεγαλόνησος να παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα, -αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα  το παγκόσμιο κύπελλο μουντιάλ-, πού τελικά θα χωροθετηθεί η προσωρινή δομή κράτησης των παράνομων μεταναστών που εισβάλλουν καθημερινά όπως οι ακρίδες των Φαραώ από το Λυβικόν πέλαγος. Και για να μιλήσουμε σοβαρά.

Υπάρχουν στιγμές που η πολιτική ιστορία ενός τόπου γράφεται με ανεξίτηλα και κεφαλαία γράμματα. Και υπάρχουν κι εκείνες, οι άλλες οι πιο δεύτερες, που γράφονται πάνω σε χαρτοπετσέτες καφενείου, με μισοσβησμένο μολύβι και αμήχανα βλέμματα που γυρεύουν εναγωνίως τις εξόδους κινδύνου.

Η συζήτηση για τη χωροθέτηση δομής προσωρινής φιλοξενίας μεταναστών στην Κρήτη ανήκει δυστυχώς στη δεύτερη κατηγορία.

Παρακολουθεί κανείς τις συνεδριάσεις, τις δηλώσεις, τις διαρροές και τις υπόγειες διαβουλεύσεις, τόσο δημάρχων όσο και της Περιφέρειας Κρήτης, και έχει την εντύπωση ότι δεν εξελίσσεται μια διαδικασία λήψης αποφάσεων, αλλά ένα πρωτάθλημα αποφυγής ευθυνών. Ένα είδος πολιτικού αγωνίσματος, όπου νικητής λογίζεται όποιος καταφέρει να πετάξει γρηγορότερα την ευθύνη στον διπλανό του από την καθημερινή «εκδίκηση» του λιβυκού Πόντου.
«Όχι εδώ» λέει ο ένας γιατί αυτό θα είναι «αιτία πολέμου». «Όχι εκεί, όχι στο δικό μου δήμο» λέει ο άλλος γιατί «θα μας βρείτε μπροστά σας». «Όχι στη δική μου περιφέρεια, όχι κοντά στους δικούς μου ψηφοφόρους» λέει ένας διαφορετικός.

Και κάπως έτσι η Κρήτη, το νησί που άλλοτε καμάρωνε για τη φιλοξενία του, παρακολουθεί τους αιρετούς της, τους εκλεγμένους αντιπροσώπους της να περιφέρουν το πρόβλημα σαν αναμμένο κάρβουνο, αναζητώντας όχι λύση, αλλά τον επόμενο που θα καεί.

Το θέαμα θυμίζει εκείνο το παλιό παιδικό μας παιχνίδι με την καυτή πατάτα. Μόνο που εδώ οι παίκτες είναι περιφερειάρχες, δήμαρχοι, αντιπεριφερειάρχες, βουλευτές και υπουργοί. Και η πατάτα δεν είναι παιχνίδι. Είναι άνθρωποι. Είναι χιλιάδες άνθρωποι που αποβιβάζονται στις ακτές του νησιού. Είναι η εκδίκηση του Λιβυκού Πόντου, ένα ανθρωπιστικό, κοινωνικό και τελικά γνωστό ευρωπαϊκό πρόβλημα που διογκώνεται καθημερινά.

Όμως το πιο εντυπωσιακό, δεν είναι η αδυναμία τους να το λύσουν. Είναι η έκπληξή τους.

Παρακολουθεί κανείς τις (γραφικές) τοποθετήσεις τους και θα νόμιζε ότι οι μεταναστευτικές ροές εμφανίστηκαν ξαφνικά ένα πρωί, σαν εξωγήινο φαινόμενο. Σαν να έσκισε ο Ποσειδώνας τα νερά και άρχισαν να αναδύονται όπως οι Νηρηίδες από τα κύματα.

Κι όμως. Εδώ και χρόνια τα στοιχεία υπήρχαν. Οι διαδρομές ήταν γνωστές. Η αποσταθεροποίηση της Βόρειας Αφρικής ήταν ακόμη πιο γνωστή. Η μετατόπιση των κυκλωμάτων διακίνησης προς τη νότια Κρήτη ήταν και αυτή γνωστή. Οι προειδοποιήσεις, οι προβλέψεις και οι αριθμοί υπήρχαν.

Αυτό που δεν υπήρχε ήταν η πολιτική βούληση να σχεδιαστεί οτιδήποτε πριν το πρόβλημα φτάσει στην πόρτα μας. Γιατί;

Μα γιατί ο σχεδιασμός δεν εξασφαλίζει χειροκρότημα σε αντίθεση με τις φωτογραφίες στις εκδηλώσεις, τα γραφικά και στιλιζαρισμένα χαμόγελα, τις κορδέλες των εγκαινίων και τους ανούσιους  πανηγυρικούς που συνηθίζουν.
Η πρόβλεψη των κινδύνων αντιθέτως, δεν προσφέρει ψήφους. Προσφέρει μόνον ευθύνες.

Και η ευθύνη είναι ένα από τα πιο αντιδημοφιλή προϊόντα της σύγχρονης πολιτικής αγοράς και στην κρητική πιάτσα. Έτσι χρόνια τώρα, κράτος, κόμματα και αυτοδιοίκηση κοιτούσαν αλλού. Έκαναν γαργάρα το γνωστό πρόβλημα.
Όλοι όμως συμφωνούσαν ότι κάποια στιγμή αυτό, θα έφτανε στην πόρτα μας.
Απλά ήλπιζαν ότι η «καυτή πατάτα» θα φτάσει όταν θα βρίσκεται κάποιος άλλος στη θέση τους.
Και τώρα που έφτασε, αποκαλύπτεται η πραγματική κλίμακα των πολιτικών αναστημάτων τους.

Ο λαός έχει μια σκληρή αλλά δεικτική παροιμία: «Ο καλός ο καπετάνιος στη φουρτούνα φαίνεται».
Στη μπουνάτσα όλοι καμώνονται τους θαλασσόλυκους και τους θαλασσοπόρους. Όταν όμως σηκωθεί η τραμουντάνα, τότε ξεχωρίζουν οι καπετάνιοι από τους επιβάτες. Και σήμερα η Κρήτη δεν βλέπει πολλούς καπετάνιους.
Βλέπει ανθρώπους που κοιτούν διαρκώς την πυξίδα, τα ραβδογράμματα των δημοσκοπήσεων. Ανθρώπους που μετρούν ψήφους αντί να μετρούν και να αναλύουν αντιμετώπιση κινδύνων.
Ανθρώπους που αναζητούν πολιτικά καταφύγια την ώρα που καλούνται να βρουν πραγματικά καταφύγια για ανθρώπους.

Στο τραγικά αλληγορικό μυθιστόρημα «Περί τυφλότητας» του Ζοζέ Σαραμάγκου μια επιδημία «λευκής τύφλωσης» εξαπλώνεται στην κοινωνία. Όχι επειδή το μεταναστευτικό θυμίζει επιδημία, αλλά επειδή ο Σαραμάγκου περιγράφει με συγκλονιστική ακρίβεια τον μηχανισμό με τον οποίο οι θεσμικοί και η κοινωνία αντιμετωπίζουν μια οικτρά προβλέψιμη κρίση:

Στην αρχή την αγνοούν, έπειτα την υποτιμούν, μετά τη συζητούν, και τέλος ανακαλύπτουν ότι έχει ήδη φτάσει στην πόρτα τους. 

Το τραγικό δεν είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν βλέπουν. Είναι ότι δεν θέλουν να δουν εγκαίρως. Η εξουσία στο μυθιστόρημα, όπως ακριβώς και στην Κρήτη σήμερα,  αντιδρά αργά, σπασμωδικά και χωρίς σχέδιο. Οι θεσμοί καταρρέουν παταγωδώς από αδυναμία και φόβο. 

Ναι, αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Κρήτη με τους αυτοδιοικητικούς και των δυο βαθμών θυμίζει μια θλιβερή μορφή λευκής πολιτικής τύφλωσης: Όλοι γνώριζαν ότι το πρόβλημα ερχόταν, αλλά κανείς δεν ήθελε να το αντικρίσει όσο βρισκόταν ακόμα στον ορίζοντα.

Η τραγωδία είναι ότι το πρόβλημα δεν αναχαιτίζεται από την πολιτική τους πενία. Οι βάρκες θα συνεχίσουν να φτάνουν. Οι προβλέψεις λένε ότι οι αφίξεις θα αυξάνονται συνεχώς. Οι τοπικές κοινωνίες θα συνεχίσουν να αγωνιούν. Και η πραγματικότητα θα απαιτεί αποφάσεις.

Όσο οι αιρετοί ανταλλάσσουν μεταξύ τους την καυτή πατάτα, αυτή δεν θα κρυώνει. Αντιθέτως  θα πυρακτώνεται. 
Και κάποια στιγμή δεν θα καίει μόνο τα χέρια των (μικρο)πολιτικών της σημερινής Κρήτης. Θα καίει ολόκληρο το τραπέζι πάνω στο οποίο θα παίζουν τα παιχνίδια της προσωπικής τους επιβίωσης.
Και τότε ίσως καταλάβουν πόσο μικροί μοιάζουν οι «γίγαντες» όταν έρχεται η ώρα να σηκώσουν ένα βάρος που γνώριζαν επί χρόνια ότι πλησιάζει.

Τότε ίσως ακόμα ανακαλύψουν ότι η πολιτική δεν είναι η τέχνη της διαφυγής από τις ευθύνες και τις τρικυμίες. Είναι ακριβώς το αντίθετο. Είναι η τέχνη να υπερασπίζεσαι τον τόπο σου χωρίς να ελπίζεις ότι στη σύγκρουση θα σε σώσουν οι αερόσακοι.

Διαβάστε σχετικά:

Μια μέρα οι θάλασσες αυτές θα εκδικηθούνε (1)

Μια μέρα οι θάλασσες αυτές θα εκδικηθούνε (2)