Η Ουκρανία, ο πόλεμος, η διπλωματία, οι ευρωπαϊκοί καθορισμοί

Του Γιώργου Α. Ζερβάκη*

Με τον πόλεμο να συνεχίζεται στην Ουκρανία, μετά την ρωσική εισβολή στην χώρα, τα νέα δεδομένα σχετίζονται με την παροχή των εγγυήσεων ασφαλείας, τα κατεχόμενα εδάφη και τις εμμονές που εμφανίζονται στις απαιτήσεις του εισβολέα ρωσικού καθεστώτος, αλλά και ζητήματα που φθάνουν μέχρι και την εμπλοκή της Τουρκίας, με τον Πούτιν να εξακολουθεί να χειραγωγεί. Την ώρα που στο διπλωματικό επίπεδο εμφανίζονται έντονες διακυμάνσεις, οι εξελίξεις στα πολεμικά μέτωπα καθορίζουν ότι η Ρωσία δείχνει μια εικονική προσέγγιση για την επίτευξη ειρήνης.

Με την αναγκαιότητα του διπλωματικού momentum να είναι δεδομένη, εν τούτοις η επιτιθέμενη Ρωσία, δεν δείχνει ότι έχει την πρόθεση και την επιθυμία για μια ειρηνευτική συμφωνία. Αυτό το momentum δεν έδειξε ότι το προσέγγισε ούτε η σημαντική συνάντηση που έλαβε χώρα τον προηγούμενο μήνα στον Λευκό Οίκο, μεταξύ του Αμερικανού Προέδρου Τράμπ και των ηγετών επτά ευρωπαϊκών χωρών και του Ουκρανού Προέδρου Βολόντιμιρ Ζελένσκι.

Έχοντας προηγηθεί η συνάντηση Πούτιν-Τράμπ στην Αλάσκα, οι ασκούμενες πιέσεις των Ευρωπαίων πολιτικών ηγετών δεν επέφεραν αποτέλεσμα επι του ζητούμενου της επίτευξης ειρήνης. Και αυτό υπηρετεί τους στρατιωτικούς σκοπούς της Μόσχας, τις εδαφικές διεκδικήσεις της στα πεδία των μαχών. Με την Ρωσία να προβάλλει συνεχώς προσκόμματα για να διευρύνει τις πολεμικές συγκρούσεις, να επιδιώκει περαιτέρω την συρρίκνωση της Ουκρανικής εδαφικής ακεραιότητας, θέτοντας ζητήματα για την ύπαρξη ειρηνευτικού σχεδίου, που δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτά.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έμειναν εγκλωβισμένοι πίσω από μια σημαντική αλλαγή στάσης του Αμερικανού Προέδρου, που αφορούσε την παροχή κρίσιμων εγγυήσεων ασφαλείας προς την Ουκρανία, αλλά και να μεταβάλλει ριζικά τις διαπραγματευτικές προβλέψεις για το εδαφικό. Στοιχείο αναγκαίο για την ειρηνευτική διαδικασία, που όμως απαιτεί περισσότερη ουσία στην διεκδίκηση του από τους συμμάχους της Ουκρανίας. Οι  εγγυήσεις ασφαλείας θέτουν ένα νέο πλαίσιο στην περιφερειακή συνεργασία, αλλά για την ώρα, μέχρι να οριστικοποιηθούν αυτές, οι ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν θέσει με έμφαση, κάτω από ποιες συνθήκες θα έχουν ρόλο.

Κάτω από αυτές τις εξελίξεις, η Τουρκία προβάλλει μια σπουδή ως προς την εκδήλωση ενδιαφέροντος να συμμετέχει με στρατιωτικές δυνάμεις στην Ουκρανία, όταν ευρωπαϊκές χώρες αναπτύσσουν σχετικούς προβληματισμούς ως προς την ύπαρξη δικής τους στρατιωτικής συνδρομής. Το δεδομένο των εγγυήσεων ασφαλείας προς την Ουκρανία, δεν συνοδεύεται προς το παρόν από ένα επεξεργασμένο σχεδιασμό ως προς το μοντέλο που θα έχει η εκεί αποστολή στρατευμάτων, αλλά και φυσικά από το στίγμα που θα εκπέμπουν οι εγγυήσεις ασφαλείας. Απαιτούνται σημαντικές απαντήσεις ποια μορφή θα έχουν αυτές, πως θα αναπτυχθούν και εάν αναπτυχθούν στρατεύματα, τον εξοπλισμό τους, το πως θα λειτουργήσουν σε μια περίπτωση νέας επίθεσης από την Ρωσία.

Και είναι ώρα για την Ευρώπη όχι απλά να θέτει την υπεράσπιση της Ουκρανίας και την εκδήλωση απειλών προς άλλες συμμαχικές χώρες, με τις προβλέψεις του Άρθρου 5 της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, αλλά να προωθήσει την ευρωπαϊκή συλλογική άμυνα. Και εδώ προβάλλει το πως ευρωπαίοι εταίροι, κυρίως από την Γαλλική πλευρά και τον Πρόεδρο Μακρόν, προβάλλουν μια θέση της Τουρκίας εντός της μελλοντικής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Η Άγκυρα φυσικά έχει επιδείξει τις διαθέσεις της, όμως η Ευρώπη πρέπει να έχει μια ξεκάθαρη, οριοθετημένη και συνεκτική στάση που να θέτει το δικό της αποτύπωμα στην περιφερειακή συνεργασία, με τις επισημάνσεις του Διεθνούς Δικαίου.

Το καθεστώς Πούτιν φυσικά κάνει ότι μπορεί για να μην αποδεχθεί μια μεταπολεμική Ουκρανία εγγύτερα προς τους ευρωατλαντικούς θεσμούς. Άλλωστε, η απόφαση του Κρεμλίνου για την στρατιωτική εισβολή είχε ως βασικό διακύβευμα να παρεμποδίσει με κάθε τρόπο το προς το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη, Ουκρανικό ενταξιακό ενδεχόμενο κατά κύριο λόγο. Η Ευρώπη χρειάζεται τώρα υψηλού συμβολισμού πολιτικές πρωτοβουλίες, που να είναι ικανές να της προσδώσουν κοινοτικό χαρακτήρα στην ενωσιακή της προοπτική. Η περίοδος των γενικοτήτων έχει περάσει ανεπιστρεπτί, το 2025 δεν σχετίζεται με το 1984 και τις προβλέψεις του Μνημονίου της Βουδαπέστης.

Η Ρωσική εισβολή και πλήθος άλλες επιθετικές ενέργειες της, δημιουργούν για την Ευρώπη νέα πεδία εστίασης, που θα την θωρακίζουν από αναθεωρητικές απειλές. Για την ΕΕ έχει έρθει η ώρα των πολιτικών δεσμεύσεων που θα φέρουν στο προσκήνιο του κοινοτικού ενδιαφέροντος τα ζητήματα ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας. Και αυτό δεν απαιτεί διακυβερνητικούς μηχανισμούς περιορισμένης εμβέλειας, αλλά την ουσιαστική και βαθύτερη ενοποίηση με ομοσπονδιακό περιεχόμενο και χαρακτήρα, με ενισχυόμενο το στοιχείο της ευρωπαϊκής ενότητας, των κοινών συμφερόντων, όχι μόνο στο ζήτημα της Ουκρανίας, αλλά συνολικά όπου θα απαιτείται η ευρωπαϊκή αντίληψη και προοπτική.

* Ο κ. Γιώργος Α. Ζερβάκης , είναι εκπρόσωπος των Ευρωπαίων Φεντεραλιστών Κρήτης. Το άρθρο έχει γραφεί για τον ιστότοπο Cretalive.gr