Ζωή του είναι ό,τι έδωσε

Του ΚΩΣΤΗ Ε. ΜΑΥΡΙΚΑΚΗ

Την περασμένη Τρίτη 20 Ιανουαρίου στους σκοτεινούς καιρούς που μας περιστοιχίζουν, η Αθήνα έζησε μια από τις φωτεινότερες στιγμές της. Στην αίθουσα τελετών «Λύσανδρος Καυταντζόγλου» του κτιρίου Αβέρωφ του Ε. Μ. Πολυτεχνείου στο ιστορικό συγκρότημα της Πατησίων, η Πρυτανεία του Ιδρύματος διοργάνωσε την τιμητική εκδήλωση για τον Ομότιμο Καθηγητή της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών Θεοδόση Π. Τάσιο παρουσία της Α. Ε. Προέδρου της Δημοκρατίας. Το ΕΜΠ τίμησε τον αειθαλή έφηβο και Απόστολο της Γνώσης,  την «εμβληματική μορφή της παράδοσής του, ένα Δάσκαλο που υπηρέτησε το Ίδρυμα όχι μόνο ως κορυφαίος επιστήμονας, αλλά και ως στοχαστής με ευρύ ανθρωποκεντρικό ορίζοντα, ικανό να συνδέει την τεχνική σκέψη με την ιστορία, τη φιλοσοφία και την ευθύνη απέναντι στον άνθρωπο και την κοινωνία» όπως τόνισε ο Πρύτανής του κ. Χατζηγεωργίου. «Το σύγχρονο homo universalis, ένα στοχαστή που αντιστάθηκε στη μονοδιάστατη εξειδίκευση και ανέδειξε την τεχνολογία όχι ως ουδέτερο εργαλείο, αλλά ως ανθρώπινο και πολιτισμικό φαινόμενο, άρρηκτα συνδεδεμένο με αξίες» όπως εξήρε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Κων. Τασούλας στην εμπνευσμένη ομιλία του.

Κάτω από το σκούρο χειμερινό γαλάζιο του αττικού ουρανού, μέσα στο περιστύλιο των ιωνικών κιόνων του ιστορικού κτιρίου Αβέρωφ, η τιμητική εκδήλωση για τον Θ. Π. Τάσιο δεν έμοιαζε με συμβατική Ακαδημαϊκή τελετή. Θύμιζε περισσότερο σιωπηλή μυσταγωγία του Ελληνικού Πνεύματος. Οι κίονες του λευκού αττικού μαρμάρου, φθαρμένοι από το χρόνο και την Ιστορία, δε στήριζαν απλά το βάρος του εμβληματικού κτιρίου. Έμοιαζαν να αναβαστούν τη μνήμη ενός πνεύματος αδιάκοπου, μιας Γνώσης που δεν δαπανάται, δεν εξαντλείται, δεν φθείρεται από τους καιρούς, αλλά μεταδίδεται ως παρακαταθήκη. Όπως στο δαυλό του Προμηθέα Πυρφόρου στο λογότυπο του ιστορικού Ιδρύματος.

Εκεί, στο λιτό και επιβλητικό περίγραμμα του κτιρίου Αβέρωφ, η ελληνική τεχνική Παιδεία και το ελληνικό Πνεύμα δεν παρουσιάστηκαν ως μουσειακά κατάλοιπα, αλλά ως ζώσα συνέχεια. Μια συνέχεια αδαπάνητη, αφού δεν αντλεί την αξία της από περιστασιακές τιμές, αλλά από την αδιάλειπτη σκυταλοδρομία της Σοφίας και της Γνώσης. Και στο κέντρο αυτής της σκυταλοδρομίας στεκόταν ο Θ. Π. Τάσιος ως  μάχιμος εγγυητής και Νέστορας ενός πνευματικού ήθους, που ορθοστατών και ορθοβαδίζων στην 9η δεκαετία της ζωής του, εξακολουθεί με πείσμα να αντιστέκεται στη φθορά της ευκολίας και της λήθης.

Το περιστύλιο, με την αυστηρή του αρμονία, έμοιαζε να επαναφέρει τη γνώριμη κλασική αθηναϊκή συμμαχία ανάμεσα στη Σκέψη και την πράξη, ανάμεσα στο Λόγο και την ευθύνη. Στον τόπο όπου η αρχιτεκτονική υπήρξε πάντοτε άσκηση παιδαγωγική, η παρουσία του Θ. Π. Τάσιου λειτουργούσε ως έμβλημα μιας Γνώσης που δεν περιτοιχίζεται σε έδρες, αλλά εκτίθεται στο φως, δοκιμάζεται στο δημόσιο χώρο, αναμετράται με την κοινωνία.

Η τελετή δεν τίμησε απλά ένα διακεκριμένο πανεπιστημιακό, ένα διανοούμενο. Τίμησε την επιμονή του ελληνικού πνεύματος να συνεχίζει τροπαιούχο, ακόμη όταν όλα συνωμοτούν υπέρ της παραίτησης. Στους ιωνικούς κίονες του κτιρίου Αβέρωφ δεν αντήχησαν μόνο λόγοι· αντήχησε μια σιωπηρή συμφωνία συνέχειας, μια άρρητη υπόσχεση ότι η Σοφία και το Πνεύμα, όσο κι αν παραμερίζονται, βρίσκουν πάντα τους αειθαλείς υπερενηντάχρονους εφήβους αθλοφόρους τους.

Στους δίσεχτους καιρούς που οι κοινωνίες αναζητούν συλλογική πυξίδα προσανατολισμού, ο εράσμιος Δάσκαλος Θ. Π. Τάσιος που γαλούχησε γενιές ελλήνων μηχανικών, εξακολουθεί να σηματοδοτεί τον κατεξοχήν ενσαρκωτή του Ομηρικού ιδεώδους «λόγων με ρητήρ, έργων δε πρηκτήρ» καθώς σε όλη του τη ζωή συνδυάζει άριστα τη φιλοσοφική και ακαδημαϊκή παιδεία, του διανοούμενου με ακατάλυτο κοινωνικό πρόσημο. Ο Τάσιος, ιδιοσυγκρασία πολυμερής και πολυδιάστατη που εξακολουθεί να μοιράζει αδαπάνητα ως γεφυροποιός τη Γνώση και τη Σοφία, αποτελεί ένα μοναδικό φαινόμενο στην ελληνική Ακαδημαϊκή Κοινότητα με πολύπλευρη ώσμωση στην Κοινωνία.

Στα 96 του χρόνια, ο καθηγητής Θ. Π. Τάσιος τιμάται από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και μαζί του τιμάται μια ολόκληρη χαμένη αρετή του δημόσιου βίου: Η αρετή του Δασκάλου. Όχι του τεχνοκράτη της έδρας, ούτε του διαχειριστή γνώσεων, αλλά εκείνου που αντιλαμβάνεται τη Γνώση ως πράξη ευθύνης και τη Σοφία ως κοινωνικό χρέος. Ο Τάσιος ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία διανοουμένων που δεν αποσύρονται ποτέ από την πράξη και δεν συνταξιοδοτούνται από την ευθύνη, ακόμη κι όταν η πράξη και η ευθύνη δείχνουν να έχουν αποσυρθεί από τους εαυτού των.

Η γραφή και ο λόγος του Θ. Π. Τάσιου δεν είναι απλώς ακαδημαϊκοί. Είναι βαθύτατα πολιτικοί με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου. Πολιτικοί όχι επειδή υπηρετούν κόμματα ή συγκυρίες, αλλά επειδή επιμένουν να αναμετρώνται με το ήθος της πόλης, με τη γλώσσα της, με τη μνήμη και τη λήθη της. Σε μια εποχή όπου ο δημόσιος λόγος έχει καταντήσει χρηματιστήριο εντυπώσεων, ο βυσσόφρων λόγος του Τάσιου διατηρεί εκείνη τη σπάνια πυκνότητα που δεν κραυγάζει αλλά ελέγχει, δεν χαϊδεύει αλλά αφυπνίζει.

Η σταθερή του θέση ότι «η καλή Παιδεία είναι θέμα εθνικής επιβίωσης» δεν αποτελεί ένα ακόμη ρητορικό σχήμα. Είναι διάγνωση. Και μάλιστα διάγνωση ενοχλητική, γιατί μεταφέρει την ευθύνη εκεί όπου συστηματικά αποφεύγουμε να τη δούμε. Όχι μόνο στους πολιτικούς, αλλά και στην κοινωνία που ανέχεται, αν όχι συνεπικουρεί, την εκποίηση της Παιδείας σε διαχειρίσιμη ύλη, σε ιδεολογικό προϊόν, σε φτηνό σύνθημα.

Ο Θ. Π. Τάσιος αντιπροσωπεύει ένα τύπο Δασκάλου που σπανίζει δραματικά σήμερα. Ένα Δάσκαλο που δε φοβάται να μιλήσει για γλωσσική φτώχεια, πνευματική ένδεια, για συστηματική αποσύνδεση της Γνώσης από την ηθική της διάσταση. Ο Λόγος του αντιστρατεύεται τόσο τον άκρατο μεταπολιτευτικό λαϊκισμό όσο και τη γραφειοκρατική κενότητα μιας Πολιτείας που αντιμετωπίζει την Παιδεία ως λογιστικό μέγεθος και όχι ως ασάλευτο θεμέλιο πολιτισμού και εθνικής ταυτότητας.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Τάσιος συχνά μοιάζει «αναχωρητής» μέσα στη σημερινή Ελλάδα του συρμού. Όχι επειδή αποσύρεται, αλλά επειδή αρνείται να συμμορφωθεί. Και όπως εύστοχα έχει ειπωθεί από τον ποιητή, κάθε αναχωρητής, για τους άλλους μισούς, είναι αναγκαστικά ένας «Ερχόμενος». Ο Θ. Π. Τάσιος έρχεται διαρκώς από το μέλλον της ευθύνης, για να ελέγξει το παρόν της αμέλειας.

Η παρουσία του θυμίζει προφητική σάλπιγγα πάνω στα αποκαΐδια μιας χώρας που κουράστηκε να σκέφτεται και προτιμά να καταναλώνει αφηγήματα. Πυρφόρος, με την προμηθεϊκή έννοια, όχι γιατί υπόσχεται εύκολες λύσεις, αλλά γιατί μεταφέρει το βάρος της Γνώσης ως φωτιά που καίει όποιον την κρατά. Και αυτή η φωτιά είναι που τον κρατά αειθαλή, έφηβο όχι της ηλικίας, αλλά της πνευματικής εγρήγορσης και καθαρότητας.

Η βράβευσή του από το ΕΜΠ στα 96 του χρόνια δεν είναι απλά τιμητική. Είναι υπενθύμιση. Υπενθύμιση ότι η Ελληνική Παιδεία δεν σώζεται με νόμους και επιτροπές, αλλά με πρόσωπα κύρους που τολμούν να μιλούν όταν η σιωπή βολεύει. Αν ο Θ. Π. Τάσιος έχει κάτι ακόμη να μας διδάξει, είναι ακριβώς αυτό: Ότι η Σοφία και η Γνώση δεν συνταξιοδοτούνται και ότι η ευθύνη του Δασκάλου αρχίζει εκεί όπου τελειώνουν οι δικαιολογίες της εποχής κι μιας (ίσως;) ανύποπτης Πολιτείας…

Διαβάστε σχετικά:

Μαθητεία στην ομορφιά από ένα Δάσκαλο, μηχανικό του Λόγου

(*) Ο κ. Κωστής Ε. Μαυρικάκης είναι Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ. Ο τίτλος της επιφυλλίδας είναι δάνειος από το «Θερινό Ηλιοστάσι» του Γιώργου Σεφέρη.