Από τη Μέση Ανατολή ως τον Ατλαντικό: Το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών με διεθνές αποτύπωμα
Ο νέος διευθυντής του ΙΜΣ, Μαρίνος Σαρηγιάννης, μιλάει στο Cretalive για την έλλειψη χρηματοδότησης αλλά και σημαντικά προγράμματα που «τρέχουν».
Στις ΗΠΑ, οι ανθρωπιστικές επιστήμες μπορεί να θεωρηθούν όχι απλώς πολυτέλεια αλλά ακόμα και επικίνδυνες!
«Μια βασική χρησιμότητα των ιστορικών σπουδών, για παράδειγμα, είναι ακριβώς ότι δείχνουν πως στην πορεία της ανθρωπότητας τα πάντα υπόκεινται σε αλλαγή, από τις πολιτικές οντότητες μέχρι τα συναισθήματα, και άρα τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο», εξηγεί στο Cretalive ο διευθυντής του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ, Μαρίνος Σαρηγιάννης.
Νέος Διευθυντής του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ
Σε συνέντευξή του, αναφέρει πως «τέσσερις δεκαετίες μετά, είμαστε όντως μια ερευνητική δομή που ξεχωρίζει στην Ελλάδα ακριβώς γιατί ασχολείται με θέματα που απλώνονται από την κοντινή μας Μέση Ανατολή μέχρι τον Ατλαντικό Ωκεανό και από τη Ρωσία μέχρι την Αίγυπτο.»
Μιλά για την έλλειψη χρηματοδότησης στην έρευνα και παρουσιάζει τα σημαντικότερα προγράμματα που «τρέχουν» αυτή τη στιγμή στο Ινστιτούτο.
Το κείμενο της συνέντευξης έχει ως εξής:
Το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών κλείνει 41 χρόνια ζωής. Ποιος είναι ο στόχος από εδώ και στο εξής;
«Πράγματι το Ινστιτούτο ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1986, το μοναδικό ινστιτούτο του ΙΤΕ στο Ρέθυμνο και το μοναδικό που επικεντρώνεται στις ανθρωπιστικές επιστήμες, με στόχο να αποτελέσει ένα κέντρο αριστείας διεθνούς βεληνεκούς σε επιλεγμένα επιστημονικά πεδία τα οποία δεν ευνοούσε το ακαδημαϊκό οικοσύστημα στην Ελλάδα: εξού και η ονομασία του, υπονοώντας μια στόχευση που δεν περιορίζεται εντός των ελληνικών συνόρων αλλά βλέπει και παραπέρα, στον ευρύτερο χώρο της ανατολικής Μεσογείου αλλά και στο επίπεδο της παγκόσμιας ιστορίας. Τέσσερις δεκαετίες μετά, είμαστε όντως μια ερευνητική δομή που ξεχωρίζει στην Ελλάδα ακριβώς γιατί ασχολείται με θέματα που απλώνονται από την κοντινή μας Μέση Ανατολή μέχρι τον Ατλαντικό Ωκεανό και από τη Ρωσία μέχρι την Αίγυπτο. Παράλληλα, βρίσκεται στην κορυφή των επιχορηγήσεων σε ανθρωπιστικές επιστήμες από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC), το πιο δύσκολο και ανταγωνιστικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την έρευνα: αυτό το τονίζουμε όχι μόνο γιατί αντανακλά μια υγιή οικονομική κατάσταση, αλλά κυρίως γιατί δείχνει ότι τα ερευνητικά προγράμματα που εκτελούνται στο Ινστιτούτο είναι υψηλότατης ποιότητας και βρίσκονται στην πρωτοπορία της έρευνας.
Τούτων δοθέντων, είναι ευνόητο ότι ένας βασικός στόχος για τα επόμενα χρόνια είναι ακριβώς η διατήρηση και ενίσχυση αυτών των χαρακτηριστικών. Προσπαθούμε να συνεχίσουμε να είμαστε στην πρωτοπορία της ελληνικής, αλλά γιατί όχι και της ευρωπαϊκής έρευνας στις ανθρωπιστικές επιστήμες, ανοίγοντας διαρκώς νέους ορίζοντες και επεκτείνοντας τις δραστηριότητές μας σε νέα πεδία. Αλλά επίσης σκοπός μας είναι και να στηρίζουμε αυτή την θέση αριστείας διεκδικώντας επί ίσοις όροις φιλόδοξα ερευνητικά προγράμματα σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, παρότι τα πράγματα γίνονται ολοένα και πιο δύσκολα. Εν τέλει, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών έχει στόχο να αναδειχθεί σε διεθνή κόμβο αριστείας στις ανθρωπιστικές επιστήμες, συνδυάζοντας διεπιστημονικές προσεγγίσεις, πρωτότυπη θεματική και μεθοδολογία, και επιστημονική ακρίβεια και εγκυρότητα.»
Διεθνής Ημέρα Τοπίου: Οι ερευνητικές δραστηριότητες του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ
Όσο αφορά στις υποδομές, πώς προχωράνε τα έργα στο Ρέθυμνο μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης;
«Όπως θα ξέρετε, στεγαζόμαστε σε δύο συνεχόμενα μνημειακά παραδοσιακά κτίρια στην καρδιά της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου, τα οποία εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη και προσφέρουν ιδανικό περιβάλλον τόσο για περισυλλογή όσο και για συλλογική δουλειά. Στο πλαίσιο των νέων υποδομών που αποκτά το ΙΤΕ μέσω του Ταμείου Ανάπτυξης, το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών επεκτείνει τις εγκαταστάσεις του με ένα νέο κτίριο 280 τ.μ., πάλι στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου (Αθανασίου Διάκου 10), το οποίο παραχωρήθηκε από το Πανεπιστήμιο Κρήτης έναντι μιας υποτροφίας που παρέχει το ΙΤΕ και το οποίο αυτή τη στιγμή ανακαινίζεται και εξοπλίζεται. Η επέκταση αυτή κρίθηκε αναγκαία, καθώς το εύρος και το μέγεθος των ερευνητικών προγραμμάτων μας έκαναν επιτακτική την ανάγκη νέων χώρων γραφείων και συναντήσεων. Αυτή τη στιγμή τα έργα βρίσκονται στην τελική ευθεία και ευελπιστούμε να είμαστε έτοιμοι να επεκταθούμε στις νέες εγκαταστάσεις μέσα στο καλοκαίρι.»
Συχνά, ακούμε επιστήμονες του Ρεθύμνου να παραπονιούνται ότι η έρευνα στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες δε χρηματοδοτείται όσο στις Θετικές και Επιστήμες Υγείας, τι διαπιστώνετε εσείς;
«Οπωσδήποτε αυτό είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα, το οποίο μάλιστα είναι εντονότερο στις προηγμένες χώρες όπως οι ΗΠΑ, στις οποίες οι ανθρωπιστικές επιστήμες έχουν γίνει αντικείμενο πολιτικών επιθέσεων αλλά και χρηματοδοτικής ένδειας, καθώς θεωρούνται πολυτέλεια χωρίς ουσιαστική χρησιμότητα. Θα μπορούσε μάλιστα να πει κανείς πως θεωρούνται και επικίνδυνες: πράγματι, μια βασική χρησιμότητα των ιστορικών σπουδών για παράδειγμα είναι ακριβώς ότι δείχνουν πως στην πορεία της ανθρωπότητας τα πάντα υπόκεινται σε αλλαγή, από τις πολιτικές οντότητες μέχρι τα συναισθήματα, και άρα τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Από την άλλη, πρέπει να σημειώσουμε και μια θετική πλευρά, ότι δηλαδή οι ανθρωπιστικές επιστήμες δεν απαιτούν πολυέξοδα όργανα, εργαστηριακά πειράματα κλπ.: αυτό που χρειάζονται είναι κυρίως η δυνατότητα κάποιοι άνθρωποι να μελετήσουν απερίσπαστοι ένα αντικείμενο, ενδεχομένως ταξιδεύοντας για επιτόπια έρευνα σε αρχεία (παρότι βέβαια έχουμε και εμείς τις τεχνολογικές μας διαστάσεις καθώς διατηρούμε ένα ιδιαίτερα δραστήριο Εργαστήριο Γεωφυσικής-Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης και Αρχαιοπεριβάλλοντος το οποίο εκτελεί μεταξύ άλλων επιφανειακές αρχαιολογικές έρευνες διερευνώντας ανθρωπογενείς δομές στο υπέδαφος με ειδικά γεωμαγνητικά και άλλα όργανα). Στην Ελλάδα, η δική μου εντύπωση είναι ότι υπάρχει πρόβλημα στην χρηματοδότηση της έρευνας γενικά και όχι ειδικά στις ανθρωπιστικές επιστήμες. Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, παρατηρούμε τελευταία το φαινόμενο πολιτικών επιθέσεων σε συγκεκριμένες ερευνητικές κατευθύνσεις, όπως για παράδειγμα όταν κατατέθηκε ερώτηση στην Ευρωβουλή για ένα πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας που διερευνούσε την πορεία του Κορανίου στο πλαίσιο του ουμανισμού της Αναγέννησης, καθώς θεωρήθηκε περίπου ισλαμιστικό!»
Γενικότερα, υπάρχουν προβλήματα χρηματοδότησης της έρευνας;
«Οπωσδήποτε! Στην Ελλάδα η κατάσταση είναι απελπιστική: θα είδατε πρόσφατα πώς μεγάλο και πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα επιχορηγήσεων αποσύρθηκε από τον προϋπολογισμό του Ταμείου Ανάπτυξης, μετά μάλιστα από σωρεία καταγγελιών σχετικά με τις μεθόδους αξιολόγησης. Γενικότερα έχει αποδειχθεί πολύ δύσκολο να κατανοήσουν οι ελληνικές κυβερνήσεις την αξία της βασικής έρευνας. Θεωρούν δηλαδή ότι σημασία έχει μόνο η εφαρμοσμένη έρευνα, που υποτάσσει δηλαδή τις προτεραιότητές της στις ιεραρχήσεις της επιχειρηματικότητας, και έτσι νομίζουν ότι αυτό που λείπει από την έρευνα στη χώρα μας είναι η στενότερη σύνδεση με την αγορά. Έχει αποδειχθεί ότι αυτό είναι λάθος και ότι προϋπόθεση ακριβώς του να συνεισφέρει η έρευνα στην οικονομική ανάπτυξη είναι να δοθεί έμφαση στη βασική έρευνα, αυτό που λέμε blue skies research δηλαδή η έρευνα που οδηγείται από την περιέργεια – και η οποία πάντα θα οδηγήσει και σε αξιοποιήσιμα αποτελέσματα. Ωστόσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι ανησυχητικά τα σημάδια που δείχνουν μια πολιτική βούληση να κατευθυνθεί ο σχετικός προϋπολογισμός σε μια άνωθεν καθοριζόμενη πολιτική προτεραιοτήτων με κύριο ωφελούμενο την αμυντική βιομηχανία.
Από κει και πέρα, πρέπει να τονιστεί ότι η διεθνής τάση εδώ και δεκαετίες είναι η εγκατάλειψη μιας σταθερής ροής χρηματοδότησης και η έμφαση σε αυτό που λέμε αριστεία και κινητικότητα. Αποτέλεσμα είναι όμως η επισφάλεια, τόσο των ερευνητικών και πανεπιστημιακών ιδρυμάτων που αδυνατούν να κάνουν ερευνητικό προγραμματισμό σε βάθος χρόνου, όσο και των νέων ερευνητών που κάθε τρία ή τέσσερα χρόνια αναγκάζονται να αλλάξουν ίδρυμα, πόλη ή και χώρα σε διαφορετικές μεταδιδακτορικές υποτροφίες, αν θέλουν να ακολουθήσουν μια σταδιοδρομία στον τομέα τους.»
Πώς από τους βρυκόλακες οδηγηθήκαμε στην «απομάγευση» του κόσμου- Τι λέει στο Cretalive ο Δρ. Μαρίνος Σαρηγιάννης
Πώς μπορεί η τεχνολογία να ρίξει «φως» στην ιστορία ενός τόπου; Στο ΙΜΣ βλέπουμε πολλές σχετικές συνεργασίες ερευνητών. Τι να περιμένουμε από την επόμενη μέρα;
«Όπως είπα και πριν, στο ΙΜΣ έχουμε ένα πολύ δραστήριο Εργαστήριο που ασχολείται με τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS), την αρχαιολογική τηλεπισκόπηση με τη χρήση γεωφυσικών μεθόδων, τη μελέτη του τοπίου και του περιβάλλοντος με έμφαση στην πολιτιστική κληρονομιά. Για παράδειγμα, γίνονται μελέτες που δείχνουν αν υπάρχουν κτίσματα στο υπέδαφος αλλά και στο βυθό της θάλασσας χωρίς να χρειαστεί ανασκαφή, ή διερευνάται με ψηφιακές μεθόδους η πρόσληψη και αναπαράσταση του τοπίου από τον άνθρωπο. Παράλληλα, τα πιο πολλά ερευνητικά προγράμματα που εκτελούνται στο ΙΜΣ έχουν και μια ψηφιακή διάσταση, είτε με βάσεις δεδομένων που διευκολύνουν τον ερευνητή αλλά και τον ερασιτέχνη, είτε με μεθόδους ψηφιακής απεικόνισης που δίνουν οπτική διάσταση στο ημερολόγιο και τη διαδρομή ενός εμπορικού πλοίου τον 19ο αιώνα, για παράδειγμα, ή στην ιχνηλάτηση των προσωπικών δικτύων ενός δούλου της αρχαιότητας ή ενός οθωμανού γενίτσαρου. Πρόσφατα μάλιστα ξεκίνησε και ένα ερευνητικό πρόγραμμα γλωσσολογίας το οποίο αξιοποιεί την εξελικτική βιολογία και τη βιοπληροφορική. Συχνά σε αυτό το πλαίσιο έχουμε πολύ γόνιμες συνεργασίες με άλλα ινστιτούτα του ΙΤΕ: για παράδειγμα με το Ινστιτούτο Πληροφορικής αλλά και με το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ. Το ΙΤΕ έχει ούτως ή άλλως μια πολιτική συνεργειών μεταξύ των δομών του, και διοργανώνει τακτικές συναντήσεις ώστε να γνωρίζουν οι ερευνητές του ενός ινστιτούτου τι γίνεται στα υπόλοιπα και να διερευνούν ενδεχόμενες συνεργασίες. Πιστεύω ότι στο μέλλον τέτοιες συνέργειες θα πληθύνουν και θα προσφέρουν και άλλες ρηξικέλευθες μεθόδους για τη διερεύνηση του παρελθόντος.»
Στο ΙΜΣ υπάρχει «επάρκεια» επιστημόνων ή η φυγή στο εξωτερικό αφήνει κενά;
«Δεν θα έλεγα ότι αυτή τη στιγμή έχουμε πρόβλημα φυγής στο εξωτερικό. Προφανώς η κατάσταση στην έρευνα στην Ελλάδα δημιουργεί διάφορα προβλήματα, ωστόσο έχουμε πολλούς αξιόλογους νέους επιστήμονες και δεν έχουμε αντιμετωπίσει σχεδόν ποτέ πρόβλημα να καλύψουμε κάποια θέση με άξιους ανθρώπους. Αν θέλετε, μεγαλύτερο πρόβλημα στην περίπτωσή μας είναι όχι η Ελλάδα αλλά η πόλη του Ρεθύμνου, καθώς λόγω του τουρισμού, των υψηλών ενοικίων κλπ. γίνεται όλο και λιγότερο ελκυστική σε νέους ανθρώπους. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε για αυτό είναι να ενισχύσουμε τη συνοχή της μικρής μας ερευνητικής και ακαδημαϊκής κοινότητας και να κάνουμε το εργασιακό περιβάλλον στο Ινστιτούτο όλο και πιο ευχάριστο και δημιουργικό – κάτι που, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται ήδη σε πολύ καλό δρόμο.»
Αυτή τη στιγμή ποια μπορείτε να αναφέρετε ως σημαντικά προγράμματα που «τρέχουν»;
«Το ΙΜΣ όπως είπα διακρίνεται για την πολυμορφία των ερευνητικών του κατευθύνσεων αλλά και την πρωτοτυπία των θεματικών του. Αν θεωρήσουμε ναυαρχίδα των προγραμμάτων μας τις χρηματοδοτήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC), αυτή τη στιγμή τρέχουν προγράμματα για τα δίκτυα των γενιτσάρων στην οθωμανική ανατολική Μεσόγειο, τη λειτουργία του Μακεδονικού ζητήματος ως καταλύτη για την ανάπτυξη αυταρχικών πολιτικών σε όλα τα εμπλεκόμενα βαλκανικά κράτη, την ιστορία της δουλείας στην αρχαιότητα (από τη Μεσοποταμία μέχρι τη βόρεια Αφρική) με βάση την αυτενέργεια των δούλων και τη δημιουργία δικτύων, την διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους τα μορφοσυντακτικά χαρακτηριστικά των διάφορων γλωσσών λειτουργούν, μεταβιβάζονται και αλληλεπιδρούν σε συγκεκριμένες ιστορικές και γεωγραφικές συνθήκες, το θαλάσσιο λαθρεμπόριο μεταξύ της Ρωσικής και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στο β΄ μισό του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, τέλος τις μεταπολεμικές πολιτικές στέγασης σε κτίρια διαμερισμάτων σε μια σειρά πόλεων της ανατολικής Μεσογείου, από την Αθήνα μέχρι το Κάιρο. Δεν θέλω όμως να δώσω την εντύπωση ότι μόνο τα προγράμματα ERC είναι σημαντικά. Μπορούν να αναφερθούν και μια σειρά άλλες σπουδαίες έρευνες που διενεργούνται αυτή τη στιγμή στο ΙΜΣ με διαφορετικές χρηματοδοτικές βάσεις, εθνικές ή ευρωπαϊκές: προγράμματα που ασχολούνται με θέματα τόσο διαφορετικά όσο τα ηχοτοπία του αστικού περιβάλλοντος στα Βαλκάνια του 20ού αιώνα, την ελληνική ναυτιλία στην Κίνα, το ρόλο των πολιτών στη λήψη αποφάσεων για το τοπίο, την ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση, την παρακολούθηση του παράκτιου περιβάλλοντος μέσω των γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών, την ιστορία της αλιείας στο ελληνικό κράτος μέχρι το 1940, τη φιλαναγνωσία και τη σύγχρονη θεατρική παραγωγή στην Κρήτη, τη χρήση της φωτογραφίας σε σχέση με προσπάθειες αναβίωσης της αρχαιότητας στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα… Καταλαβαίνετε ότι καλύπτουμε ένα τεράστιο φάσμα ερευνητικών ενδιαφερόντων αλλά και μεθόδων, το οποίο δεν περιορίζεται στον ελλαδικό χώρο και το οποίο επιδιώκει πάντα τη διεπιστημονική προσέγγιση και την πολυδιάστατη ανάλυση.»
Νέα σημαντική χρηματοδότηση στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών του ΙΤΕ
Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ρέθυμνο
- "Έφυγε" από τη ζωή η αγαπητή οδοντίατρος
- Βαθιά η θλίψη για τον πρόωρο χαμό του 45χρονου Γιάννη
- Νέα ανάρτηση Πολάκη μετά την διαγραφή του από τον ΣΥΡΙΖΑ
