Από τους δρόμους του ’60 στη σιωπή της δικτατορίας – τραγούδια στις μπουάτ

Έχει καιρό που το ωτικό μου σύστημα  κήρυξε μια ιδιότυπη επανάσταση. Δεν ακούω όπως παλιά. Για την ακρίβεια, ενωτίζομαι τους ήχους από τις  λέξεις και τις προτάσεις, οι οποίοι  εκρέουν με πολλαπλές τονικότητες από τους προφερόμενους φθόγγους. Προχθές, ας πούμε, σε μια ουρά στην εφορία, ακούστηκε η φράση «Σας ζητώ συγγνώμη». Αίφνης, τα φωνήεντα πλανήθηκαν στην ατμόσφαιρα σαν δροσερό και καθαρό αεράκι. 

Ο συριγμός του σίγμα, όμως, παρέπεμπε σε χορδή ηλεκτροφόρα. Σημεία των καιρών θα πείτε. Ο διχασμός του κόσμου -ή μήπως κι ο δικός μας;- να ψηλαφάται στις μαρτυρίες της ζωής. Ας είναι.

Τις προάλλες, παρακολούθησα τη μουσική παράσταση «Μπουάτ…από τους δρόμους του ’60 στη σιωπή της δικτατορίας», σε σκηνοθεσία του Γιάννη Πετράκη και σε κείμενα της Νίκης Τρουλλινού. Το καλλιτεχνικό σχήμα ΩΔΗπόρος συνάρμοσε με επιτυχία εικόνα, μουσική και λόγο και, πατώντας πάνω σε σημεία οικεία, αλλά και πονερά, ξετύλιξε το νήμα μιας δια-αναδρομής. Καθ’όλη την τρίωρη διάρκεια της παράστασης, το κατάμεστο θέατρο σιγομουρμούριζε τους στίχους των τραγουδιών. Κι εγώ μαζί. Μα είχα και τον χαβά μου, αυτόν που σας περιέγραψα παραπάνω. Το κάθε μούρμουρο των θεατών, η κάθε ίδια λέξη, ενώ ταυτόχρονα από όλους εκφερόταν, γλιστρούσε διαφορετικά από τα στόματα. Σ’άλλον τα σύμφωνα νοσταλγικά κι ανέμελα, αλλού τα φωνήεντα αγανάκτηση κι απόγνωση και σ’άλλον η ζεύξη των φθόγγων ισοκράτημα παραίτησης. Με φίμωσα κάποια στιγμή για να ακούσω και να σιγουρευτώ. Βρε, μπας και δε λέμε το ίδιο τραγούδι όλοι;  Και όμως, τρεις ώρες οι ψυχές μας αρμολύνονταν με ακόρντα τη μνήμη, την ανάμνηση, την υπόμνηση.

«Από τους δρόμους του ’60 στη σιωπή της δικτατορίας: Η εποχή της αθωότητας, το Νέο Κύμα, η Ποίηση, το πολιτικό τραγούδι και η αφύπνιση της νεολαίας. Τότε που οι παρέες έγραφαν ιστορία...». Η ίδια η βιοτή μερίζει τον χρόνο, εκείνον του ατόμου και τον άλλο της ιστορίας. Η φαντασμαγορία της εναγκαλίζεται τις πύρινους ακάνθους της, αλλά και τα μελίσματά της.  Στέκει το γεγονός και σε καλεί ιστορία να το κάνεις. Εσένα που το βίωσες, να το κεράσεις σαν φόρο μη έγγειο παρά πνευματικό στον επόμενο, που δεν το πρόλαβε στο πετσί του. Και γι’άλλους η ζωή είναι σαν την ημέρα της μαρμότας, μια λούπα ακινησίας σ’ένα πλαίσιο σολιψισμού, που ζηλωτές της στασιμότητας έτσι ολβιοθηρεύουν.

 Και γι’άλλους η θέασή της είναι εμπρηστική, με σήματα ηχηρά σαν γκρανκάσες, παιάνας στον δρόμο του «μαζί». Τοιουτοτρόπως, υπάρχουν αναγνώσματα, ακούσματα και θεάματα που εγκεντρίζονται στην αντανάκλασή μας και στην οιδαλέα μονοτονία της, καθώς το μόνο που αντιλαμβανόμαστε είναι ο εγωμονισμός, εφόσον ελλείπει η προσεκτική μελέτη της ζωής και της ιστορίας. Στον αντίποδα, δημιουργήματα χρησμοδοτούν για το «ομού» ως  πυρίμαχο όπλο για τους δυσάλωτους πόθους.

 «Ο άνθΡωπος είναι η απάντηση όποια κι αν είναι η εΡώτηση». Η φράση αυτή του Αντρέ Μπρετόν αναδεικνύει ως πρόταγμα αρχές και αξίες που ερείδονται στη συλλογική δράση και στον γόνιμο ανθρωποκεντρισμό. Συναφής είναι και η ειδοποιός διαφορά της παράστασης που διαπαιδαγωγεί από εκείνη στην οποία ο θεατής απλώς ενασμενίζεται:  η μάχη εναντίον της συνημμένης πάνω στο άτομο συμβατικότητας, εναντίον της πάρεσης της μνήμης και της κρίσης, επικυρώνει την ύπαρξη του ατόμου ως ορόσημου του πολιτισμού και της ιστορίας.

Όταν τα λόγια της Νίκης Τρουλλινού, ερμηνευμένα από την ηθοποιό, κλείσαν την παράσταση, ένας ήχος από ένα εύρωστο και εύσαρκο Ρ κατέκλυσε την αίθουσα. Σαν τον ήχο του αέρα που πάλλεται σε υψηλή συχνότητα ταλάντωσης με το φύσημα της σφυρίχτρας, από εκείνες που χρησιμοποιούσαμε στα παιδικάτα μας για να ορίσουν την εκκίνηση στους αγώνες δρόμου. Μια αμετάκλητη συμφωνία  λέξεων με μία απόλυτη εναρμόνιση των ήχων τους. Μία ατρωσία μέλλοντος: «Μια παΡάκληση μονάχα, το κοΡμί σου μην το γέΡνεις προς τα πίσω. Εσύ πάντα οΡθός στεκόσουνα».

Έλενα Ακανθιάς