Παυλάκης: Να μην αφήσουμε τον ιό να αλωνίσει

Οσο η επιδημιολογική εικόνα και η αλυσίδα μετάδοσης των κρουσμάτων του χανταϊού στο κρουαζιερόπλοιο μελετώνται συστηματικότερα, τόσο περιορίζεται η αρχική ανησυχία της επιστημονικής κοινότητας για το ενδεχόμενο ευρύτερης εξάπλωσής του. Αυτό επισημαίνει στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» ο Γιώργος Παυλάκης, διεθνώς αναγνωρισμένος ερευνητής στις ΗΠΑ με εξειδίκευση στη μοριακή βιολογία, στην ιολογία και στην ανοσολογία, πρωτοπόρος στη δημιουργία τεχνολογιών DNA εμβολίων, στη μελέτη του HIV και στην ανάπτυξη καινοτόμων ανοσοθεραπειών.

Ο δρ Παυλάκης, επισκέπτης καθηγητής στο Emory University της Ατλάντας –όπου μεταφέρθηκαν δύο από τους Αμερικανούς επιβάτες του πλοίου για καραντίνα–, λέει ότι «όσο ξεκαθαρίζει η εικόνα, τόσο πιο σίγουρη είναι η επιστημονική κοινότητα ότι το συμβάν αυτό δεν θα δημιουργήσει γενικότερα επιδημιολογικά προβλήματα» και εξηγεί τους λόγους.

«Τον ξέρουμε»

«Ο χανταϊός είναι γνωστός εδώ και δεκαετίες και έχει μελετηθεί εκτενώς ώστε να ξέρουμε γενικά τις ιδιότητες και τις δυνατότητές του. Είναι ενδημικός στα τρωκτικά και μεταδίδεται στον άνθρωπο κυρίως μέσω των ακαθαρσιών τους ή μολυσμένης σκόνης. Η σκόνη που περιέχει περιττώματα είναι ένας κλασικός τρόπος μετάδοσης στον άνθρωπο. Δηλαδή είναι μια μορφή αερογενούς μετάδοσης από αποξηραμένο ιό», αναφέρει, προσθέτοντας ότι οι περισσότερες μορφές του ιού δεν μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Εξαίρεση αποτελεί ο τύπος των Ανδεων, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο της σημερινής ανησυχίας. «Η μετατροπή μιας ζωονόσου σε μολυσματική ασθένεια που μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι πάντα ένα ανησυχητικό γεγονός. Αυτό ξεκίνησε τις μεγάλες πανδημίες του παρελθόντος και θα συνεχίσει να προκαλεί νέες, όσο ερχόμαστε σε επαφή με καινούργια οικοσυστήματα που έχουν χιλιάδες παθογόνους οργανισμούς άγνωστους στο ανοσολογικό μας σύστημα», τονίζει.

Παράλληλα, όμως, ξεκαθαρίζει ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις πως πρόκειται για κάποιο νέο ή πιο επικίνδυνο στέλεχος. «Ο χανταϊός των Ανδεων είναι κι αυτός γνωστός για πολλά χρόνια και δεν έχει αλλάξει. Αυτό οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων, όπως η δυνατότητα του ιού να αλλάζει και οι βαθμοί ελευθερίας που έχει στο σώμα μας. Αρχικά, το ερώτημα ήταν αν αυτός ήταν ένας πιο εξελιγμένος ιός από τον τύπο των Ανδεων που γνωρίζουμε», αναφέρει.

Οπως διευκρινίζει, ο συγκεκριμένος ιός δεν μεταλλάσσεται εύκολα. «Ο χανταϊός δεν είναι πρωταθλητής στις μεταλλάξεις, δηλαδή στις αλλαγές που τον κάνουν πιο μολυσματικό ή ευκολότερα μεταδιδόμενο. Γι’ αυτό κάθε χρόνο έχουμε επικαιροποιημένα εμβόλια για γρίπη και κορωνοϊό, ενώ για άλλους ιούς έχουμε το ίδιο εμβόλιο για δεκαετίες ή και εκατονταετία (δαμαλισμός)», σημειώνει, εξηγώντας ότι, σε αντίθεση με τους κορωνοϊούς ή τη γρίπη, «η δυνατότητα αλλαγής του Χάντα προς το χειρότερο είναι πολύ χαμηλή».

Και εμφανίζεται ακόμη πιο καθησυχαστικός: «Τον παρομοιάζω με τον ιό της ιλαράς, που είναι κι αυτός RNA ιός αλλά δεν μεταλλάσσεται γρήγορα, με αποτέλεσμα να έχουμε το ίδιο καλό εμβόλιο για περίπου 50 χρόνια».

Image

Η κρίσιμη ανάλυση

Τον ρωτώ πόσο κρίσιμη είναι αυτή τη στιγμή η γενετική ανάλυση του RNA του ιού. «Είναι σημαντική», λέει, «γιατί μας επιβεβαιώνει το είδος και τις δυνατότητές του. Τα πρώτα δεδομένα είναι ότι γενετικώς είναι ο ίδιος ιός που ξέρουμε. Αυτό είναι καθησυχαστικό και θα βοηθήσει στη σωστή αντιμετώπιση», καταλήγει.

Την ίδια στιγμή, όπως λέει, οι επιστήμονες εξακολουθούν να προσπαθούν να κατανοήσουν πλήρως τις ακριβείς συνθήκες μετάδοσης μέσα στο κρουαζιερόπλοιο. «Δεν ξέρουμε τις συνθήκες στο κρουαζιερόπλοιο και κατά πόσον υπήρξε μια πηγή μόλυνσης με αερογενή ιό από τους αρχικούς δύο μολυσμένους επιβάτες. Η στενή επαφή στο πλοίο θα μπορούσε να επιτείνει τις μεταδόσεις και παράγοντες όπως η σίτιση και ο εξαερισμός είναι σημαντικοί».

Θύμα η έρευνα στις ΗΠΑ – Η Αμερική είναι ολοένα και πιο ανέτοιμη να αντιμετωπίσει υγειονομικές κρίσεις. Ξέρω επιστήμονες που είδαν τα ερευνητικά κονδύλια τους για επιδημίες να κόβονται σε τέτοιο βαθμό, ώστε έπρεπε να απολύσουν συνεργάτες τους ή και τους ίδιους, λέει ο Γιώργος Παυλάκης.

Αναφερόμενος στον φόβο επανάληψης ενός φαινομένου αντιστοίχου με τον κορωνοϊό, εμφανίζεται προσεκτικός αλλά σαφής. «Το πιο έξυπνο που θα έπρεπε να κάνουμε είναι να μην αφήνουμε επιδημικούς ιούς να εξαπλώνονται. Οι επιστήμονες δεν θέλουν να ξεπέσει τόσο η κοινωνία ώστε να αφήνει επιδημίες να αλωνίζουν χωρίς αντίσταση. Αυτό που συνέβη με τον κορωνοϊό δεν πρέπει να επαναληφθεί».

Οπως εξηγεί, κάθε φορά που ένας ιός RNA εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες μετάλλαξής του. «Ουσιαστικά, όσο μεγαλύτερο πεδίο πειραματισμών σε ανθρώπινες μολύνσεις δίνουμε σε έναν ιό RNA, τόσο μεγαλύτερη πιθανότητα έχουμε για άσχημες εκπλήξεις».

Σοβαρή νόσηση

Ο δρ Παυλάκης περιγράφει επίσης την κλινική εικόνα της λοίμωξης από χανταϊό, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για ιό που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσηση και να αποβεί θανατηφόρος. «Ο χανταϊός μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ασθένειες και θάνατο. Τα αρχικά συμπτώματα είναι γενικά πυρετός, αδιαθεσία και μυϊκοί πόνοι. Πολλοί ασθενείς έχουν ζάλη, εμετό και διάρροια, ενώ στη συνέχεια κάποιοι εμφανίζουν αναπνευστικά προβλήματα και υγρό στους πνεύμονες. Τα δύο σοβαρά σύνδρομα που μπορεί να προκαλέσει η μόλυνση είναι αιμορραγικός πυρετός με νεφρική ανεπάρκεια και πνευμονία (haemorrhagic fever with renal syndrome (HFRS) and hantavirus pulmonary syndrome (HPS)».

Η σοβαρότητα της νόσου επαναφέρει αναπόφευκτα τη συζήτηση και στο ευρύτερο ζήτημα της ετοιμότητας των δημόσιων συστημάτων υγείας. Από τα αμιγώς επιστημονικά δεδομένα, η κουβέντα περνάει γρήγορα στη γενικότερη κατάσταση της δημόσιας υγείας στις Ηνωμένες Πολιτείες και στις επιπτώσεις που έχουν ήδη προκαλέσει οι πολιτικές περικοπών της κυβέρνησης Τραμπ. Το βασικό ερώτημά μου είναι αν η Αμερική είναι σήμερα έτοιμη να αντιμετωπίσει μια νέα πανδημία.

Μου λέει αυτό που περίμενα να ακούσω. «Η Αμερική είναι ολοένα και πιο ανέτοιμη να αντιμετωπίσει υγειονομικές κρίσεις». Και εξηγεί γιατί βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο: «Ξέρω επιστήμονες που είδαν τα ερευνητικά κονδύλια τους για επιδημίες να κόβονται από τη μια μέρα στην άλλη. Περικοπές σε τέτοιο βαθμό, ώστε έπρεπε να απολύσουν συνεργάτες τους ή και τους ίδιους. Ερευνητικά κονδύλια για Χάντα κόπηκαν. Αυτό φυσικά έφερε αποδιοργάνωση και καθυστερήσεις, και το βλέπουμε και στην περίπτωση της σημερινής κατάστασης».

Oπως επισημαίνει, τις προηγούμενες δεκαετίες οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν επενδύσει συστηματικά στην προετοιμασία απέναντι σε μελλοντικές πανδημίες, τόσο σε επίπεδο τεχνολογίας και έρευνας, όσο και σε εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. «Το πρόγραμμα περιελάμβανε μελέτες και δράσεις για ιούς όπως ο Χάντα, για τον οποίο δεν έχουμε ούτε εμβόλια ούτε φάρμακα. Με καλύτερο προγραμματισμό θα μπορούσαμε να έχουμε και εμβόλια και φάρμακα. Ολα αυτά “υπέφεραν” ήδη από την πρώτη προεδρία Τραμπ», αναφέρει.

Η «σωστή» καραντίνα – Δεν πρέπει να συνδέουμε την καραντίνα με το γενικό κλείσιμο της κοινωνίας. (Επί κορωνοϊού) ήταν λύση αναγκαία λόγω των λαθών και της ανετοιμότητάς μας. Καραντίνα για τους μολυσμένους και τους υποψηφίους για μετάδοση, ώστε να τη σταματήσουμε. 

Και εκφράζει έντονη ανησυχία για τις ακόμη σοβαρότερες συνέπειες που, όπως λέει, μπορεί να έχει η σημερινή πολιτική συγκυρία στην αμερικανική επιστημονική κοινότητα. «Η δεύτερη προεδρία είναι ένα πραγματικό σοκ χωρίς προηγούμενο, που κινδυνεύει να διαλύσει πολλά και να τα διαλύσει ανεπιστρεπτί». Τον ρωτώ πόσο τον ανησυχεί η αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στην επιστήμη, στα εμβόλια και στους θεσμούς δημόσιας υγείας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο δρ Παυλάκης θεωρεί ότι αυτό είναι άκρως προβληματικό. «Ο γενικός πληθυσμός δεν μπορεί να παρακολουθήσει τις τεχνολογικές εξελίξεις, αισθάνεται εχθρικά προς αυτές γιατί περιθωριοποιείται οικονομικά και αντιδρά λανθασμένα γιατί παραπληροφορείται», λέει, προειδοποιώντας ότι το φαινόμενο αυτό «μπορεί να είναι η αιτία μεγάλων κακών στο άμεσο μέλλον».

Και συνεχίζει: «Η πολιτική των Τραμπ – Κένεντι, υποβοηθούμενη από την παραπληροφόρηση και το αρνητικό κλίμα για την επιστήμη, κινδυνεύει να γκρεμίσει την αμερικανική επιστήμη από το Νο 1 που κατέχει παγκοσμίως».

Σε αυτό το κλίμα αυξανόμενης δυσπιστίας απέναντι στην επιστήμη και στους υγειονομικούς θεσμούς που περιγράφει, του θυμίζω το τραύμα που άφησε πίσω της η πανδημία και ότι η λέξη «καραντίνα» ενεργοποιεί πλέον τα πιο δυσάρεστα αντανακλαστικά στην κοινωνία και τον ρωτώ αν η Δύση έχει την πολιτική και κοινωνική δυνατότητα να επαναφέρει αντίστοιχα μέτρα σε περίπτωση νέας υγειονομικής κρίσης.

Απαντά ότι η καραντίνα παραμένει βασικό εργαλείο δημόσιας υγείας, παρά την κοινωνική και πολιτική κόπωση ως αποτέλεσμα της πανδημίας, αλλά εξηγεί τι ακριβώς εννοεί. «Δεν πρέπει να συνδέουμε την καραντίνα με το γενικό κλείσιμο της κοινωνίας. Αυτό ήταν λύση αναγκαία λόγω των λαθών και της ανετοιμότητάς μας. Καραντίνα για τους μολυσμένους και τους υποψηφίους για μετάδοση, ώστε να τη σταματήσουμε».

Ισως τελικά το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα αυτής της μακράς συνομιλίας με τον κ. Παυλάκη να μην είναι ο ίδιος ο χανταϊός. Είναι ότι η επόμενη μεγάλη παγκόσμια υγειονομική κρίση, μια νέα πανδημία, ίσως να μην κριθεί μόνο μέσα στα εργαστήρια, αλλά στο αν οι κοινωνίες και τα πολιτικά συστήματα της Δύσης, με προεξάρχουσες τις Ηνωμένες Πολιτείες, εξακολουθούν να εμπιστεύονται την επιστημονική γνώση, τους θεσμούς δημόσιας υγείας και τη σημασία της έγκαιρης επιδημιολογικής παρέμβασης και πρόληψης πριν μια νέα υγειονομική κρίση λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις.