Το «Ferto» δεν είναι αστείο. Είναι η εποχή μας σε τρία λεπτά

Μέσα σε ελάχιστες ημέρες, ο Akylas κατάφερε κάτι που ελάχιστοι performers πετυχαίνουν στη σύγχρονη ψηφιακή κουλτούρα. Να γίνει ταυτόχρονα αντικείμενο ειρωνείας, πραγματικού ενθουσιασμού, θαυμασμού, ακόμη και χλευασμού, μετατρεπόμενος σχεδόν ακαριαία σε meme, δηλαδή σε μια εικόνα, φράση ή στιγμή που αναπαράγεται μαζικά στο διαδίκτυο επειδή προκαλεί άμεση αντίδραση και διαρκή διαδικτυακή ανακύκλωση. Το «Ferto» δεν περιορίστηκε στον ρόλο ενός ακόμη παράξενου ή αλλόκοτου τραγουδιού της Eurovision. Μετατράπηκε σχεδόν αμέσως σε πολιτισμικό συμβάν. Και αυτό δεν συνέβη τυχαία.

Το ενδιαφέρον με τον εξαιρετικά χαρισματικό Akylas δεν είναι αν το τραγούδι είναι «καλό» ή «κακό». Η συγκεκριμένη συζήτηση μοιάζει πλέον παρωχημένη για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί σήμερα η μαζική κουλτούρα. Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Γιατί ένα τέτοιο θέαμα ενεργοποίησε τόσο έντονα το κοινό; Γιατί άνθρωποι που υπό κανονικές συνθήκες θα ειρωνεύονταν μια τόσο υπερβολική εμφάνιση βρέθηκαν να την παρακολουθούν ξανά και ξανά, να τη διακινούν στα κοινωνικά δίκτυα και τελικά να συμμετέχουν ενεργά στη διάδοσή της;
Η απάντηση βρίσκεται πιθανότατα στο γεγονός ότι το «Ferto» λειτουργεί σαν μια τέλεια συμπύκνωση της ψηφιακής εποχής. Δεν είναι μόνο τραγούδι. Είναι εικόνα, ρυθμός, meme, ειρωνεία, υπερβολή, αμηχανία και αυτοπεποίθηση ταυτόχρονα. Μοιάζει σχεδόν σχεδιασμένο όχι μόνο για τη σκηνή της Eurovision, αλλά και για τα αποσπάσματα του TikTok, τα reaction videos, τα reels και την ατελείωτη διαδικτυακή αναπαραγωγή. Η σύγχρονη επιτυχία δεν γεννιέται πλέον αποκλειστικά από την καλλιτεχνική εμπειρία, αλλά από την κυκλοφορία στο ψηφιακό οικοσύστημα. Από την ικανότητα ενός θεάματος να μετατρέπεται σε ψηφιακό γεγονός.

Αυτό ακριβώς πέτυχε ο Akylas. Δημιούργησε μια περσόνα που μοιάζει να ανήκει εξαρχής στο internet. Υπερβολικός, σχεδόν καρτουνίστικος, γεμάτος ένταση, με μια αισθητική που κινείται ανάμεσα στο camp, στο cyberpop και στη μεταμοντέρνα ηλεκτρονική φαντασμαγορία, παρουσιάζεται περισσότερο ως υβριδική περσόνα της διαδικτυακής εποχής παρά ως παραδοσιακός performer. Και ίσως αυτό να είναι το πιο σύγχρονο στοιχείο του.

Για δεκαετίες η ποπ μουσική και γενικότερα η μαζική κουλτούρα επένδυαν πολύ στην ιδέα του αληθινού δημιουργού. Το κοινό αναζητούσε πρόσωπα που έδειχναν ειλικρινή και αυθεντικά. Σήμερα όμως φαίνεται να συμβαίνει κάτι διαφορετικό. Το κοινό γνωρίζει πολύ καλά ότι όλα είναι κατασκευασμένα, σκηνοθετημένα και φιλτραρισμένα. Δεν ζητά πλέον απόλυτη ειλικρίνεια. Ζητά περσόνες που δεν κρύβουν τον κατασκευασμένο χαρακτήρα της εικόνας τους. Ο Akylas δεν προσπαθεί να περιορίσει την υπερβολή του ούτε να παρουσιαστεί ως βαθυστόχαστος δημιουργός. Αντίθετα, εμφανίζεται με μια σχεδόν προκλητική αυτοσυνειδησία. Και εκεί ακριβώς ίσως να βρίσκεται η δύναμή του.
Το «Ferto» εκφράζει επίσης κάτι βαθύτερο για τη σημερινή ψυχολογία του κοινού. Ζούμε σε μια εποχή διαρκούς εξάντλησης. Πολιτική ένταση, οικονομική πίεση, πληροφοριακό χάος, ατελείωτη ψηφιακή διέγερση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μεγάλα τμήματα του κοινού δεν αναζητούν απαραίτητα υψηλή τέχνη ή περίπλοκα αισθητικά προγράμματα. Αναζητούν ένταση, ενέργεια, συμμετοχή και στιγμιαία αποφόρτιση. Το θέαμα του Akylas λειτουργεί σχεδόν λυτρωτικά μέσα στην υπερβολή του. Το «Ferto» δεν λειτουργεί κυρίως διανοητικά ή ερμηνευτικά. Δεν απαιτεί από τον θεατή να καθίσει να αποκωδικοποιήσει βαθιά νοήματα, συμβολισμούς ή σύνθετες καλλιτεχνικές προθέσεις. Ο θεατής δεν καλείται τόσο να σκεφτεί ή να ερμηνεύσει σε βάθος, όσο να μπει στη ροή της εμπειρίας και στην ένταση της εμφάνισης. Ζητά κυρίως μια άμεση, σχεδόν σωματική συμμετοχή στο θέαμα.

Και εδώ αναδεικνύεται ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της εποχής μας. Η παλιά διάκριση ανάμεσα στην ειρωνεία και τη σοβαρότητα έχει γίνει δυσδιάκριτη. Το κοινό σήμερα μπορεί να γελά με κάτι και ταυτόχρονα να το απολαμβάνει ειλικρινά. Μπορεί να το μετατρέπει σε meme και συγχρόνως να αισθάνεται πραγματικό ενθουσιασμό. Αυτή η παράξενη συνύπαρξη ειρωνείας και συμμετοχής αποτελεί ίσως ένα από τα βασικά γνωρίσματα της σύγχρονης διαδικτυακής κουλτούρας.
Ο Akylas λειτουργεί ακριβώς μέσα σε αυτή τη γκρίζα ζώνη. Δεν είναι σαφές αν αυτοπαρωδείται ή αν διεκδικεί σοβαρά τον ρόλο ενός pop ήρωα. Πιθανότατα κάνει και τα δύο. Και γι’ αυτό λειτουργεί τόσο αποτελεσματικά. Η αμφισημία του επιτρέπει σε διαφορετικά κοινά να προβάλλουν επάνω του διαφορετικές επιθυμίες. Άλλοι βλέπουν ένα αστείο τηλεοπτικό χάος. Άλλοι βλέπουν έναν performer με αυθεντική σκηνική ενέργεια. Άλλοι απλώς απολαμβάνουν τη συλλογική διαδικτυακή ένταση που προκαλεί.

Η ίδια η Eurovision άλλωστε έχει αλλάξει ριζικά μορφή τα τελευταία χρόνια. Δεν είναι πλέον μόνο ένας μουσικός διαγωνισμός, αλλά ένα εργοστάσιο εικόνων, στιγμών και διαδικτυακής κυκλοφορίας. Η αισθητική της μοιάζει όλο και περισσότερο με την αισθητική του internet. Υπερβολή, ταχύτητα, συγκίνηση, κιτς, ειρωνεία και θέαμα συνυπάρχουν πλέον στο ίδιο αισθητικό σύμπαν. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Akylas δεν αποτελεί εξαίρεση. Αποτελεί ίσως την πιο ολοκληρωμένη του εκδοχή.
Πίσω από τα neon φώτα, τα αλλόκοτα κοστούμια και τον ψηφιακό θόρυβο του «Ferto», κρύβεται κάτι πολύ πιο σοβαρό από ένα ακόμη τραγούδι της Eurovision. Κρύβεται μια συμπυκνωμένη εικόνα της ψηφιακής εποχής μας.
Και τελικά ίσως εκεί να βρίσκεται και η πραγματική σημασία του φαινομένου. Ο Akylas δεν έγινε viral επειδή το κοινό έχασε τα αισθητικά του κριτήρια ούτε επειδή η εποχή μας εκφυλίστηκε, όπως βιάζονται να υποστηρίξουν ορισμένοι. Έγινε viral επειδή ενσάρκωσε με απόλυτη καθαρότητα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί πλέον η σύγχρονη κουλτούρα. Έναν κόσμο όπου το θέαμα δεν κρύβει ότι είναι θέαμα, όπου το meme μπορεί να μετατραπεί σε συγκίνηση και όπου η υπερβολή συχνά μοιάζει πιο ειλικρινής από τη σοβαροφανή πολιτισμική επιτήδευση.

Και ίσως τελικά να αξίζει ακόμη και να κερδίσει. Όχι επειδή το «Ferto» αποτελεί κάποιο αριστούργημα υψηλής τέχνης, αλλά επειδή κατάφερε κάτι σπάνιο για τη σημερινή κουρασμένη ψηφιακή εποχή. Να δημιουργήσει συλλογική ενέργεια, συμμετοχή και μια παράξενη, σχεδόν παιδική χαρά. Και αυτό, όσο κι αν ενοχλεί ορισμένους, δεν είναι καθόλου μικρό πράγμα και ίσως να δηλώνει περισσότερα για την εποχή μας απ’ όσα θα μπορούσε να πει ένα ακόμη σοβαροφανές πολιτισμικό σχόλιο.